Varkenshouderij

Achtergrond 1672 x bekeken laatste update:22 apr 2016

Focus op hygiëne verdient zich terug

Het bijvoeren van biggenmelk is populair. Jonge biggen zijn kwetsbaar en melk is een bederfelijk product. Hygiëne is daarom van groot belang.

Aangemaakte biggenmelk ­bestaat voor het grootste deel – driekwart of meer – uit water. Om een kwalitatief goede biggenmelk te kunnen maken, moet allereerst het water van goede kwaliteit zijn. Het veiligst is leidingwater te gebruiken: dat is constant van samenstelling en staat continu onder kwaliteitscontrole. Het is raadzaam periodiek een watermonster te nemen bij het tappunt van het water waar de melk wordt gemaakt. Als dit tappunt aan het eind van de waterleiding zit, dan staat het water stil tot melk wordt aangemaakt. Voor de zekerheid is het beter dit stilstaande water niet te gebruiken voor het aanmaken van de melk.

Bederfrisico

Biggenmelk bestaat verder voor een groot deel uit reststromen van de zuivelindus­trie. Die producten zijn aan ­bederf onderhevig. Met behulp van toevoegmiddelen kan de houdbaarheid van aangemaakte melk worden verlengd. Dit zijn geen wondermiddelen. De omstandigheden in de kraamstal zijn ideaal voor bederf: de temperatuur is hoog en er zijn altijd kiemen aanwezig. De smaak gaat al snel achteruit wanneer vervuiling optreedt. Vervuiling van de melk kan plaatsvinden vanaf het moment dat de zak met melkpoeder opengaat.

In het hele traject van zak met melkpoeder tot en met de bek van de big is hygiënisch werken belangrijk. Dat begint met schone materialen om de melk mee te bereiden. Deze moeten na gebruik worden gereinigd. Vergeet ook de voerschep om de melkpoeder uit de zak te scheppen niet. Vieze voerbakjes moeten worden schoongemaakt voor nieuwe melk wordt verstrekt.

Vervuiling voorkomen

De meeste vervuiling van de melk treedt op doordat biggen in de bak poepen of plassen of er met hun poten door lopen, vaak blijft dan mest en strooisel achter. Wanneer er nog een hoeveelheid melk in staat, gaat die in kwaliteit snel achteruit. Voor drinkcups geldt dit minder: normaal gesproken staat hier geen melk in. Er komt pas melk in zodra de biggen op de nippel duwen. Vuile cups moeten ook worden gereinigd.

Voor vieze bigkommen is een speciale borstelset verkrijgbaar. Bigkommen met een speciale uitstroomopening kunnen op het rooster blijven staan. Andere kommen moeten leeggegoten worden om alles te verwijderen. Bij brijsystemen is het risico op vervuiling doordat biggen door de bak lopen kleiner, omdat de trog in de hokafscheiding zit en zich daardoor niet in de directe looplijn van de biggen bevindt. Maar ook hier geldt dat een vieze trog moet worden schoongemaakt.

Met een borstelset in een accuboormachine zijn biggenkommen makkelijk te reinigen. De vuiligheid verdwijnt door de speciale opening bij de uitstulping. <br /><em>Foto: Henk Riswick</em>
Met een borstelset in een accuboormachine zijn biggenkommen makkelijk te reinigen. De vuiligheid verdwijnt door de speciale opening bij de uitstulping. 
Foto: Henk Riswick

Algemeen advies is bij de start vanaf dag twee meerdere keren per dag melk te verstrekken. Dat betekent meerdere keren per dag bakjes controleren op vervuiling en zo nodig reinigen. Vuile melk verstoort het evenwicht van de darmflora met alle nadelige gevolgen van dien, zoals diarree en streptokokkenproblemen.

Uiteindelijk is het de varkenshouder zelf die bepaalt hoe vaak hij controleert en schoonmaakt. Leveranciers van biggenmelk geven desgevraagd aan dat de arbeid die de extra controle en reiniging vraagt zichzelf terugverdient door een hogere groei en een betere gezondheid.

Leidingsysteem schoonhouden

Bij automatische verstrekking moet ook het leidingsysteem schoon zijn. Hoe vaak dit gespoeld en gereinigd moet worden, hangt af van de verontreiniging. De meeste leveranciers adviseren dagelijks te spoelen en minimaal elke dag met verse melk te beginnen. Voor een goede hygiëne is het van belang de oude melk niet weer in het leidingsysteem terug te brengen. Die kan handmatig worden gevoerd aan oudere biggen in de kraamstal.

Bij de aanleg van het leidingsysteem is het van belang te letten op de plaatsing van de menger. Door deze met een T-stuk aan de melkleiding te verbinden, wordt voorkomen dat retourmelk door de menger gaat. Op deze manier wordt alleen verse melk aan het systeem toegevoegd.

Sommige leveranciers van biggenmelk geven aan dat het niet nodig is elke dag te spoelen. De adviezen hieromtrent lopen uiteen van dagelijks tot wekelijks. Een algemeen advies is lastig te geven. Het hangt onder andere af van de houdbaarheid van de aangemaakte melk. Is die termijn verstreken, dan moet sowieso gespoeld worden. Daarnaast hangt het af van hoe snel verontreiniging van het sys-teem optreedt. Als het resultaat van de laatste reiniging niet goed was, zal sneller vervuiling optreden en moet eerder gespoeld worden.

Leidingen voor water, medicijnen en andere producten zoals zuur.<br /><em>Foto: Henk Riswick</em>
Leidingen voor water, medicijnen en andere producten zoals zuur.
Foto: Henk Riswick

In het algemeen geldt dat hoe verser de aangemaakte melk is, hoe smakelijker deze is. Dit is een belangrijk aspect om de biggen aan het eten te krijgen. Vaker spoelen kan de opname de eerste dagen verhogen, maar vraagt ook extra arbeid.

Het reinigen van het leidingsysteem gebeurt in een aantal stappen. Eerst worden de nippels in de cups afgedekt met een dop. Dan wordt de melk uit het sys-teem gepompt. Daarna wordt gespoeld met warm water. Vervolgens wordt reinigingsmiddel toegevoegd waarmee de reiniging begint. Hiervoor zijn verschillende middelen beschikbaar.

Biofilm verwijderen

Een combinatie van wekelijks reinigen met loog en maandelijks met zuur geeft in de praktijk goede resultaten. Loog verwijdert de biofilm en zuur verwijdert de aanwezige bacteriën. Wie één middel wil om te reinigen kan een waterstofperoxide inzetten. Door te kiezen voor een langzaam reagerende variant wordt voorkomen dat het middel al is ‘op’gereageerd voor het hele systeem 
is gereinigd. Belangrijk is dat goed gespoeld wordt na de reiniging om te voorkomen dat biggen restanten reinigingsmiddel binnenkrijgen. Nadat het systeem is gevuld met kunstmelk, mogen de doppen weer van de cups en kunnen de biggen weer drinken.

De reiniging van een brijvoersysteem voor kraambiggen gebeurt op vergelijkbare wijze met dien verstande dat geen voerbakjes hoeven worden afgedekt. De installatie doseert immers niet uit tijdens het reinigingsproces.

Biggenmelk is duur. Er moeten extra biggen en of extra kilo’s gespeend worden wil het rendabel zijn. Dat lukt alleen met een goede hygiëne bij het verstrekken van de melk. Hoe vaak gespoeld en gereinigd moet worden, is afhankelijk van de omstandigheden op het bedrijf en van de eisen die de varkenshouder stelt.

Hygiënisch en efficiënt werken bij aanmaak biggenmelk

  • Gebruik schoon drinkwater.
  • Gebruik schone materialen.
  • Zorg voor een schoon en droog biggennest. Schone biggen vervuilen het voerbakje niet zo snel.
  • Plaats het voerbakje niet in de looplijn van de biggen naar de uier, anders lopen de biggen erdoor heen.
  • Plaats het voerbakje niet bij de achterkant van de zeug. Dit voorkomt dat de zeug erin mest en urineert.
  • Bij handmatige verstrekking is vervuiling door stalstof te beperken door meerdere kleine porties per dag te verstrekken.
  • Sluit bij een cupsysteem de menger met een T-stuk aan op de melkleiding.
  • Spoel het systeem geregeld. Breng oude melk niet terug in het systeem.
  • Combineer controle en reiniging van de voerbakjes met controlerondes.

Of registreer je om te kunnen reageren.