Varkenshouderij

Achtergrond 1284 x bekeken

Langere levensduur als reden voor keuze led

Over het effect van led-verlichting op varkens is nog weinig bekend. Varkenshouders kiezen nu vooral om praktische redenen voor led-verlichting.

Led-verlichting wint aan populariteit. In steeds meer stallen wordt voor dit type energiezuinige verlichting gekozen. Daarbij gaat het vooral om led-buizen. Dat blijkt uit een rondgang langs verschillende installatiebedrijven.

Varkenshouders die leds verkiezen boven traditionele verlichting doen dat hoofdzakelijk vanwege praktische redenen. Het vervangen van lampen is een vervelende en tijdrovende klus. Dat maakt de keuze voor lampen met een langere levensduur al gauw interessant. Maar wees alert op de uiteenlopende kwaliteit van aangeboden led-verlichting. Hoogwaardige led-buizen van 1,20 of 1,50 meter kosten al gauw € 50 tot € 60 per stuk. Het prijs- en kwaliteitsverschil wordt vooral gemaakt door lichtopbrengst en bescherming tegen stof, water en ammoniak. Met name ammoniak tast de lampen aan.

Poreus

Het Nederlandse Agrilight is een bekende aanbieder van led-stalverlichting. Het gros van de led-armaturen wordt door dit bedrijf opgehangen in rundveestallen. Zo nu en dan verzorgt Agrilight projecten in de varkenssector (zie 'Vlaamse zeugenstal fraai verlicht', onderaan dit artikel). “Onze armaturen komen in hoge ligboxenstallen beter tot hun recht dan in lage varkensstallen”, zo verklaart verkoopmedewerker Jacques van der Windt. Volgens hem hebben veel armaturen in varkensstallen te lijden onder het stalklimaat. “De concentratie ammoniak is er relatief hoog. Veel lampen worden daardoor snel aangetast en raken poreus.”

‘Er is een hoop troep op de markt. Het kwaliteitsverschil is enorm groot’

Wout van Heerdt, mededirecteur van installatiebedrijf Van Heerdt, ziet dat ook. “Hoogfrequente TL-lampen gaan kapot door ammoniak. Dat is voor varkenshouders een ergernis.” Ook hij merkt dat het aantal verkochte led-buizen in de varkenssector toeneemt. Van Heerdt waarschuwt voor de uiteenlopende kwaliteit van de aangeboden leds. “Er is een hoop troep op de markt. Het kwaliteitsverschil is enorm groot.” Het is raadzaam te letten op de zogenoemde IP-codering van led-verlichting. Led-buizen met een IP-waarde van 67 zijn stof- en waterdicht.

Marco Hogeboom van Geissler installatie-, en agrotechniek verwacht dat led-verlichting in de varkenssector alleen nog maar toeneemt. “Op dit moment is er ook nog vraag naar traditionele verlichting. Maar het prijsverschil met led wordt alsmaar kleiner.”

KST-buizen

Verkoper en adviseur Peter Verhoeven van ETB van Lanen Installatiebedrijf herkent zich in de woorden van Van Heerdt. “Traditionele armaturen moeten vaak al na een paar jaar worden vervangen. Dat frustreert varkenshouders. Zij willen zich richten op hun hoofddoelen.” ETB van Lanen ontwikkelde in eigen beheer de zogenoemde KST-buizen. Deze buizen zijn ervoor gemaakt om de leds tegen extreme omstandigheden te beschermen. Het aantal branduren is door de leverancier vastgesteld op 40.000, wat neerkomt op een levensduur van 12 jaar. “Traditionele TL-verlichting is de helft goedkoper, maar is ook veel eerder stuk”, aldus Verhoeven.

Op VIC Sterksel en bij varkenshouders in de praktijk worden momenteel proeven gedaan naar het effect van LED op varkens. - Foto: VIC Sterksel
Op VIC Sterksel en bij varkenshouders in de praktijk worden momenteel proeven gedaan naar het effect van LED op varkens. - Foto: VIC Sterksel

‘Na twee jaar alle TL-lampen vervangen’

Bart Jaspers heeft op twee locaties in de Gelderse plaatsen Alphen en Boven Leeuwen in totaal 1.800 zeugen. Hij werkt met de KST-buizen van Van Lanen. Daar is hij goed over te spreken. Jaspers investeerde de voorbije jaren flink in led-verlichting. Arbeidsbesparing was voor hem de belangrijkste drijfveer. “In 2005 heb ik een nieuwe vleesvarkensstal gebouwd. Twee jaar later had ik alle 150 traditionele TL-lampen al vervangen. Ik was het helemaal beu om na iedere ronde weer lampen te moeten vervangen. Goedkoop is duurkoop. De kwaliteit van gangbare lampen is de laatste jaren minder geworden.”

Vorig jaar besloot Jaspers tijdens een uitbreiding de 150 TL’s in de vleesvarkensstal te vervangen voor KST-buizen. Dat kostte hem € 10.000. Traditionele verlichting was zeker de helft goedkoper geweest, raamt Jaspers. Door te investeren in een milieuvriendelijke techniek kon hij profiteren van de fiscale voordelen van de Milieu-investeringsaftrek (MIA) en de Willekeurige afschrijving milieu-investeringen (Vamil). Het besparen van energie speelde voor Jaspers geen rol bij de keuze voor leds. “Je gebruikt het licht te weinig om er echt je voordeel mee te kunnen doen.”

Minder stress door leds

Er is nog maar weinig bekend over het effect van led-verlichting op de prestaties van varkens. Door HAS Hogeschool, Rofianda Agri en Coppens Diervoeding is vorig jaar in het Piglet Research Centre van Coppens Diervoeding een oriënterend onderzoek uitgevoerd naar het effect van led-verlichting op gespeende biggen. Daaruit bleek dat gespeende biggen in een stal met led-verlichting minder stress ervaren dan hun soortgenoten met traditionele verlichting. De hoeveelheid stress werd gemeten aan de cortisolwaarden in het bloed. De biggen in de led-verlichte hokken groeiden harder en hadden een lagere voederconversie dan hun soortgenoten in traditioneel verlichte afdelingen. Doordat de led-verlichte biggen minder stress ervoeren, kwam staartbijten bovendien minder vaak voor. Momenteel wordt er door een projectgroep van verschillende ketenpartijen onderzoek gedaan naar het effect van led-verlichting op varkens (zie kader hieronder).

Zeugenhouder Jaspers is nieuwsgierig naar de resultaten van het onderzoek dat momenteel wordt uitgevoerd. Hij is sceptisch. “Ik vraag me af of led-verlichting zoveel invloed heeft. Maar ik ben wel heel benieuwd naar de uitkomsten. Als varkenshouder wil je het beste voor je dieren.”

Onderzoek naar effect van led-verlichting

Er wordt onderzoek gedaan naar de uitwerking van led-verlichting op varkens. In de loop van volgend jaar worden de resultaten verwacht.

Rofianda Agri, DLV Advies, Hotraco en Wageningen University & Research werken samen in een project waarbij wordt onderzocht of er productieverbetering mogelijk is door de toepassing van led-verlichting in varkenstallen. Op VIC Sterksel en bij varkenshouders in de praktijk worden momenteel proeven gedaan. Het onderzoek bestaat uit twee onderzoekslijnen:

  1. Het voorkomen van de speendip door stimulering van de voeropname met gebruik van led-licht.
  2. Het beperken of voorkomen van de najaarsdip bij zeugen door gebruik van led-licht.
Marion Kluivers
Marion Kluivers
senior onderzoeker, WUR

“Er wordt voornamelijk gekeken of de toepassing van meer licht effect heeft, waarbij gebruik wordt gemaakt van een daglichtspectrum. Het perspectief is een verbeterde productie en verbeterd welzijn van het varken, en lagere energiekosten”, zo laat senior onderzoeker Marion Kluivers van WUR weten. Uit onderzoek in de humane sector is gebleken dat licht grote effecten heeft op de gezondheid en gesteldheid van de mens. Daarbij maakt de soort verlichting (intensiteit, lichtspectrum, duur) veel uit.

Kluivers kan op dit moment nog geen mededelingen doen over de (tussentijdse) resultaten. Het onderzoek is nu nog in volle gang, zegt ze. “Het samenwerkingsproject loopt tot begin volgend jaar. Dan zullen we meer over de uitkomsten kunnen vertellen.”

Meer weloverwogen keuzes maken

Volgens Kluivers is licht een onderbelicht onderwerp in de varkenshouderij. Veel varkens zitten op de minimale hoeveelheid licht die qua duur en sterkte wettelijk verplicht is. Daarbij gaat het om acht uur licht per dag, met een sterkte van tenminste 40 lux. Met het project komen kennis en cijfers beschikbaar voor de praktijk over het effect van led-verlichting bij varkens.

Als het gaat over het vervangen of aanpassen van licht, kunnen ondernemers straks meer weloverwogen keuzes maken, aldus Kluivers. “Dat kan variëren van een andere tijdsduur of een andere type lamp (kleur, led), tot een totale nieuwe lichtaanpak (positie licht, spectrum, tijdsduur). Met het opleveren van een optimale lichtaanpak wordt uitgegaan van en ingespeeld op de varkens. Dat is momenteel niet aan de orde. De minimale wettelijke eisen zijn leidend.”

Vlaamse zeugenstal fraai verlicht

De zeugenstal van Ludo Rolly is voorzien van led-armaturen. Daarmee hoopt hij de komende jaren van het onderhoud af te zijn.

Naam: Ludo (53) en Martine (52) Rolly. Plaats: Alveringem (België). Bedrijf: 400 zeugen en 2.000 vleesvarkens.
Naam: Ludo (53) en Martine (52) Rolly. Plaats: Alveringem (België). Bedrijf: 400 zeugen en 2.000 vleesvarkens.

Ludo en Martine Rolly en hun zoon Wim namen begin 2016 een nieuwe zeugenstal in gebruik. Stalverlichting was een belangrijk aandachtspunt. De varkenshouders wilden geen traditionele TL-verlichting. “Daar heb ik slechte ervaringen mee. Er mankeert altijd wel wat aan. Die lampen zijn simpelweg niet bestand tegen de stallucht”, aldus Rolly die het onderhoud aan de TL-lampen altijd als zeer arbeidsintensief heeft ervaren.

Ludo Rolly koos in de nieuwe stal voor LED-verlichting van Agrilight. In de zeugenstal hangen dertien PRO 32 armaturen. Die armaturen kostten €700 per stuk. - Foto: Fotostudio Atelier 68
Ludo Rolly koos in de nieuwe stal voor LED-verlichting van Agrilight. In de zeugenstal hangen dertien PRO 32 armaturen. Die armaturen kostten €700 per stuk. - Foto: Fotostudio Atelier 68

Rolly koos in de nieuwe stal voor led-verlichting van Agrilight. In de zeugenstal hangen dertien PRO 32-armaturen; zes in de imposante kraamstal, vier bij de loslopende zeugen, twee in de dekstal en één in de reserve kraamstal. De armaturen kostten € 700 per stuk. Dat was voor Rolly geen probleem. De led-armaturen gaan een stuk langer mee dan traditionele TL‘s, zo verwacht hij. “Bovendien bespaar ik nu flink wat arbeid. In deze hoge stal was het ook geen doen geweest om telkens lampen te moeten vervangen.”

Agrilight maakte een lichtplan op maat. De dieren in de ruime kraamstal – er zijn 100 hokken – baden in het licht. “Ik ben er zeer tevreden mee”, aldus Rolly.

Of registreer je om te kunnen reageren.