Varkenshouderij

Achtergrond 2698 x bekeken 1 reactie

Tijd rijp voor risicomanagement

Risicomanagement gebeurt weinig in de varkenssector. Maar dat gaat veranderen door de groeiende bedrijven met dunnere marges.

Nederlandse varkenshouders doen over het algemeen weinig aan risicomanagement. Toch heeft het voordelen: het kan schommelingen in het inkomen voorkomen, financiering gemakkelijker maken en leiden tot betere resultaten. Uiteindelijk kan het de continuïteit van bedrijven vergroten.

Risico’s zijn er in verschillende soorten (zie Meerdere soorten risicomanagement, onderaan deze pagina). Het bekendst zijn de markt- en prijsrisico’s voor met name varkens en voeders. Op dat gebied gebeurt in het buitenland meer. Zo werkt in de Verenigde Staten een groot deel van de varkenshouders met afspraken over prijzen voor varkens en/of voeders. In Nederland zijn in sectoren als de legpluimveehouderij en de akkerbouw prijsafspraken meer standaard.

Risicomanagement niet in cultuur

Risicomanagement heeft in de Nederlandse varkenshouderij nauwelijks wortel geschoten. Het zit niet in de cultuur; varkenshouders vroegen het niet en het bedrijfsleven zag geen noodzaak. Uit een onderzoek van ABN Amro van enkele jaren geleden blijkt dat grote varkenshouders liever een kans op een hogere opbrengstprijs met relatief veel risico hebben dan een lagere verkoopprijs met weinig risico.

De potentiële voordelen van voerafspraken zijn kleiner dan bij verkoop van varkens. Die afspraken zijn wel nodig om invloed te hebben op het verloop van de marge.<br /><em>Foto: Bert Jansen</em>
De potentiële voordelen van voerafspraken zijn kleiner dan bij verkoop van varkens. Die afspraken zijn wel nodig om invloed te hebben op het verloop van de marge.
Foto: Bert Jansen

Tijden zijn echter aan het veranderen. Bedrijven zijn in omvang gegroeid, terwijl de marges steeds dunner zijn, mede door hoge vaste lasten voor financiering en arbeid. Kort gezegd kan een te lange periode van lage prijzen een bedrijf de kop kosten. Wilbert Hilkens, sectormanager varkenshouderij bij ABN Amro, noemt risicomanagement belangrijk, maar benadrukt dat er meer mogelijkheden zijn dan het maken prijsafspraken om financiële risico’s te beperken. Zo maakt een voldoende hoge solvabiliteit en lage kritieke opbrengstprijs bedrijven minder kwetsbaar in perioden van lage varkensprijzen. “Alles begint met inzicht in de eigen situatie. Risico’s afdekken door het maken van prijsafspraken kan dan een mogelijkheid zijn, maar is zeker niet voor iedereen weggelegd.” Het is net als verzekeren: risico’s afdekken heeft een prijs en is daarom alleen nodig als eventuele schade te sterk drukt op de continuïteit.

Drie prijssystemen

Er zijn vandaag globaal drie prijssystemen in de Nederlandse varkenshouderij.

  1. Veruit het meest voorkomend is de dag- of spotmarkt: levering of afname vindt op hetzelfde moment plaats als de financiële transactie.
  2. De tweede is de voorwaartse markt met prijs- en leveringscontracten. Het leveren of afnemen gebeurt dan voor een afgesproken prijs. Met mengvoer is dat mogelijk; bij de afzet van varkens nog nauwelijks.
  3. De derde is de termijnmarkt. Deze is er wel voor vleesvarkens, maar functioneert minimaal. Een varkenshouder kan op de termijnmarkt op voorhand zijn varkens op papier verkopen voor de dan geldende opbrengstprijs. De feitelijke levering van de varkens aan de slachterij staat hier los van. Zodra de varkens worden geleverd, koopt de varkenshouder het contract terug voor de dan geldende prijs op de termijnmarkt. Het verschil tussen de aan- en verkoopprijs van contracten is de winst (of verlies) voor de ondernemer, en compenseert de lagere (of hogere) opbrengstprijs op de spotmarkt.

Prijzen voor gelijke periode vastleggen

Bij risicomanagement zal een deel van de transacties vanuit de spotmarkt zich verplaatsen naar de andere twee systemen. Hilkens benadrukt dat marge in dit systeem belangrijker is dan opbrengsten of kosten. Het effectiefst is daarom als een varkenshouder gelijktijdig de prijzen van varkens en voeders voor een gelijke periode vastlegt. Gebeurt dat niet, dan kan het effect zelfs averechts zijn: de voerprijzen op de spotmarkt stijgen, terwijl de varkensprijs voor lange tijd is vastgezet.

Bart Teuwen, adviseur bij DLV België en betrokken bij het stimuleren van risicomanagement in de varkenshouderij, beaamt de stelling van Hilkens: indekken op niveau van de voermarge is het meest wenselijk. Ook benadrukt hij dat indekken gebeurt in kleine gespreide stapjes, eerder dan per beslissing in één moment. “Bij het nemen van een alles-of-nietsbeslissing op één moment is de benadering té speculatief.” Hij ziet in een ideaalplaatje een mix van verschillende soorten prijssystemen. Het doel van dat alles is niet een betere prijs. “Het gaat om het voorspelbaar maken van het toekomstige rendement door het grillige verloop van kosten en opbrengsten af te vlakken.”

De opbrengst van vleesvarkens vormt een van de belangrijkste prijsrisico’s op varkensbedrijven. Vaste prijsafspraken worden nog nauwelijks gemaakt.<br /><em>Foto: Ronald Hissink</em>
De opbrengst van vleesvarkens vormt een van de belangrijkste prijsrisico’s op varkensbedrijven. Vaste prijsafspraken worden nog nauwelijks gemaakt.
Foto: Ronald Hissink

Beide partijen hebben baat

Om risicomanagement breder toe te gaan passen, moeten varkenshouders anders gaan denken en zakenpartners het praktisch mogelijk maken. Dat laatste betekent concreet dat slachterijen en voerfabrikanten prijsafspraken maken met hun afnemers en leveranciers. Teuwen proeft dat de tijd rijp aan het worden is. “Ik merk dat uit gesprekken met slachterijen in Nederland en België, maar ook in andere landen.” De toenemende conceptproductie is volgens Teuwen een belangrijke katalysator. Ook hebben slachterijen een belang bij stabiele prijzen en aanvoer van varkens. “Als de prijsvorming deels wordt losgekoppeld van de spotmarkt, hebben alle partijen er baat bij dat de varkens geleverd worden op het ideale slachtgewicht. Varkenshouders zullen dan ook minder schuiven met varkens.” Vion experimenteert momenteel met een vierweekse prijs, wat mogelijk een opstap is naar een structureel ander prijssysteem.

Vleesvarkenshouders en vermeerderaars kunnen afspraken maken over biggenprijzen. Gezien de prijsverschillen tussen seizoenen hebben jaarafspraken de voorkeur. Afspraken maken biedt ook de vermeerderaar de mogelijkheid risico’s te managen, zeker als hij ook de voeraankoop vastlegt.

Mengvoerprijzen vastzetten

Bij aankoop van losse grondstoffen is voorkoop en vastleggen van prijzen gemeengoed. Ook bij mengvoer vinden ontwikkelingen plaats. Zo bieden de grote jongens Agrifirm, ForFarmers en De Heus de mogelijkheid mengvoerprijzen voor langere tijd vast te zetten. Ze maken daarvoor afspraken over de termijn, tonnages en prijs. De mengvoerfabrikanten leggen prijsrisico’s terug bij hun leveranciers of via termijnmarkten.

Volgens Jeroen van Driel, sectormanager varkenshouderij, neemt de belangstelling gestaag toe. Hij schat op basis van nacalculaties op basis van de werkelijke voerprijzen dat circa twee derde van de ondernemers er per saldo aan verdient. Hij ziet dat de redenen vooral speculatief zijn in plaats van beperken van risico’s. Toch verwacht hij dat met de groei van omvang de belangstelling toeneemt, ook voor risicomanagement.

Prijzen voor varkens en voer maken grote bewegingen. Dat geeft risico's voor de continuïteit.

Jan Baan, directeur businessunit varkenshouderij bij ForFarmers, schat dat 5% van het mengvoer voor varkens inmiddels op deze manier wordt verkocht. Ook Baan verwacht dat bij toenemende prijsafspraken met slachterijen meer voerafspraken komen. “We zien hetzelfde in de legpluimveehouderij; daar sluiten ondernemers jaarcontracten af voor de eieren. Ongeveer 60% van het legvoer ligt ook vast.” Een noodzaak is volgens Baan het hebben van voldoende informatie om de juiste beslissingen te nemen. Proagrica ontwikkelt in samenwerking met DLV België een dienst om ondernemers van meer informatie te voorzien.

Medewerking van bedrijven

Teuwen van DLV verwacht dat de ontwikkeling doorgaat en over vijf jaar een deel van de varkenshouders aan risicomanagement doet. Hij schat dat de helft van de varkenshouders openstaat voor deze manier van ondernemen. Van die groep zal een deel voorlopers ermee aan de slag gaan. “Ik denk dat 10 tot 20% van de varkenshouders dan met prijscontracten werkt. Maar het aandeel varkens zal hoger zijn, aangezien het vooral de grotere bedrijven zijn die dit doen.”

Belangrijk is ook de medewerking van de bedrijven. Voerfabrikanten en slachterijen kunnen weliswaar de risico’s ook afdekken, toch kleven er nadelen aan. Zo geeft een slachterij eigen marktkennis bloot als ze langdurige afspraken maken. Afnemers en concurrenten kunnen daar profijt van hebben.

Zoals beschreven vormen schommelingen in prijzen voor varkens, biggen en voeders voor een belangrijk deel de prijs- en marktrisico’s. Met prijsafspraken en de termijnmarkt zijn risico’s te beperken. Ook veranderen van de bedrijfsopzet, zoals zelf biggen afmesten, heeft invloed op het prijsrisico.

Meerdere soorten risicomanagement

Varkenshouderijen lopen op diverse manieren risico. Er zijn meer mogelijkheden dan het maken van prijsafspraken om financiële risico's te beperken, al is dat wel een belangrijke vorm van risicomanagement. 

Schommelingen in prijzen voor varkens, biggen en voeders vormen voor een belangrijk deel de prijs- en marktrisico's. Met prijsafspraken en de termijnmarkt zijn risico's te beperken. Ook veranderen van de bedrijfsopzet, zoals zelf biggen afmesten, heeft invloed op het prijsrisico. 

Productierisico's op het gebied van insleep van ziektes en tegenvallende technische resultaten: vakmanschap is nodig om risico's te verminderen, evenals preventieve maatregelen op het gebied van hygiëne en dierziektebestrijding. 

Onzekerheden als gevolg van veranderende wet- en regelgeving op het gebied van welzijn, milieu, belastingen of productierechten geven institutionele risico’s. Dit leidt tot productiebeperking of hogere kosten. Kennis over en tijdig inspelen op ontwikkelingen kan risico’s beperken.

Persoonlijke risico’s zijn onder andere arbeidsongeschiktheid, overlijden, echtscheiding en scheiding van zakelijke partners. Met preventie en verzekeringen valt een deel van de risico’s te beperken.

Risico’s op het gebied van vermogen, rente en cashflow zijn financieel van aard. Ze hebben een sterke relatie met prijs- en productieniveau en daaraan verbonden risico’s. Inzicht in de eigen financiële positie en afspraken met bedrijven of geldschieters kan risico’s helpen beperken.

Eén reactie

  • John*

    met de varkensmarkt hebben we t over een cyclus van 5 jaar.. momenteel staan er volop partijen klaar om biggen en varkens tegen kostprijs in te kopen, maar zijn die partijen er ook nog over 3 jaar?? of hebben ze dan al iets verzonnen om toch weer tegen spotprijzen in te kopen.

    RISICO - FAALKOSTEN - OVERHEAD = WINST

    Zet nu bij risico maar is een 0 wat gebeurd er dan?

    In sterke ketens de faalkosten en overhead wegsnijden is veel beter dan risico management!

Of registreer je om te kunnen reageren.