Varkenshouderij

Achtergrond 2429 x bekeken

PRRS te lijf met management

25 jaar PRRS heeft veel kennis opgeleverd. Batchproductie lijkt de toekomst. Voor de korte termijn moeten de puntjes op de i worden gezet.

De Nederlandse varkenshouderij werd 25 jaar geleden geconfronteerd met een onbekende ziekte. De symptomen waren heftig en hadden grote economische gevolgen. Nog altijd is PRRS varkensziekte nummer 1 in Nederland. "PRRS deed in 1991 zijn intrede en veranderde de varkenshouderij voorgoed", zegt vleesvarkenshouder Bennie Beulink. Samen met dierenarts Arjan Schuttert van dierenartsenpraktijk De Oosthof, organiseerde hij onlangs een informatieavond over PRRS.

Klik op de rode iconen voor meer informatie.

Batchproductie

Om de problemen met PRRS het hoofd te bieden, is het uitroeien van de kiem (eradicatie) het ideaalplaatje. Voor de Nederlandse situatie is dat echter niet haalbaar, blijkt uit navraag bij diverse deskundigen. In het kleine en varkensrijke Nederland ligt een nieuwe besmetting altijd op de loer.

Het beheersbaar maken van de kiem is vooralsnog het hoogst haalbare. Dat kan bijvoorbeeld door meer in te zetten op batchproductie. Daaronder wordt verstaan het bij elkaar houden van groepen, door bijvoorbeeld all-in all-out en meerwekensystemen te gebruiken. "In zo'n systeem kan het PRRS-virus veel moeilijker overleven", is de stellige overtuiging van dierenarts Arjan Schuttert. "Om overdracht tussen dieren tegen te gaan, is het belangrijk dat tomen van geboorte tot slacht bij elkaar blijven, ook tijdens het transport. Het virus kan nu overleven, doordat constant onbeschermde (jonge) dieren aanwezig zijn op de bedrijven die ook nog eens gemengd worden", legt hij uit.

'Maak knip tussen leeftijdsgroepen'

Schuttert is niet de enige die vindt dat de sector de productie in de toekomst anders moet organiseren. Ook Tom Duinhof, varkensspecialist bij de Gezondheidsdienst voor Dieren, is groot voorstander van een productiesysteem in batches. "De gezondheidsstatus van de Nederlandse varkenshouderij moet verder omhoog. Daarvoor is het nodig een knip te maken tussen leeftijdsgroepen", zegt hij.

'Alleen vaccineren is onvoldoende'.

Voor de korte termijn is er volgens Schuttert winst te halen met maatregelen om insleep te voorkomen en met managementmaatregelen om de financiële gevolgen van PRRS te beperken. "25 jaar ervaring met PRRS heeft ons geleerd dat alleen vaccineren onvoldoende is. Alles moet kloppen op het gebied van voeding, klimaat en bedrijfsmanagement", zeggen zowel Schuttert als Duinhof. Met name op het gebied van voeding is nog veel mogelijk, vindt Schuttert.

Een varkenshouder overlegt met zijn begeleidend team. Om de gevolgen van een PRRS-infectie te beperken moet het management optimaal zijn.<br /><em>Foto: Ronald Hissink </em>
Een varkenshouder overlegt met zijn begeleidend team. Om de gevolgen van een PRRS-infectie te beperken moet het management optimaal zijn.
Foto: Ronald Hissink

Eiwitten centraal

Een stabiel en kwalitatief goed rantsoen werd op de informatieavond ook vaak genoemd als voorwaarde om PRRS buiten de deur te houden. Schuttert: "Nutritionisten willen om economische redenen nog wel eens wisselen tussen grondstoffen. Dat is niet goed voor de afweer." Een varken gebruikt namelijk bepaalde aminozuren voor het bestrijden van PRRS. Die behoefte moet natuurlijk wel gedekt worden.

Volgens nutritionist Mathijs Keij van Agrinutrion is dierlijk eiwit het geschiktst voor het 'voeden' van het afweersysteem. "Het bevat bioactieve peptides die het afweersysteem stimuleren. Die eigenschap zien we alleen bij dierlijk eiwit."

Aan de andere kant heeft een overschot aan ruw eiwit ongunstige effecten. Zo leidt het tot meer ammoniakproductie en het kost veel energie om dat uit te scheiden. En eiwit in de dikke darm is een goede voedingsbodem voor allerlei ziekteverwekkers.

Gevolgschade van PRRS-infectie groter dan directe schade

PRRS veroorzaakt vroeggeboortes en slappe biggen bij de geboorte met veel uitval. Het virus leidt tot longschade bij biggen en vleesvarkens. Volgens GD-varkensspecialist Tom Duinhof is de schade door secundaire infecties als streptococcen, App en Mycoplasma groter dan de directe schade door PRRS.  Die slaan aan omdat het PRRS-virus de afweer van het varken verzwakt om zelf te kunnen overleven. "Ook zien we dat influenza- en streptococceninfecties een ernstiger verloop hebben in combinatie met een PRRS-infectie door de verminderde afweer."
Een infectie gaat meestal via de longen, maar dit kan ook via wondjes op de huid. "Er zijn maar weinig virusdeeltjes nodig om een varken ziek te maken. Het ziektebeeld is niet milder bij weinig virus. Ziek is ziek." Duinhof is voorstander van vaccineren, hoewel de enting niet tegen alle stammen even goed werkt. "Door te vaccineren, bescherm je zeugen tegen abortussen. Biggen enten is zinvol bij een uitbraak van PRRS. De enting beschermt ze tegen longaandoeningen die ze bij de varkenshouder kunnen oplopen."

Gebruik boterzuur

Varkenshouder Beulink heeft goede ervaringen met het gebruik van boterzuur. Dat blijkt het functioneren van de darmen te verbeteren en het verhoogt de enzymproductie. Hierdoor verloopt de vertering beter. In geval van ziekte mengt Beulink tussen de 1 en 3% hoogwaardige eiwitten bij om een tekort te voorkomen.

Naast voeding valt ook veel te verbeteren op het gebied van klimaat, vertelde André Aarnink op de informatieavond. Volgens de onderzoeker veehouderij en milieu bij Wageningen University & Research is het klimaat bij minimumventilatie niet optimaal voor de varkens. "In de praktijk worden de normen van het klimaatplatform gehanteerd. De concentraties aan schadelijke gassen zoals ammoniak en CO2 zijn vaak te hoog bij minimumventilatie." Dat blijkt uit verschillende metingen in stallen.

Meer last in de winter

Deze hoge concentraties zijn zeer ongewenst, want ze veroorzaken minuscule longbeschadigingen die een makkelijke ingang vormen voor het PRRS-virus. Schuttert beaamt dat: "In mijn dagelijkse werk zie ik in de winter, bij lage ventilatie, meer PRRS-gerelateerde problemen dan in de zomer."

Aarnink pleit voor een hoger niveau van de ventilatie. Hij realiseert zich dat de energiebehoefte hierdoor stijgt, maar geeft aan dat deze voor een belangrijk deel via warmteterugwinning gedekt kan worden. Veel stallen voor vleesvarkens hebben alleen vloerverwarming. "Die heeft onvoldoende capaciteit om de temperatuur in de winter op peil te houden bij een hogere minimumventilatie. De inkomende lucht moet daarom worden voorverwarmd."

Regionale aanpak

Om PRRS aan te pakken in Nederland is samenwerking en een regionale aanpak belangrijk. Een buurman of biggenleverancier die niets doet om de kiem te bestrijden, vormt immers een groot risico. In Noord-Nederland is zo'n 5 jaar geleden een proef opgestart om op regionaal niveau PRRS te bestrijden en daarmee ook secundaire infecties. Hoewel dit project zeker wat inzichten heeft opgeleverd, is het –vanwege gebrek aan financiële middelen– stilgelegd. Dat heeft alles te maken met het opheffen van het productschap.

Een ander initiatief is het project 'Noaberbig' van de Oosthof. Binnen dat project hebben 3 groepen varkenshouders intensief contact met elkaar over de te volgen aanpak. Schuttert: "De meerwaarde is dat we PRRS monitoren en informatie uitwisselen en dat de deelnemers daar hun voordeel mee doen op hun bedrijf." Opvallend is dat uit de monitoring blijkt dat er geen verband is tussen de aanwezigheid van het virus op bedrijven en in de regio.

Soms is het ene bedrijf vrij en dan het andere. Dat geldt ook voor de verschillende stammen. "Die verschijnen zonder regelmatig patroon op de bedrijven", zegt Schuttert. "Die willekeur maakt het lastig om de ziekte blijvend te elimineren."

<strong>Naam:</strong> Nando Ernst (36). <br /><strong>Plaats:</strong> Borculo. <br /><strong>Bedrijf:</strong> 6.500 vleesvarkens (Deense zeug x PIC408) in maatschap met ouders. Sinds een jaar doet hij mee aan Noaberbig.<br /><em>Foto: Joris Telders</em>
Naam: Nando Ernst (36).
Plaats: Borculo.
Bedrijf: 6.500 vleesvarkens (Deense zeug x PIC408) in maatschap met ouders. Sinds een jaar doet hij mee aan Noaberbig.
Foto: Joris Telders

Continu aandacht voor diergezondheid met Noaberbig
Het project Noaberbig is een initiatief van Dierenartsenpraktijk De Oosthof. Het is gebaseerd op een Amerikaans idee – Area Region Control – om samen met de buren ziektes te bestrijden.
Varkenshouder Nando Ernst in Borculo neemt deel aan de studieclub met 12 collega's. De deelnemers wonen allemaal in de regio, in dit geval tussen Diepenheim en Zelhem. De varkenshouder deelt sinds een jaar zijn ervaringen rondom PRRS met collega's. "Het mooie van onze studieclub vind ik dat we naast kennis en ervaring ook praktische tips uitwisselen. Dingen die collega's doen of juist laten zijn vaak toepasbaar op mijn bedrijf", vertelt Ernst.
De varkenshouder is positief over de bijeenkomsten. "Doordat we 3 tot 4 keer per jaar bij elkaar komen, blijf ik het hele jaar door aandacht houden voor maatregelen om verspreiding en de nadelige effecten van PRRS te beperken", is zijn ervaring.
Voor elke bijeenkomst tappen de deelnemers bloed en bespreken ze de uitslagen. Door de tijd heen geeft dat een grillig beeld van afwisselend wel en geen antistoffen. "De ene keer zijn de titers van ons bedrijf hoog en de andere keer bij een collega. Daar zit geen lijn in", vertelt Ernst. "Vandaar dat we op bedrijfsniveau maatregelen nemen. Zo hebben we een schone en een vuile weg op ons bedrijf en de stallen zijn alleen toegankelijk via de hygiënesluis. Douchen is niet verplicht, schone bedrijfskleding en laarzen wel." De looplijnen op het bedrijf heeft Ernst zo goed mogelijk ingericht. "Doordat ons bedrijf meerdere stallen heeft, zijn de looplijnen niet helemaal ideaal."
Het belangrijkste om insleep te voorkomen vindt de varkenshouder de scheiding van schone weg en vuile weg. "De biggen die ik aankoop vormen het grootste risico op insleep van PRRS, samen met de vrachtauto waarmee ze komen. Ik vertrouw erop dat de vermeerderaar erop toeziet dat de vrachtauto schoon is bij het laden." De leden van de studieclub hebben kiemen gemeten in schone vrachtauto's. Daaruit bleek dat die niet altijd even schoon waren. Ernst: "Via Noaberbig houden we elkaar in dit soort zaken scherp."

Of registreer je om te kunnen reageren.