Varkenshouderij

Achtergrond 1935 x bekeken 4 reactieslaatste update:16 jun 2016

'Praten met de buren voor je kunt bouwen'

Het nieuwe veehouderijbeleid in Gelderland is na ruim drie jaar sleutelen af. Doel is een versnelde verduurzaming van de intensieve veehouderij. Provincie Gelderland wil bovenwettelijke maatregelen opleggen in ruil voor vervallen van de bouwbloknorm.

Duurzaamheid, duurzaamheid, duurzaamheid. Het woord valt geregeld tijdens het vraaggesprek met Jan Jacob van Dijk, Gelders provinciebestuurder en verantwoordelijk voor vitaal platteland (natuur, landbouw), recreatie en toerisme en energietransitie. Boeren zijn nodig om aan de Europese duurzaamheidsdoelen in 2020 te voldoen, meent Van Dijk. Een nieuw Gelders duurzaam landbouwbeleid, het Plussenbeleid, ligt daarom ter goedkeuring bij de Gelderse Staten. Als het aan Van Dijk ligt, gaat per 2017 het nieuwe veehouderijbeleid in. Varkenshouders, maar ook pluimvee- en kalverhouders met uitbreidingsplannen moeten dan aan extra duurzaamheidseisen voldoen. Daar tegenover staat dat zij groter mogen bouwen dan 1,5 hectare bouwblok. Maar wel op bestaande bouwblokken, want nieuwvestiging is voor de gehele veehouderij niet meer mogelijk. Gelderland telt twee miljoen varkens, bijna 10.000 koeien en ruim 100.000 geiten (CBS 2015) en is qua veedichtheid de tweede provincie van Nederland. Alleen Noord-Brabant telt meer vee.

U wilt de intensieve veehouderij versneld verduurzamen.

“Dat klopt. Intensieve veehouders met uitbreidingsplannen moeten per 1 januari 2017 voldoen aan 
extra maatregelen op het gebied van milieu, dierenwelzijn en omgeving. Wij noemen dat het Gelders Plussenbeleid. Boeren moeten omwonenden bij hun uitbreidingsplannen betrekken.”

Waarom gelden deze eisen enkel voor de intensieve veehouderij?

“Het Plussenbeleid geldt nog niet voor de melkveehouderij. Fosfaatrechten, grondgebondenheidsregels en de mestverwerkingsplichten zorgen in die sector naar mijn idee al voor voldoende sturing.”

De extra duurzaamheidseisen in het Plussenbeleid zijn bovenwettelijk, maar u noemt het anders.

“Onze extra maatregelen zijn aanvullend op de landelijke duurzaamheidsregels voor de intensieve veehouderij. Zo staat het ook omschreven. Dat hebben we gedaan omwille van de juridische houdbaarheid. Dat hebben we geleerd van het bovenwettelijke beleid van de provincie Noord-Brabant.”

Jan Jacob van Dijk (51) is politicoloog en provinciebestuurder in Gelderland. Sinds april 2011 is hij gedeputeerde vitaal platteland, recreatie en toerisme en energietransitie. Van Dijk is binnen het Interprovinciaal Overleg (IPO) voorzitter van de commissie Vitaal Platteland.

Foto: Jan Willem Schouten

U heeft het voorgestelde Plussenbeleid afgezwakt ten opzichte van de eerste voorstellen. Volksgezondheid- en uitgebreide dierenwelzijnseisen staan er niet meer in. Heeft dat ook te maken met de juridische houdbaarheid?

“Ja inderdaad. In 2015 heeft de Raad van State uitspraak gedaan naar aanleiding van een zaak die speelde in Noord-Brabant. De Raad stelde dat binnen de ruimtelijke ordening alleen ruimtelijk relevante eisen mogen worden gesteld aan veehouders. We hebben daarop ons beleid aangepast.”

U bent nu ruim drie jaar bezig het Plussenbeleid gestalte te geven. Waarom duurde het zo lang?

“Dat heeft te maken met de zoektocht naar een goede juridische borging van het beleid waarover we veel en lang hebben overlegd met veel partners.”

De bouwbloknorm vervalt vanaf de invoering van het nieuwe beleid in 2017.

“Ja, als het Plussenbeleid wordt ingevoerd, vervalt de bouwbloknorm. Dit geldt ook voor de bedrijven in de extensiveringsgebieden. Dat betekent dat 700 bedrijven weer de ruimte krijgen om zich te ontwikkelen, mits ze geen extra emissie uitstoten.”

U wilt het Plussenbeleid toetsen met een investeringseis. Hoe werkt dat?

“Varkenshouders die willen uitbreiden of nieuw bouwen, moeten 8 procent van het investeringsbedrag besteden aan extra maatregelen voor ruimtelijke inpassing, dierenwelzijn of milieu. Gemeenten toetsen dat bedrag bij de beoordeling van de vergunningsaanvraag.”

'Als het Plussenbeleid wordt ingevoerd, vervalt de bouwbloknorm'

Is de investeringstoets niet heel fraudegevoelig?

“Ik denk van niet, maar ik realiseer me ook dat geen enkel systeem waterdicht is. We hebben deze werkwijze getoetst met onder andere LTO. In de Achterhoek kan een varkensboer bijvoorbeeld vanuit het Plussenbeleid uitkomen op het slopen van een leegstaande varkensstal voor zijn eigen uitbreiding. In de regio Food Valley zullen gemeenten als plus eisen dat het meest duurzame stalsysteem wordt gebruikt.”

Het Plussenbeleid is geen wassen neus?

“We hebben heel lang gewerkt om dit beleid gestalte te geven en het kan de juridische toets weerstaan. Wil de varkenshouderij maatschappelijk draagvlak houden, dan moet ze versneld verduurzamen. Maar ik weet ook wel dat het Plussenbeleid geen duizenddingendoekje is. Het is niet de oplossing voor alle problemen in de sector.”

Is het wel reëel bij de huidige crisis in de veehouderij extra investeringseisen te vragen?

“De varkenshouderij zal wel moeten. Financiers en afnemers vragen om duurzaamheid. Ons land moet mee als koploper op de markt. Daarbij hebben verschillende varkenshouders mij al gevraagd wanneer het Plussenbeleid wordt ingevoerd.”

Als het Plussenbeleid wordt ingevoerd, vervalt de bouwbloknorm van maximaal 1,5 hectare. Heeft de vraag van de varkenshouders niet vooral daarmee te maken?

“Ja dat klopt. De varkenshouders willen groter kunnen bouwen om beter te kunnen sturen op kwaliteit. Het Plussenbeleid en de ruimte om groter te bouwen, zijn aan elkaar gelieerd.”

Erfbeplanting waardoor het bedrijf beter inpast in het landschap, een luchtwasser of een zichtstal. Het zijn extra eisen die aan Gelderse ondernemers gesteld kunnen worden als ze willen uitbreiden.

Foto: Koos Groenewold

Nieuwvestiging blijft voor zowel varkens- als melkveebedrijven niet mogelijk.

“Wij zijn ervan overtuigd dat er genoeg vrijkomende agrarische bedrijven zijn waar veehouders terecht kunnen. Nieuwvestiging is daarom niet nodig. Er geldt trouwens een uitzondering voor grondgebonden bedrijven als nieuwvestiging leidt tot verbetering van de verkaveling.”

Wacht Gelderland een forse sloopopgave van agrarisch vastgoed?

“Alleen al in de gemeente Ede zien we een teruggang van het aantal veehouderijbedrijven van 1.400 naar 1.000 nu en nog 300 over enkele jaren. Die teruggang is gigantisch. Daar maak ik me ernstig zorgen over. En wat in Ede gebeurt, staat ook de Achterhoek te wachten. Moet je eens nagaan wat een impact dat heeft op een gemeenschap. Honderden gebouwen staan leeg, boerengezinnen trekken weg, de koopkracht in een gemeenschap daalt, scholen lopen leeg. De sfeer in zo’n gemeenschap wordt er op zijn zachtst gezegd niet beter op.”

Wie gaat er dan zorgen voor de leefbaarheid van het platteland?

“Dat weet ik niet. De schaalvergroting in de landbouw blijft toenemen. Productiebedrijven worden groter en ook bedrijven in de periferie. Een deel van het platteland zal worden ingevuld voor recreatie en toerisme. De energietransitie met zonneparken en mestverwerking zal zich verder ontwikkelen. De trek van burgers naar het platteland is gestopt. Mensen kopen geen leegstaand boerderijtje meer om te verbouwen. Ze willen voorzieningen en trekken naar dorpen en steden.”

Lat ligt hoog voor de veehouderij

Provincies leggen (intensieve) veehouders steeds vaker extra eisen op, bovenop nationale en Europese regels. Brabant was koploper met de Brabantse Zorgvuldigheidsscore Veehouderij (BZV). Groningen volgde met het Groninger Verdienmodel (GVM), in Zuid-Holland hanteert de provincie certificaten. Ook Gelderland komt met een duurzaamheidsmaatlat, het zogenoemde Plussenbeleid.

Hoe kijkt u aan tegen de schaalvergroting in de veehouderij?

“De bedrijven worden zo groot en kapitaalintensief dat externe investeerders nodig zijn voor de financiering. Een veehouderijbedrijf is financieel niet meer te dragen door een familie. Deze durfinvesteerders zijn enkel gericht op rendement en hebben geen oog voor de omgeving. Ik vrees dat het vrije ondernemerschap in de agrarische sector in het geding komt door de schaalvergroting. Boeren worden manager op hun bedrijf, maar zijn niet meer de eigenaar. Dit soort bedrijven hoort eigenlijk thuis op bedrijventerreinen en niet in het buitengebied. Dergelijke grote bedrijven roepen weerstand op in de omgeving. Daarom wordt in Gelderland de dialoog met omwonenden bij uitbreiding verplicht.”

Gelderland heeft amper mestverwerkingsprojecten, terwijl de veehouders in deze regio het moeilijkst hun mest kwijt kunnen.

“We ontvangen nauwelijks vergunningsaanvragen voor grote mestverwerkingsprojecten. Ik snap daar ook niets van. De sector komt onvoldoende in beweging. Een andere verklaring heb ik niet. De provincie staat niet afwijzend tegen over mestverwerking. Sterker nog, ik heb mestverwerking ettelijke keren aangekaart bij boerenbelangenbehartigers. Veehouders moeten beseffen dat de tijd van vrijblijvend voorbij is. Wil mestverwerking tot stand komen, dan moeten veehouders zich voor tien tot vijftien jaar committeren.”

Laatste reacties

  • fietskip

    De dood van meeste familiebedrijven! Koploper, dat gaat er zo heel snel af. Extra eisen zorgt er voor dat de intensivering nog sneller zal gaan en de verpaupering van het platte land alleen maar sneller. Bedankt politiek!

  • alco1

    Weet deze beste man wel wat duurzaam is?
    Duurzaam is simpel gezegd het uitsparen van delfstoffen.
    Maar als ik lees dat emissie arm een voorwaarde is dan zitten ze al op het verkeerde spoor.
    Biodiversiteit staat daarbij hoog in het vaandel.
    Wil men dat bereiken door verschraling dan zal dit het einde betekenen van veel aards leven.
    Natuur onderhouden is het sleutel woord voor biodiversiteit.
    Waar we onderhouden bossen zien, zien we ook een groot divers aan plantensoorten.

  • Snel

    Jan-Jacob, laat ze bij de provincie dan eens snelheid maken met het afhandelen van aangevraagde vergunningen voor mestverwerking. ( Groenlo) Mestverwerking zorgt dat ook `t platteland niet uitsterft omdat de kostprijs van de boeren dan zakt zodat ze ook niet hoeven te stoppen om financiële redenen. Hoop dat je dit leest!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

  • putten

    burgers komen ook niet met ons praten voordat ze in het buitengebied komen wonen.

Of registreer je om te kunnen reageren.