Varkenshouderij

Achtergrond 2578 x bekeken 1 reactie

Outdoor-varkenshouderij groeit

Er komen meer varkens in de openlucht. De markt voor dit luxe varkensvlees is beperkt, maar groeiende. Producenten verzilveren de vraag door de afzet zelf te regelen. Boerderij sprak met vier varkenshouders die hun dieren buiten houden.

Het aantal varkensbedrijven dat de afzet van het vlees in eigen hand neemt, groeit gestaag. Hieronder zijn varkenshouders die vanuit de gangbare varkenshouderij het roer omgooien en ondernemers die net beginnen met het houden van varkens. Zij positioneren hun vlees in de markt met een rijke smaak en veel aandacht voor dierenwelzijn.

De varkens lopen jaarrond buiten, in weilanden, natuurgebieden en gehuurde percelen en scharrelen een deel van hun kostje zelf bij elkaar, soms in combinatie met natuurbeheer.

Voorzichtige groei

Uit interviews met vier ondernemers komt naar voren dat de markt voor dit luxe varkensvlees beperkt is, maar voorzichtig groeit. Twee van de varkenshouders hebben de ambitie om te groeien in aantal dieren. Dat gaat geleidelijk aan zodat de productie min of meer gelijke tred houdt met de afzet. Het belangrijkste afzetkanaal loopt via slagers die het luxe product in hun winkel verkopen, aan restaurants leveren en via webwinkels verkopen. Daarnaast wordt een deel van het verse vlees verkocht op markten.

Scroll omlaag voor de interviews met:

  1. Ben Bruurs van Elshorst puur weidevlees in Baarschot (Brabant)
  2. Peter Wijnen en Teresa Radher van Sengersbroek met Bonte Bentheimers in Asten-Heusden (Brabant)
  3. Johan Koppelman van Vair Buitengewone Varkens in Hoge-Hexel (Overijssel)
  4. Claudia van der Laan van Akkervarkens in Valthermond (Drenthe)

Plezier beleven aan contact met klant

Opvallend is dat alle vier de ondernemers aangeven veel plezier te beleven aan het contact met hun klanten. Dat contact omvat meer dan alleen de fysieke aankoop van het vlees. Drie van de vier bedrijven combineren de varkenstak met recreatieve activiteiten waar de varkens onderdeel van zijn. Het is lastig om het effect hiervan op de verkoop van varkensvlees te kwantificeren. Ook zonder nevenactiviteiten is contact met de klanten goed mogelijk, gezien de ervaringen van ‘Vair Buitengewone Varkens’ met hun ‘crowdfunders’.

Varkens in de open lucht. Het aantal bedrijven dat varkens buiten houdt in een concept met toegevoegde waarde neemt toe. Ze profileren zich op smaak en dierenwelzijn. - Foto: Koos Groenewold
Varkens in de open lucht. Het aantal bedrijven dat varkens buiten houdt in een concept met toegevoegde waarde neemt toe. Ze profileren zich op smaak en dierenwelzijn. - Foto: Koos Groenewold

De kracht van deze concepten zit in de combinatie van varkensvlees met toegevoegde waarde en betrokkenheid van klanten bij het varkensbedrijf. Doordat de varkens buiten lopen zijn ze voor iedereen zichtbaar en vaak is het mogelijk om op afspraak te helpen met bijvoorbeeld voeren of andere werkzaamheden. Deze ‘transparantie’ geeft klanten vertrouwen in het eindproduct.

Bestaan naast de gangbare varkenshouderij

Alle vier de ondernemers benadrukken dat hun bedrijf naast de gangbare varkenshouderij kan bestaan. Ze richten zich op een marktsegment dat buiten het bereik van de gangbare varkenshouderij ligt. Ze willen niet gezien worden als toonaangevend voor de hele sector. De varkenshouders denken dat de varkens die buiten lopen en daardoor voor iedereen zichtbaar zijn, bijdragen aan een beter imago voor de gehele varkenshouderij.

Grote verscheidenheid in kosten en opbrengsten

Het is niet eenvoudig om inzichtelijk te maken hoe deze varkenshouderijen financieel draaien. Er is een grote variëteit tussen en binnen bedrijven. De karkasopbrengst varieert tussen ‘twee keer gangbaar’ tot wel € 1.500 in verkoop in verpakte onderdelen. De productiekosten van een karkas zijn flink lager ten opzichte van verkoop van voorverpakte, panklare onderdelen of eigengemaakte ambachtelijke vleesproducten.

Daarnaast variëren de voerkosten per varken met de slachtleeftijd (die varieert tussen 8 en 18 maanden) en de beschikbaarheid van ruwvoer, mais, gras en ander voer zoals brood, appels en eikels. Volgens de varkenshouders is het goed mogelijk een inkomen uit het bedrijf te halen in combinatie met een of meer neventakken.

1. Varkens buiten houden en recreatie zijn stabiele basis om te groeien

Ben Bruurs
Ben Bruurs - Foto: Koos
Groenewold

Ben Bruurs (49) heeft in het Brabantse Baarschot een gesloten varkensbedrijf met 75 Topigs 50-zeugen en 500 vleesvarkens. Als eindbeer gebruikt Bruurs een Piétrain op boerderij Den Elshorst. Ben is verantwoordelijk voor de algehele leiding en de varkenstak, zijn partner runt de Thea Moonen de recreatieve nevenactiviteiten. Bruurs verkoopt zijn varkens geheel zelf onder de naam ’Elshorst puur weidevlees’. Wekelijks slacht hij zo’n 20 tot 25 varkens. 

De vleesvarkens en de dragende zeugen lopen het hele jaar buiten op eigen grond rond het bedrijf en op gehuurde percelen. De kraamzeugen en biggen tot 25 kilo huisvest Bruurs binnen. De varkens kunnen schuilen in de stallen van het voormalige gangbare varkensbedrijf. De dieren op afstand hebben schuilhutten.

De Weidevarkens krijgen naast gras ook mais, zonnebloemen en krachtvoer. De zogende zeugen en gespeende biggen blijven binnen. - Foto: Bert Jansen
De Weidevarkens krijgen naast gras ook mais, zonnebloemen en krachtvoer. De zogende zeugen en gespeende biggen blijven binnen. - Foto: Bert Jansen

Green Deal

Het uitscharen van de varkens naar losse percelen was lastig qua regelgeving. Bruurs heeft een zogenoemde Green Deal gesloten die hem hierin experimenteerruimte geeft. Zo wil hij zijn varkens in natuurgebieden en op grond met een natuurdoelstelling laten lopen. Daar moeten ze bijdragen aan het realiseren van natuurdoelstellingen door ongewenste begroeiing te verwijderen.

Het menu bestaat uit wat de varkens zelf bij elkaar zoeken. Daarnaast krijgen ze mais, zonnebloemen, gras en krachtvoer. De dieren groeien minder snel dan in de gangbare varkenshouderij en worden geslacht tussen 9 en 12 maanden leeftijd. “Dan brengt hij ongeveer twee keer zo veel op als een gangbaar varken. De lage groei in combinatie met veel beweging geeft een stevig, gespierd stukje vlees”, aldus Bruurs.

Zeug in de modder. De dragende zeugen lopen, net als de vleesvarkens, buiten in het weiland. - Foto: Bert Jansen
Zeug in de modder. De dragende zeugen lopen, net als de vleesvarkens, buiten in het weiland. - Foto: Bert Jansen

De varkenshouder schakelde 7 jaar geleden om van een gangbaar gesloten bedrijf met 140 zeugen naar ‘Weidevarkens’. “Deze manier van varkens houden sluit beter aan op de recreatietak die al 30 jaar onderdeel is van ons bedrijf. Ik ben continu bezig met de ontwikkeling van de varkenshouderijtak. Het is mijn streven om te groeien naar 50 varkens per week”, vertelt Bruurs.

Bezoekers ontvangen

Bruurs en Moonen ontvangen regelmatig bezoekers op hun bedrijf. Een groot deel daarvan koopt regelmatig vlees van de ‘Weidevarkens’. “Op die manier snijdt het mes aan twee kanten. De boerderijbezoeken leiden tot extra klanten. Voor slagers is het interessant om ons vlees te verkopen omdat we klanten ‘meebrengen’”, zegt Bruurs.

Hij levert aan drie lokale slagers en een aantal slagers rond Amsterdam. Daarnaast gaat het vlees via de slagers naar webwinkels, restaurants en afhaalpunten. Het bedrijf is SPN- (Streek Producten Nederland) gecertificeerd, maar heeft geen Skal- (biologisch) of scharrel- (twee sterren Beter Leven Keurmerk) certificaat. “De kracht van ons bedrijf is het concept ‘Weidevarkens’ en de transparantie van ons bedrijf”, besluit Bruurs.

 

2. Ambachtelijke vleesproducten van Bonte Bentheimers

Teresa Rahder en Peter Wijnen
Teresa Rahder en Peter
Wijnen - Foto: Koos
Groenewold

“Ik voel me meer boer met minder varkens.” Dat zegt Peter Wijnen, varkenshouder op boerderij Sengersbroek in het Brabantse Asten-Heusden.

Wijnen houdt 3 Bonte Bentheimer-zeugen en 1 bonte Bentheimer-beer. Daarmee produceert hij jaarlijks tussen de 30 en 40 varkens. Zijn partner Teresa Rahder is verantwoordelijk voor de verwerking en de verkoop van het vlees. Wijnen schakelde in 1997 over op de biologische productiewijze. In 2007 gooiden ze het roer om en startten ze met de Bonte Bentheimers en afzet in eigen beheer.

Wijnen geeft de zeugen met biggen buitenuitloop. Tot 6 weken leeftijd kunnen de biggen vrij op het erf rondlopen. - Foto: Koos Groenewold
Wijnen geeft de zeugen met biggen buitenuitloop. Tot 6 weken leeftijd kunnen de biggen vrij op het erf rondlopen. - Foto: Koos Groenewold

De varkens lopen jaarrond buiten op het eigen land. De zeugen met biggen liggen binnen, maar hebben een buitenuitloop. De biggen worden gespeend op een leeftijd van 8 weken. Tot 6 weken kunnen de biggen los op het erf lopen. Daarna moeten de dieren dit privilege inleveren. “Als ze ouder worden beginnen ze te veel in onze tuin te wroeten”, zegt Wijnen lachend.

Het menu van de varkens bestaat uit gras, aangevuld met allerlei soorten brood en zelf gemalen biologische gerst die gemengd wordt met een voederkern. “Door het speciale menu bevat het vlees van onze varkens minder cholesterol dan boter”, vertelt de varkenshouder.

Vetrijk vlees

“Bonte Bentheimers groeien langzaam en de groei tussen de dieren varieert. Gemiddeld zijn de varkens slachtrijp in 12 maanden. Daarnaast hebben ze aanleg om veel vet aan te zetten; het is dus zaak om ze weinig te voeren. Gemiddeld hebben we 47% vlees”, vertelt Wijnen. “Dat is geen probleem, onze klanten houden van vet vlees. Vet draagt de smaak van het vlees”, vervolgt hij.

Teresa Rahder snijdt vlees af in de boerderijwinkel. Ze verwerkt de helft van de varkens in eigen beheer tot ambachtelijke vleesproducten. - Foto: Bert Jansen
Teresa Rahder snijdt vlees af in de boerderijwinkel. Ze verwerkt de helft van de varkens in eigen beheer tot ambachtelijke vleesproducten. - Foto: Bert Jansen

Rahder legt zich toe op de verkoop en verwerking van het varkensvlees. Zij roemt de varkens om de smaak van het vlees. “Mensen zijn gedrild om weinig vet te eten, maar vet is helemaal niet zo slecht als lange tijd gedacht werd”, zegt ze. De verwerking van de varkens tot producten is een echte passie voor haar.

“Het is voor mij een uitdaging om lekkere, ambachtelijke varkensvleesproducten van onze varkens te maken. Daarbij probeer ik zoveel mogelijk van het varken te gebruiken. Zo verwerken we de botten in een fond – een geconcentreerde bouillon – en gebruik ik het darmnet om crepinettes (gehaktballetjes in darmnet) te maken”, vertelt Rahder enthousiast.

€ 900 per varken

Rahder is 4 dagen per week bezig met de verwerking van de varkens tot varkensvleesproducten. Een zelf verwerkt varken brengt aan onderdelen ongeveer € 900 op, een varken dat naar de slager gaat ongeveer € 450. De voerkosten per varken kent Wijnen niet exact. “De aankoopkosten van de gerst liggen grofweg tussen € 225 en € 280 per varken, afhankelijk van het broodaanbod”, vertelt hij.

Naast de verkoop op de boerderij, staan de varkenshouders elke zaterdag op de biologische markt in Tilburg met hun vlees. Daarnaast wordt het verkocht in natuurvoedingswinkels in Asten, Weesp en Amsterdam. Het vlees is Skal-gecertificeerd (100% biologisch). Daarnaast is het bedrijf gecertificeerd als ‘vijfsterren-varkensboer’ door Varkens in Nood.

Wijnen en Rahder hebben geen ambitie om meer varkens te gaan houden. Wel willen ze de recreatieve nevenactiviteiten op hun bedrijf uitbreiden om hun inkomen volledig uit het bedrijf te halen. Wijnen heeft een parttimebaan naast zijn werk op het varkensbedrijf.

 

3. Crowdfunders praten graag mee over over ‘Vair Buitengewone Varkens’

Zes jaar geleden startten Willem Rienks en Stan Gloudemans met een nieuw concept varkensvlees, ‘Buitengewone Varkens’.

Het idee ontstond tijdens een vakantie in Portugal waar varkensvlees een luxe product is. Rienks en Gloudemans stelden zichzelf de vraag: “Waarom doen we dat niet in Nederland?”.

Zo ontstond het idee voor ‘Buitengewone varkens’. Het concept onderscheidt zich met veel ruimte voor de dieren (100 vierkante meter buitenuitloop per varken) en het voer mag geen overzeese grondstoffen bevatten.

Inmiddels is ‘Buitengewone Varkens’ samengegaan met ‘Vair’ (van Marijke Koenen) en heet het concept nu ’Vair Buitengewone Varkens’. Rienks en Gloudemans houden zelf geen varkens, maar werken met een soort voergeldconstructie met varkenshouders, zoals Johan Koppelman.

€ 50 per varken

Johan Koppelman
Johan Koppelman - Foto:
Michel Velderman

Koppelman houdt in het Overijsselse Hoge-Hexel 22 vleesvarkens op 1 hectare weiland met schuilhutten. Hij ontvangt € 50 per afgeleverd varken voor de verzorging en de huisvesting. De rest van de kosten zijn voor rekening van ‘Vair Buitengewone Varkens’.

“Vroeger hield ik zelf varkens, maar omdat we er te weinig hadden, ben ik er mee gestopt en heb ik een baan gezocht. Met de varkens beur ik € 2.200 per hectare en dat is mooi meegenomen. En ik heb veel plezier aan het verzorgen van de varkens. Voor mij is het een ideale combinatie”, vertelt Koppelman enthousiast.

Vullen van de droogvoerbak. De klep houdt het voer droog. Het stroomlint voorkomt dat de dieren op elkaar springen. - Foto: Michel Velderman
Vullen van de droogvoerbak. De klep houdt het voer droog. Het stroomlint voorkomt dat de dieren op elkaar springen. - Foto: Michel Velderman

Naast Koppelman zijn er nog vijf andere bedrijven die varkens houden voor het concept. De Gasconne-zeugen en Blokhovens Linievarken-zeugen liggen op één bedrijf. Met elk ras wordt een specifieke doelgroep bediend. De biggen worden, als ze 25 kilo zijn naar de vleesvarkenshouders verplaatst. Rienks en Gloudemans verzorgen het transport van de dieren in eigen beheer. Daarvoor hebben ze een eigen auto met aanhanger.

De helft van de varkens wordt in pakketten verkocht aan particulieren. De financiering gebeurt via crowdfunding. Klanten leggen bijvoorbeeld € 200 in en krijgen daarvoor 6 waardebonnen van € 35 terug om vleespakketten mee aan te schaffen. Er zijn verschillende pakketten verkrijgbaar, van luxe tot barbecue, maar ook pakketten met één product. “We hebben nu een stabiele groep van ongeveer 750 klanten”, vertelt Rienks.

Modderpoel in het weiland. De varkens zijn veelvuldig in en rond het water te vinden om te spelen of een bad te nemen. - Foto: Michel Velderman
Modderpoel in het weiland. De varkens zijn veelvuldig in en rond het water te vinden om te spelen of een bad te nemen. - Foto: Michel Velderman

Grote betrokkenheid

Deze klanten zitten door heel Nederland verspreid. “De ‘crowd’ is erg betrokken bij het wel en wee van de varkens. Het is erg leuk om met deze consumenten over varkens te praten. Onder hen zijn relatief veel ouderen en flexitariërs. Het zijn allemaal consumenten die kunnen en willen betalen voor ons varkensvlees. We bedienen een segment dat de gangbare varkenshouderij niet bedient”, zegt Rienks.

De andere helft van de varkens wordt als karkas aan de slager verkocht. In totaal verkopen de ondernemers tussen 100 en 150 varkens per jaar. In pakketten brengt een varken ongeveer € 800 op en als karkas naar de slager ongeveer € 400. “Om de algemene kosten te dekken is een minimale omvang nodig. Daarom werken we aan een opschaling. De samenwerking met Vair biedt in dit opzicht voor alle partijen meer mogelijkheden”, vertelt Gloudemans.

Vair Buitengewone Varkens onderscheidt zich met veel leefruimte in de open lucht per dier. Het bedrijf is niet Skal-gecertificeerd (biologisch) maar wel erkend als ‘vijfsterren-varkenshouder’ door Varkens in Nood. De varkens krijgen naast hetgeen ze in de buitenlucht bij elkaar scharrelen een mengvoer naar eigen recept op basis van West-Europese grondstoffen.

 

4. Langzaam groeiende ‘Akkervarkens’ dragen bij aan landschapsonderhoud.

Claudia van der Laan
Claudia van der Laan - Foto:
Hans Banus

Claudia van der Laan houdt samen met haar partner Willem Hempen zo’n 180 Akkervarkens in het Drentse Valthermond.

De vleesvarkens fokken Van der Laan en Hempen zelf, daarvoor hebben ze 10 zeugen en 3 beren. De zeugen met biggen, guste zeugen en de gespeende biggen houden ze op hun boerderij. De dragende zeugen en de vleesvarkens lopen op verschillende percelen in de buurt. Alle varkens lopen buiten en kunnen schuilen in hutten.

Ze verkopen het vlees van hun varkens in eigen beheer. Daarvoor hebben ze een boerderijwinkel waar diepvriesvlees per twee stuks verpakt te koop is. Ook hebben ze klanten die een half of heel varken in hun eigen vriezer doen. Daarnaast verkopen ze het vlees op markten in de buurt en aan een slagerij en in de horeca. Gemiddeld slachten ze 8 varkens per maand, met 2 of 3 tegelijk, al naar gelang de behoefte.

Akkervarkens in een bosperceel. Ze scharrelen een groot deel van hun rantsoen bij elkaar in het bos en verwijderen berenklauw. - Foto: Hans Banus
Akkervarkens in een bosperceel. Ze scharrelen een groot deel van hun rantsoen bij elkaar in het bos en verwijderen berenklauw. - Foto: Hans Banus

€ 1.500 per varken

De dieren zijn slachtrijp als ze ongeveer 1,5 jaar oud zijn. Dan levert elk varken ongeveer 100 kilo verkoopbaar vlees op. Dat gaat voor een gemiddelde prijs van € 15 per kilo van de hand. “In totaal brengt een varken € 1.500 op. Hoewel er, na aftrek van alle kosten, een mooi bedrag van overblijft, is dat niet voldoende om van te leven. We verkopen nu jaarlijks 100 varkens. Daarvoor moeten we er 250 per jaar verkopen”, vertelt van der Laan.

De ondernemers halen een aanvullend inkomen met recreatieve activiteiten op de boerderij. “Met name de kinderfeestjes zijn in trek. Elke week hebben we er 7 tot 8. De kinderen mogen dan varkens kijken en voeren met zelf meegebracht voer als appels, eikels en oud brood”, legt de varkenshoudster uit. Verder kunnen mensen sinds kort ook terecht voor een verzorgde familiedag met barbecue. “En binnenkort begin ik met verzorgen van workshops ‘droge worst maken’”, vult ze aan.

Bijvoeren van de varkens. Ze krijgen brokken om ze te lokken voor de controle. Daarnaast worden ze bijgevoerd met wat voorhanden is. - Foto: Hans Banus
Bijvoeren van de varkens. Ze krijgen brokken om ze te lokken voor de controle. Daarnaast worden ze bijgevoerd met wat voorhanden is. - Foto: Hans Banus

Het varkensvlees onderscheidt zich met een karakteristieke smaak en stevigheid. De vleesvarkens worden in principe alleen bijgevoerd met producten die op dat moment voorhanden zijn. Eén keer daags krijgen ze een emmertje lokvoer om de dieren te controleren. “Sinds een half jaar worden de varkens ingezet om berenklauw te ruimen in een natuurgebied en hebben onze varkens de begroeiing op een perceel met zonnepanelen weggehaald”, vertelt van der Laan.

Eén reactie

  • YOMI

    Outdoor varkenshouderij groeit?
    En wat lees ik...Het betreft een bedrijf met 3 zeugen en een bedrijf met 10 zeugen?
    Dan groeit niet de varkenshouderij maar dan groeit (misschien) het hobbymatig houden van enkele varkens bij een paar mensen.

Of registreer je om te kunnen reageren.