Varkenshouderij

Achtergrond 1549 x bekeken

Zeugen brandschoon in een mum van tijd

Driekwart van de varkenshouders wast zeugen voor het werpen, blijkt uit een Boerderij-enquête. De dieren goed schoonmaken vraagt weinig extra tijd door inweken met shampoo of zeep.

Het wassen van zeugen is op de meeste zeugenbedrijven een regelmatig terugkerende activiteit. 75% van de zeugenhouders wast de zeugen voor het werpen en 25% laat het wassen van de zeugen voor het werpen achterwege, zo blijkt uit een online enquête van Boerderij.

Uitkomst Boerderij-enquête: Goed wassen vraagt relatief weinig tijd

Het kost een halve minuut per zeug extra om de dieren goed schoon te maken. Dat is de belangrijkste uitkomst van de enquête van Boerderij. 370 varkenshouders vulden de online vragenlijst in. Bijna 60% geeft aan de zeugen brandschoon te maken. Dat vraagt naar eigen zeggen iets meer dan 3,5 minuut per zeug. Iets minder dan een derde laat hardnekkige mest zitten. Deze groep zeugenhouders geeft aan bijna 3 minuten per zeug te besteden. En 10% geeft aan de dieren alleen te ontdoen van stof en grof vuil. Zij besteden daaraan iets meer dan 3 minuten per zeug. Veel zeugenhouders die weinig tijd besteden aan het schoonmaken, merken daarbij op de dieren goed en/of lang in te laten weken.

Varkenshouders gebruiken shampoo of zeep
Bijna 80% van de zeugenhouders geeft aan shampoo of zeep te gebruiken bij het wassen. Uit de analyse van de vragenlijsten komt naar voren dat deze groep gemiddeld 3,3 minuut per zeug besteedt aan het wassen. Varkenshouders die geen zeep of shampoo gebruiken geven aan bijna 4 minuten per zeug bezig te zijn om de dieren schoon te krijgen.

Driekwart zeugenhouders wast dier in de kraamstal
Van de bedrijven die de zeugen wassen doet ruim driekwart dat in de kraamstal. 16% maakt gebruik van een zeugendouche en bijna 7% geeft aan een andere ruimte te gebruiken. Ongeveer een derde van de varkenshouders gebruikt warm water om de dieren te wassen en twee derde koud water. De varkenshouders die warm water gebruiken, besteden ruim 3,5 minuut per zeug en de koudwatergebruikers besteden ruim 3 minuten per zeug. Dit verschil is niet uit de resultaten te verklaren. Gemiddeld kost het wassen volgens de varkenshouders gemiddeld iets minder dan 3,5 minuut per zeug.

Meesten wassen zeug vóór het werpen
In totaal wast driekwart van de bedrijven de zeugen voor het werpen. Onder de geënquêteerden zijn 9 biologische bedrijven en 361 gangbare bedrijven. Van de 9 biologische bedrijven geven er 5 aan de zeugen niet te wassen voor het werpen, 3 bedrijven doen dat wel en één keer is de vraag niet beantwoord. Hoewel deze aantallen te klein zijn om conclusies aan te verbinden, lijkt het structureel wassen van zeugen meer in zwang op gangbare dan op biologische bedrijven.

Het gebruik van shampoo of zeep versnelt de wasbeurt. Het kost de varkenshouder dan weinig extra tijd om de dieren helemaal schoon te wassen.

 

Modderbad nemen is natuurlijk gedrag van varken

Het wassen gebeurt heel verschillend in de praktijk. Boerderij ging op zoek naar de achtergrond van het wassen van zeugen en probeert antwoord te vinden op het nut en de noodzaak van het schoonmaken van zeugen.

Laurens Gunnink, bedrijfsleider van varkenshouderij De Schanshoeve in Balkbrug, wast de zeugen in de kraamstal. Eerst weekt hij ze in met een speciale veeshampoo. Dit bespaart hem 15% tijd, blijkt uit de Boerderij-enquête.</p>
<p><em>Foto: Hans Prinsen</em>
Laurens Gunnink, bedrijfsleider van varkenshouderij De Schanshoeve in Balkbrug, wast de zeugen in de kraamstal. Eerst weekt hij ze in met een speciale veeshampoo. Dit bespaart hem 15% tijd, blijkt uit de Boerderij-enquête.

Foto: Hans Prinsen

In de vrije natuur nemen varkens regelmatig een modderbad. Dit heeft meerdere functies volgens een onderzoek DLO-onderzoeker Marc Bracke. De verdamping van het water zorgt voor verkoeling op warme dagen en de modder die op de huid blijft plakken verlengt dit effect en beschermt de varkens tegen verbranden door de zon. En niet onbelangrijk de modder in combinatie met schuren verwijdert huidschilfers en parasieten. Voor het varken zelf is het helemaal schoon worden waarschijnlijk geen doel op zich. Volgens het onderzoek van Bracke draagt het nemen van een modderbad positief bij aan het welzijn van varkens, zeker in gevallen wanneer de temperatuur boven de 20 graden uitkomt.

'In de moderne varkenshouderij hoort wassen van zeugen voor het werpen onderdeel te zijn van de bedrijfsvoering'

Dat is de mening van Manon Houben, hoofd dierenartsen sector varkens bij de Gezondheidsdienst voor Dieren (GD).
Er zijn geen exacte cijfers die aantonen hoe groot het effect van een schone zeug in een schoon kraamhok is op de totale bedrijfshygiëne, maar Houben is ervan overtuigd dat het positief bijdraagt aan de algehele hygiëne.

“Na elke ronde wordt de kraamstal gereinigd, ontsmet en gedroogd, zodat de zeugen in een schone afdeling komen. Het doel hiervan is om de biggen een ‘schone’ start te geven vanaf de geboorte”, legt ze uit. De zeug draagt goede en slechte bacteriën bij zich, die ze doorgeeft aan de biggen. Op basis van deze bacteriën bouwen de biggen hun darmflora op. Een schone start betekent volgens Houben dan ook niet een kiemvrije start, maar een start in een uitgebalanceerde bacteriële omgeving. “Alleen op die manier zijn biggen in staat een goede afweer op te bouwen”, benadrukt ze.

Overdracht van parasieten voorkomen

Die gedachte moet een varkenshouder in zijn achterhoofd houden bij het wassen van zeugen, vindt Houben. Het doel van het wassen is om te voorkomen dat de zeug allerlei parasieten en micro-organismen meeneemt vanuit de stal met dragende zeugen naar de kraamstal. De meeste eitjes en parasieten houden zich op in de mestkorsten die vast aan de huid van de zeugen zitten. De biggen kunnen hiermee besmet raken zodra ze met de mest in aanraking komen. Door de zeugen goed te wassen verdwijnt de mest en komen de biggen niet in aanraking met mogelijke parasieten.

Naast wassen blijft ontwormen noodzakelijk

Wassen alleen is niet afdoende tegen parasieten. Ontwormen blijft noodzakelijk. Zeker nu alle dragende zeugen in groepen worden gehouden zijn ze smeriger dan toen ze individueel gehuisvest waren. Daardoor is de kans groter dat ze parasieten bij zich dragen. De opgedroogde mestkorsten zijn soms lastig te verwijderen. Door de zeugen in te weken met een shampoo of een zeep weken de mestkorsten makkelijk los en dat vergemakkelijkt het schoonmaken.

Speciale veeshampoo of zeep gebruiken

Uit de enquête blijkt dat bijna 80% van de zeugenhouders een soortgelijk middel gebruikt bij het wassen van de zeugen. 90% van deze groep gebruikt een speciale veeshampoo of een zeep. Belangrijkste is dat het middel geschikt is om dieren mee te wassen. Daarvoor moet het aan twee eisen voldoen; het moet een reinigende werking hebben en het middel moet de huid beschermen. “Net zoals varkens in het wild het prettig vinden om een modderbad te nemen, moeten zeugen het prettig vinden om gewassen te worden”, zegt Houben.

Zeugen in een groepsdouche tijdens het inweken met water en zeep. Daarna worden ze met de spuitlans met warm water en shampoo gewassen.</p>
<p><em>Foto: Ronald Hissink</em>
Zeugen in een groepsdouche tijdens het inweken met water en zeep. Daarna worden ze met de spuitlans met warm water en shampoo gewassen.

Foto: Ronald Hissink

Wassen met lauwwarm water

Daarom heeft zij een voorkeur voor wassen met lauwwarm water boven het gebruik van koud water. Een derde van de varkenshouders geeft aan de zeugen met lauwwarm water te wassen. Wat verder van belang is, is dat de afdeling een aangename temperatuur heeft tijdens en na het wassen. De natte zeugen moeten niet verkleumen van de kou zolang ze niet droog zijn.

Andere lans of nozzle monteren op spuitlans

Verder moet de druk vooral niet te hoog zijn. Een standaard nozzle op de spuitlans is minder geschikt. Die is gemaakt voor hoge druk. Bij een lage druk komt er te weinig water uit om het vuil af te voeren. Het is dan ook raadzaam om een andere lans of nozzle te monteren voor het wassen van de zeugen.

Zeugendouche is een pre

Op de vraag wat de meest ideale situatie en werkwijze is voor het wassen van zeugen antwoordt Houben dat ze een lichte voorkeur heeft voor het wassen van zeugen in een zeugendouche. Mits deze goed is uitgevoerd, zodat de dieren zich prettig voelen en geen stress ondervinden van de schoonmaakbeurt. Omdat veel mest zich onder de zeug bevindt, komen er idealiter ook waterstralen vanaf de onderkant. Uiteraard is dit warm water in een verwarmde en geventileerde ruimte.

Deze zeugen gaan individueel onder de zeugendouche voordat ze naar de kraamstal gaan. Ze worden gewassen met water van 35 graden en schuren zichzelf schoon.</p>
<p><em>Foto: Jan Willem Schouten</em>
Deze zeugen gaan individueel onder de zeugendouche voordat ze naar de kraamstal gaan. Ze worden gewassen met water van 35 graden en schuren zichzelf schoon.

Foto: Jan Willem Schouten

Schuren tijdens het wassen

Zeugen vinden het prettig om zich te kunnen schuren tijdens het wassen. Een goede douche biedt hiervoor gelegenheid. Dat hoeven geen ingewikkelde en dure voorzieningen te zijn. Een paar stompe hoekprofielen of borstels kunnen in de schuurbehoefte voorzien. Als de dieren langs elkaar kunnen lopen, schuren ze zich ook aan elkaar, waardoor het vuil snel verdwijnt. Het is belangrijk dat de zeugen op een comfortabele manier goed schoon worden. Bacterievrij proberen te maken door de zeugen nadien te ontsmetten is niet nodig, want de lichaamseigen bacteriën komen snel terug.

Kraamhok goed alternatief

Hoewel Houben een voorkeur heeft voor een zeugendouche kun je zeugen ook prima in de kraamstal wassen, vindt de dierenarts. Wel is het belangrijk om dan na het wassen van de zeugen de afdeling goed na te spoelen zodat alle vuil uit de hokken is verdwenen. De afdeling hoeft daarna niet weer ontsmet te worden. Dat is immers al gedaan na het reinigen van de afdeling. Het ontsmetten van de afdeling is bedoeld om achtergebleven ziektekiemen van de vorige ronde te elimineren. Als varkenshouders er voor kiezen om afdeling en zeugen ineens te willen ontsmetten, dan is de keus beperkt tot een ontsmettingsmiddel dat geschikt is voor dieren.

Wassen is onderdeel van gezondheidsmanagement op bedrijf

Het wassen van zeugen is geen op zichzelf staand iets. Het is een relatief klein onderdeel van het totale gezondheidsmanagement op een varkensbedrijf. Het belangrijkste is dat de zeugen zich comfortabel voelen onder de schoonmaakbeurt en dat het goed gebeurt. Als het tot veel stress leidt voor de dieren of ze niet goed schoon worden, is het misschien beter om het achterwege te laten.

De shampoos zijn grofweg in drie categorieën in te delen: middelen met een reinigend effect, middelen met ook een antibacteriële werking en middelen met probiotica.

Of registreer je om te kunnen reageren.