Varkenshouderij

Achtergrond 3943 x bekeken

Focus op grootverbruiker antibiotica

Om het antibioticagebruik verder te verlagen, richt de blik zich op de grootverbruikers. Onderzoek moet inzicht geven in verschillen tussen bedrijven.

Na een aantal jaren spectaculaire dalingen in antibioticagebruik, lijkt de rek er een beetje uit. In het vorige voortgangsrapport over het jaar 2014 wordt voor de varkenshouderij nog een daling van 4,4% genoteerd. Dat is natuurlijk goed, maar staat in schril contrast met de tientallen procenten uit voorgaande jaren. In totaal daalde het verbruik in 2014 met 13,5%. De vereiste 50% reductie in 2013 ten opzichte van 2009 is door de hele veehouderijsector weliswaar gehaald, maar een volgende stap van nog eens 20% voor 2015 is een hele kluif. “Het wordt lastig, dat weten we. De grote vooruitgang is immers al geboekt”, aldus Hetty van Beers, directeur van de Autoriteit Diergeneesmiddelen (SDa).

Vakkundige inzet van antibiotica

De daling in het gebruik over 2015 wordt dit voorjaar bekendgemaakt. Een afname van 70% is door de overheid genoemd, maar vanwege de hoge lat heeft de sector zich daar niet aan gecommitteerd. Van Beers gelooft in een positieve benadering, niet in direct nieuwe wetgeving als de reductie minder snel gaat. Ze benadrukt dat alles moet zijn gericht op vakkundige inzet van antibiotica en dat te strikte wetgeving averechts kan werken. “Reductie van antibiotica schiet het doel voorbij als gezondheid en welzijn van dieren erop achteruitgaan.”

Overigens blijkt uit recent onderzoek van de SDa dat het beleid wel effectief is; in de varkenssector is het antibioticagebruik in de periode 2009 tot en met 2013 gedaald met 54% en de resistentie tegen één of meerdere antibioticaklassen is gedaald met 22%. Dat is volgens Van Beers een duidelijk verband en een goed resultaat.

Gespeende biggen

Via een zogenoemde benchmark heeft de SDa inzicht in de mate waarin bedrijven antibiotica gebruiken. Daartoe is een indeling gemaakt in drie gebieden: groen (streef), oranje (signalering) en rood (actie). Uit de meest recente rapportage blijkt dat 8% van de varkensbedrijven in de benchmark in het rode actiegebied zit. In het oranje aandachtsgebied zit 19% van de zeugenbedrijven en 
6% van de bedrijven met vleesvarkens.

Er zijn nog grote verschillen tussen bedrijven in gebruik van antibiotica. De dierenarts kan helpen het gebruik terug te dringen.<br /><em>Foto: Koos Groenewold</em>
Er zijn nog grote verschillen tussen bedrijven in gebruik van antibiotica. De dierenarts kan helpen het gebruik terug te dringen.
Foto: Koos Groenewold

Volgens dierenartsen doen problemen met te veel antibioticagebruik zich vooral voor bij gespeende biggen en vleesvarkens. Bij de biggen gaat het dan om speendiarree/slingerziekte en streptokokken, bij vleesvarkens wordt APP genoemd als oorzaak van problemen waarvoor antibiotica worden ingezet.

De redenen dat bedrijven in het rode gebied vallen zijn divers, geven ook dierenartsen aan (zie kader 'Soms is het gewoon pech'). Ze zijn te wijten aan de capaciteiten van de varkenshouder, maar ook aan omstandigheden zoals hokbezetting en soms gewoon pech dat er een hardnekkige bacterie in het bedrijf huist.

Factoren achterhalen

Om meer inzicht te krijgen, start de GD binnenkort met onderzoek naar de verschillen tussen ‘groene’ en ‘rode’ bedrijven. Het kan gaan lopen als de financiering rond is. “Het is de bedoeling om factoren te achterhalen die leiden tot een blijvend hoog antibioticumgebruik”, legt Ingrid Jansen, voorzitter van de Producenten Organisatie Varkenshouderij (POV), uit. “Hierbij moet vooral worden gedacht aan factoren als kennis, houding en gedrag, dus sociologische factoren.” Maar ook praktische redenen zoals de financiële situatie en managementcapaciteiten kunnen een rol spelen. Een coachingstraject en een passende communicatiestrategie moeten ertoe leiden dat betreffende factoren zijn te achterhalen en verbeteren.

Stimuleringsmaatregelen

Verder wil de POV stimuleringsmaatregelen om in het oranje of groene gebied van de SDa-normering te komen, in plaats van dwingende maatregelen om uit het rode gebied te komen. “We willen van generiek naar specifiek sectorbeleid. En zelfs een stap verder, naar bedrijfsniveau.” De voorgestelde maatregelen van de nieuwe UDD-regeling zijn volgens Jansen alvast een goede start. “We hebben als sector meer speelruimte gekregen en daar zijn we tevreden mee.” Als bedrijven langdurig in het rode gebied blijven, zijn volgens Jansen ook sancties denkbaar, zoals uitsluiten van deelname aan het kwaliteitssysteem. “Maar daar ligt onze focus zeker niet op.”

Problemen waarbij veel antibiotica nodig zijn, doen zich voor bij gespeende biggen en vleesvarkens. Onderzoek moet aantonen waardoor dat komt.<br /><em>Foto: Leo Adriaansen</em>
Problemen waarbij veel antibiotica nodig zijn, doen zich voor bij gespeende biggen en vleesvarkens. Onderzoek moet aantonen waardoor dat komt.
Foto: Leo Adriaansen

John Vonk, voorzitter van de vakgroep gezondheidszorg varken bij dierenartsenorganisatie KNMvD, verwacht dat de vernieuwde aanpak resultaat gaat opleveren. “Het in beeld brengen van de verschillen is een belangrijke eerste stap. Het is de komende tijd wel van belang dat we niet alleen naar de primaire bedrijven kijken, maar ook de werkwijze in de hele keten verbeteren, zoals in het transport en in de slachterijsector. Daarmee is de diergezondheid naar een structureel hoger niveau te tillen.”

UDD-regelgeving mogelijke verbetering

De nieuwe UDD-regelgeving wordt door de sector en dierenartsen als mogelijke verbetering gezien. In het kader van de antibiotica-aanpak is twee jaar geleden de UDD-regeling ingevoerd, met vooral strenge regels voor het gebruik van tweedekeusmiddelen. De regeling wordt dit jaar op een aantal punten aangepast. Een van de aanpassingen is dat voor maximaal drie aandoeningen uit het bedrijfsbehandelplan een hoeveelheid tweedekeusmiddelen op het bedrijf aanwezig mag zijn en onder voorwaarden mag worden ingezet. De verplichting om tweede­keusmiddelen na veertien dagen af te voeren vervalt. In plaats daarvan wordt het diergeneesmiddelenbeleid in zijn algemeenheid gericht op een duurzame inzet en een verantwoorde afvoer.

De staatssecretaris onderzoekt nog de mogelijkheid om veehouders die weinig antibiotica gebruiken daarvoor te belonen. Er wordt gedacht aan vrijstelling van het evalueren van het antibioticumgebruik bij elk regulier bedrijfsbezoek, het tweewekelijks bedrijfsbezoek in de hoogrisicoperiode en het jaarlijks aanscherpen van de reductiedoelstelling.

Naast de POV is ook de KNMvD redelijk tevreden met het resultaat. Toch ziet Vonk een hiaat. “Als we bij langdurige problemen grotere groepen risicodieren met antibiotica moeten behandelen, hoe gaan we dan zo efficiënt en effectief mogelijk om met bedrijfsbezoeken en contactmomenten? Graag willen we dit verder uitwerken met de sector en overheid.”

‘Soms is het gewoon pech’

Het ligt niet altijd alleen aan de varkenshouder als het anti­bioticagebruik te hoog blijft, constateren dierenartsen.

Gerard van Eijden
van Animal Care Putten ziet dat op veel bedrijven nog veel is te halen met beter management. “Maar de slechte financiële situatie houdt verbeteringen tegen.” Deels ligt het bij de varkenshouders zelf. “In het algemeen ligt de nadruk nog te veel op behandelingen en niet op het wegnemen van de oorzaak van ziektes.” 
De dierenarts zit als commerciële partij in een lastig parket. “Het blijft wel je klant.” De nieuwe UDD-regeling ziet hij als een verbetering, maar er is meer nodig. “We hoeven niet naar politieagenten toe. Maar ik zou graag meer steun krijgen om verbeteringen af te dwingen.”

Ook Johan Kamp van Dierenartsenpraktijk De Oosthof denkt dat de slechte financiële situatie verbeteringen tegenhoudt. “Met vaccinatie is nog zeker wat te halen, maar zelfs daarvoor wordt nu niet gekozen.”
Kamp ziet bij bedrijven met een te hoog gebruik nog mogelijkheden, maar benadrukt dat het soms gewoon pech is. “Een hardnekkige bacterie, bijvoorbeeld coli’s bij de zeugen, kan ook problemen bij de gespeende biggen geven.” Het beste kan zijn om de zeugenstapel te vervangen, maar ook daar is nu geen geld voor.  Ook Kamp is tevreden over de nieuwe UDD-regeling.

Tineke van Gisteren van De Varkenspraktijk is matig positief over de mogelijkheden om het antibioticagebruik verder te verlagen. “Calamiteiten zullen er altijd zijn op bedrijven. Op bedrijven met vleesvarkens kan bij een paar matige koppels biggen vaker een koppelbehandeling nodig blijken. Kleine bedrijven komen dan snel in het rode gebied.”
De dierenarts ziet weinig in het straffen van bedrijven, maar meer in het belonen van ondernemers die het goed doen. In die zin is de aangepaste UDD-regelgeving een stap in de goede richting.

Dit artikel is ook te lezen in Boerderij 26 van 22 maart.

Of registreer je om te kunnen reageren.