Varkenshouderij

Achtergrond 12413 x bekeken 31 reactieslaatste update:14 jul 2015

'Veel boeren zijn ongelukkig'

Bedrijfscoach Paulien Hogenkamp ziet veel ongenoegen op bedrijven. Met gesprekken stimuleert ze boeren zélf problemen op te lossen.

Ze heeft zich ontwikkeld van technisch bedrijfsadviseur tot klankbord voor boeren. In 2013 begon Paulien Hogenkamp haar eigen agrarisch coachingsbureau. Het advieswerk gaf geen voldoening meer. Zodra een probleem met – zeg – speendiarree was opgelost, kwamen er streptokokken voor terug. Het was voor haar gevoel brandjes blussen. Ze realiseerde zich steeds meer dat ze zelfs met de best denkbare adviezen boeren niet écht vooruit zou helpen.

Zelf met oplossing komen

Hogenkamp: “De oorzaak van een probleem ligt vóór het tijdstip waarop het zich manifesteert. De voerinstallatie heeft enkele dagen niet goed gewerkt, er is een ventilatiefout, noem maar op. Niemand kent zijn bedrijf beter dan de boer zelf. Hij is er 7 dagen per week 24 uur bij betrokken. Hoe kan ik dan iets oplossen als ik er eenmaal per maand 2 uur ben? De oplossing moet van binnenuit komen. Adviezen van derden slaan vaak ook niet aan, omdat iedere boer op zijn eigen manier werkt. En je bent geen zelfstandig ondernemer geworden om alleen adviezen op te volgen.”

Beweeg uw muis over de rode iconen voor meer informatie.

Een nieuw hoofdstuk

Het moest daarom anders. Als coach laat ze de oplossing voor problemen uit de ondernemer zelf komen. Ze gaat dus niet meer naar een boer toe met een fraai adviesrapport, maar stelt hem vragen en zet hem aan het werk. De vraag is telkens: waarom? Waarom ben je veehouder? Waarom wil je groeien? Waarom wil je naar 120 procent voerwinst? Et cetera. Tijdens de jaarvergadering van Varkens KI-Twenthe, afgelopen mei, deelde ze haar aanpak voor het eerst met een grote groep boeren. “Best spannend.”

Het aandachtsgebied van Hogenkamp bestaat vooral uit problemen rond bedrijfsontwikkeling, samenwerking en familiekwesties: “Alleen al praten en naar elkaar luisteren verandert zóveel”.

Praten boeren te weinig?

“Nou, vooral heel weinig over wezenlijke dingen. Als het niet loopt in de relatie met familie, gezin, personeel of bank, worden problemen gebagatelliseerd en wordt de oplossing tevergeefs gezocht in nog harder werker. ‘De bank wil niks’, klinkt het dan bijvoorbeeld. Dat is onterecht. Daar is een reden voor, dat een bank geen extra krediet wil verstrekken, en die ligt in het verleden. Als er al veel vreemd geld in het bedrijf zit en de financiële cijfers van de afgelopen jaren vallen tegen, dan ligt de oplossing bij de ondernemer, niet bij de bank.”

Wat valt er dan nog te praten?

“Heel veel, want als men op dezelfde wijze verdergaat, verandert er niks. Ik ga vragen stellen over hoe en waarom de bank niet financiert. Vervolgens vat ik samen, ik luister en vraag door. Geloof me, het antwoord zit er altijd, bij iedere boer. Het wordt niet zomaar uitgesproken. Dát is het probleem.

Stel dat er een varkenshouder komt die wil verdubbelen naar 1.500 zeugen. Als hij dan alles op een rij heeft gezet en tot de ontdekking komt dat zijn vader nu nog volop onbetaald meedraait en hij zelf 80 uur in de week moet draaien omdat er na de uitbreiding geen geld is voor extra medewerkers, én stel ook nog dat vader het rustiger aan wil gaan doen. Dan blijkt verdubbelen ineens een irreëel plan voor deze ondernemer. Dat zou hem financieel in problemen brengen en de relatie met zijn gezin enorm onder spanning zetten. Daar wordt niemand blij van en zeker de boer niet. De varkenshouder zal dan zelf ontdekken dat uitbreiden geen goed plan is en eigenlijk helemaal niet bij hem past.”

"Ik stel de varkenshouder centraal in mijn aanpak. Een willekeurig gesprek gaat alle kanten op, terwijl de pijnpunten onberoerd blijven. Door te werken vanuit de ondernemer zelf, ontstaan oplossingen waar hij zelf achter staat, die hij overneemt en waarmee hij vervolgens aan de slag gaat."

Zijn er veel niet-blije boeren?

“Helaas wel. Als het eropaan komt, zijn veel boeren ongelukkig. Dat wordt vaak ‘opgelost’ door hard te werken en de problemen te verdringen. Dan krijg ik de vraag: wat vind je hier of daar nu van? Ik reageer dan met de vraag: wat vind je er zélf van? Als een ondernemer niet lekker in zijn vel zit, gaat het bedrijf nooit top draaien. Extra water geven aan de kraamzeugen heeft geen effect als op andere fronten de verzorging, om welke reden dan ook, tekortschiet.”

Erg, zoveel ongenoegen.

“Zeker weten. De gesprekken die ik voer zijn vaak pittig, er vloeien regelmatig tranen. Bijvoorbeeld als het niet loopt in een gezin en het bedrijf de reden daarvan is. Boeren hebben de neiging de schuld bij anderen te leggen als het tegenzit.
Als de handelaar wekelijks 50 biggen afkeurt wegens oornecrose, is het flauwekul om de oplossing bij de voerleverancier te zoeken. De varkenshouder is zelf verantwoordelijk voor zijn 
bedrijf. De oplossing zit in jezelf, echt waar. Wat is jouw rol in het geheel? Dat is van belang.”

Hoe komt een boer uit zo’n traject?

“Eigenlijk staat voor zowel mij als de boer de uitkomst vooraf nooit vast. Die is altijd een verrassing. Ik hoor boeren dan vaak zeggen ‘het lijkt wel of iedereen om mij heen veel positiever is’. Het mooie is dat alleen hij anders is geworden. Maar veel ergernissen verdwijnen ineens voor hem, doordat hij nu weet wat hij zelf wil.”

Is er ook veel twijfel onder boeren die in zo’n traject stappen over hoe het verder moet met het bedrijf?

“Jazeker. Uiteindelijk komt een ondernemer zelf met de antwoorden op zijn vragen, als het traject klopt. Dan stelt hij bijvoorbeeld vast dat verdubbelen niks voor hem is en hij aanvaardt de consequenties van die keuze. Sterker, hij houdt daar een goed gevoel aan over omdat de beslissing uit zichzelf komt, hij er dus ook verder mee kan en zijn partner en zakenrelaties hem daarin ook steunen.

"Er is niets vervelender dan voor een T-splitsing te staan zonder te weten welke kant je op moet. Dat is een drama.”

Is al dat advieswerk dat dagelijks gebeurt dan tevergeefs?

“Nee, zeker niet allemaal. Een bouwtekening maken kun je beter uitbesteden. Ook is een dierenarts nodig om te adviseren welke vaccinatie voor de biggen het meest voor de hand ligt. Over zulke specifieke kennis hoeft een varkenshouder niet te beschikken. Maar telkens oplossingen zoeken voor nieuwe problemen, zonder dat plannen uit de boer zelf komen, schiet weinig op. Zolang er behoefte is aan advies, blijft dit beschikbaar voor de agro-ondernemer. Dat regelt zichzelf.”

Is het denkbaar dat al dat advies dat boeren nu krijgen straks veel minder wordt gevraagd?

“Heel geleidelijk wel, ja. Ik kom ook bij varkenshouders die mij niet om advies vragen, maar van mij verwachten dat ik met hen meedenk. En hen help denken. Deze varkenshouders hebben genoeg ideeën, maar zoeken iemand om mee te klankborden en plannen te finetunen. Daar word ik blij van, dat geeft mij energie. Zulke ondernemers blijven ook in de toekomst boer, zij hebben lol in hun werk.

"Dat is ook mijn einddoel: zorgen dat mensen weer met plezier hun werk doen en weten waar ze heen willen met hun bedrijf.”

Niets is moeilijker dan veranderen.

“Dat is inderdaad moeilijk. Maar blijven klagen over zaken waar je als ondernemer geen invloed op hebt, levert alleen maar frustratie op. De varkenshouder staat in het centrum van zijn bedrijf. Wat zich in de stallen en op zijn erf afspeelt, dáár heeft hij invloed op. Maar op de biggennotering of de graanprijs hebben boeren geen invloed. Dat ligt buiten hun bereik. Het is daarom zinvol om te focussen op de diergezondheid en toeslag die je beurt voor je biggen. In tegenstelling tot de notering heeft een varkenshouder daar wel invloed op. De ene varkenshouder draait winst terwijl zijn collega in de rode cijfers zit. Er zit soms tonnen margeverschil tussen bedrijven. Dat ligt aan de ondernemer zelf, en niet aan de handelaar, de voerleverancier of de supermarkt.”

Houden belangenbehartigers dit patroon mede in stand door zich af te zetten tegen stakeholders als slachterijen, politiek en supermarkten?

“Dat durf ik niet te zeggen. Maar ik raad bestuurders wel aan om vaker vóór doelen te gaan strijden in plaats van steeds tegen allerlei vernieuwing in te gaan. Door vóór dingen te strijden krijg je medestanders en dat geeft energie.”

Lees het hele interview in Boerderij 42, editie Varkenshouderij.

Laatste reacties

  • farmer135

    Dat ongelukkig zijn heeft ook veel te maken met de lage  prijs die je voor
    je producten krijgt.

  • schoenmakers1

    dat ongelukkig zijn heeft volgens mij veelal te maken met het feit dat je zelf eigenlijk niks meer te zeggen heb, je eigen wil is niet belangrijk, maar alleen de wil van een stel imbecielen die totaal niet weten waar ze het over hebben en wel daardoor onze kostprijs verhogen en niet de opbrengst

  • Mozes


    Geweldig!! De eerste twee reacties zijn al weer klagers die oorzaken buiten zichzelf zoeken. 

  • agratax2

    @schoenmakers1. Als je ongelukkig wordt van invloeden van buiten af, wordt het zaak hier iets aan te doen. Je kunt je bij deze 'imbicile' besluiten neer leggen of je trekt je eigen plan en laat de imbicilen je leven niet vergallen. Als je als mens maar achter je besluiten staat, hoe moeilijk of onmogelijk ze in eerste instantie ook lijken, het eind zal zijn 'Je voelt je prettiger dan voor heen'. Eigen baas over eigen leven is iets anders dan eigen baas op eigen erf. Jouw erf waar allerlei buitenstaanders hun invloed doen gelden.  

  • alco1

    @Mozes. Het zijn ook oorzaken buiten zichzelf!
    Lees het artikel maar eens goed, wanneer je de oorzaak bij jezelf moet zoeken.

  • Ferm

    Je moet jezelf de juiste vragen durven stellen. Ook als de antwoorden daarop niet gelijk zijn wat je voor ogen had. Dat vraagt moed. Zo stonden wij voor de keus om een melkleveringscontract met de Franse melkfabriek te tekenen. Ondanks de nieuwe stal die we gebouwd hebben in 2012, was na elkaar de juiste vragen te hebben durven stellen,  dat onze toekomst op deze manier niet meer in het melken zou zitten. Hoe triest ook, dan moet je kijken naar de mogelijkheden die er wel zijn en ook buiten de geijkte paden durven te denken. Je moet het boeren zelf doen, dus ook de motivatie uit jezelf halen om door te gaan. Niet wat anderen van je verlangen of doen wat anderen ook doen. Als je elkaar niet deze vragen kunt of wilt stellen, is een buitenstaander erbij halen niet verkeerd. Je kunt wel strijden, tegen elementen van buitenaf (regelgeving etc.),  maar niet tegen beter weten in, dan kun je beter realistisch zijn en je conclusies trekken. Het is een verlies, maar ook winst.

  • schoenmakers1

    agratax, een automatische geweer kopen?

  • kalkar

    Volgens onderzoek gaat ook 80% van de werknemers met vette tegenzin naar zijn of haar werk. Zijn feiten, dus.

  • kalkar

    Mijn vertegenwoordiger zei ook: ik moet nog 10 jaar en dan zit het gelukkig erop. Dus.

  • kleine boer

    Maar goed dat er ongelukkige boeren zijn anders had ze geen werk en was ze mis ook wel ongelukkig.....

  • Jan-Zonderland

    Ik zou graag willen dat er hier ook een dergelijk persoon als Paulien beschikbaar zou zijn. Niet dat ik bij de groep ongelukkige boeren hoor maar gewoon een persoon die je voor 100 % kunt vertrouwen en daarmee te klankborden. Een buitenstaander dan wel te verstaan. Wij, ik, vrouw en meewerkende zoon, praten best wel over allerlei zaken maar een professionele buitenstaander weet er vaak veel meer uit te krijgen en dat is zoooo belangrijk. Kan veel oogkleppen weghalen. Succes Paulien.

  • masmas

    vroeger moest een boer weinig dieren houden om veel te verdienen. Nu moet hij 1000 zeugen of 500 koeien houden om misschien iets te verdienen. Nogal logisch dat er veel ongelukkig rondlopen

  • Schraar

    Dat is het hem nu net, Masmas. Dat hoeft helemaal  niet, maar dat laten veel boeren zich wijs maken. Boeren die zien dat de buren of anderen groeien en bang zijn achter te blijven en dan ook maar gaan groeien terwijl dat misschien helemaal niet bij hen past. Laat je toch niet gek maken, een goede vakman kan met veel minder dieren misschien wel een veel beter inkomen halen. 

  • info36

    Dat van de banken klopt niet wat ze schrijft. Het zijn juist de banken die mede de crises hebben veroorzaakt en daarna niet altijd terecht de geldkraan voor het MKB dichtdraaide waardoor de economie maar niet uit het slop kwam. 

  • alco1

    Ik denk dat Paulien aan info 36 een flinke dobber zou hebben.

  • agratax2

    @Jan- Zonderland. Ik ben het met je eens, een buitenstaander wil nog wel eens je ogen openen, zodat je andere zaken ziet, die je door 'bedrijfsblindheid' mist. Ik bedoel dat het voor mensen goed is om met mensen om te gaan uit totaal andere disiplines dan waar je zelf in zit. Ik moet altijd nog denken aan de uitspraak van een bevriende notaris als we als boer ons weer eens benadeeld voelden. 'Boeren is een hobby en een hobby kost geld'. Hij bedoelde dat veel boeren werken, omdat ze het werk leuk vinden en het rendement niet als uitgang nemen.  Zijn uitspraak is het gevoel dat leeft bij o.a. onze afnemers en de politiek, misschien hebben ze ook wel gelijk. 

  • Tearpoal

    Paulien gooit het nu eens op een andere kar, wel orgineel tot op heden.
    Wat advisuers gemeen hebben is dat ze allemaal een strategie hebben om tijd te kopen, en vervolg advies dus nodig is.
    Maar dit zal ook wel weer negatief zijn, al wordt ik hier wel gelukkig van.

  • joohoo

    Ik verbaas me elke keer weer als ik vragen stel aan mensen die mijn bedrijf bezoeken via hun werk dat ze niet in staat zijn deze te beantwoorden.
    De helft van deze bezoekers gaat verdrietig van het erf af.
    Je hebt ze die proberen anderen in de grond te trappen zonder hun eigen verhaal, als deze sikeneurig vertrekken ben ik weer vrolijk.
    Ook zijn er enkele die niet door hebben dat  het probleem waar ze voor komen niet aanwezig is ,of nog niet .

  • brabantsduitserke

    mijn slogan is gelukkig zijn moet je oogsten, pech krijg je gratis.
    een gelukkige varkensboer. 

  • Jan-Zonderland

    @Agratax,
    Precies, bedrijfsblindheid is iets waar veel boeren mee te maken hebben omdat ze veelal alleen werken en alleen de messte beslissingen moeten nemen.
    Een betrouwbare adviseur die je als klankbord kunt gebruiken, op welk terrein dan ook, is een zeer waardevol ding.
    Met de uitspraak van jouw vriend de notaris ben ik het echter niet eens.
    Ik ken maar weinig boeren die het echt voor de hobby doen. Bij veruit de meesten is het wel het doel om er een redelijke boterham mee te verdienen.
    Maar wat is een redelijke boterham? Ik hoef maar 3 x per dag te eten en als dat eten goed is dan ben ik al een heel eind.
    Anderen grijpen graag elke mogelijkheid aan om het beleg op die boterham steeds dikker te maken maar dat valt vaak tegen. Het netto rendement van veel bedrijfsvergrotingen is vaak onder de maar vergeleken met het extra risico wat genomen wordt.
    Zoals Paulien in haar verhaal al als voorbeeld aanhaald van die boer die uit zou willen breiden naar dubbel zoveel zeugen maar daar in feite niet geschikt voor is en dan is het goed als je iemand hebt die je een spiegel voor houdt.
    Je moet gewoon ook eens durven zeggen: Nee dat is beter van niet.

  • LUCTOR

    Als de vraag gesteld wordt waarom wil je uitbreiden en deze eerlijk beantwoord wordt zal de helft van het ongelukkig zijn opgelost zijn.Er is altijd baas boven baas maar dat valt voor de helft van de agrariers niet mee om te onderkennen. Hoe komt het dat er zo,n concurrentie strijd heerst onder agrarisch NL vroeger toen dit soort items nog niet speelden was er nog verdraagzaamheid op het platteland. Je zou dus kunnen stellen dat het Mansholt beleid voor een geestelijke verarming heeft gezorgd onder de Nederlandse boeren bevolking. Bureau,s als van Paulien springen hier handig op in zo ook het populaire tv programma Boer zoekt vrouw hoe zou dit toch komen? Ja inderdaad hebzucht en status proberen te verwerven en als dit niet lukt zijn ze ongelukkig.

  • Ferm

    @LUCTOR, daar heb je wel een punt. De Nederlandse boer heeft een enorme bewijsdrang. Merk je ook onder de geemigreerde Nederlandse boeren die zich gevestigd hebben in de diverse  andere landen.  Die willen bijna allemaal groter of meer dan de autochtone boeren. Dat wordt ze in het buitenland lang niet altijd in dank afgenomen. Daar kijkt men meer naar het verdienmodel en wordt men minder gedreven door status en hebzucht.

    Het Mansholtbeleid heeft goed ingespeelt op deze eigenschap van de Nederlandse boer.

  • joannes

    In een recessie geldt dit niet alleen voor Boeren! Geluk wordt dan schaars!

  • agratax2

    @Beste Jan. De uitsprak van de notaris kun je ook lezen als 'Boeren kost geld (niet of nauwelijks rendement) en daarmee is het voor een burger gelijk aan Hobby'. Laten we eerlijk zijn heel veel boeren verdienen of geen arbeidsloon of geen rente op vermogen. Hun Gezinsinkomen is niet een optelsom van salarissen van het aantal gezinsleden dat mee werkt, het is een gezinsinkomen dat vergeleken wordt met het inkomen van een gezin buiten de landbouw. Is het gelijk of een ietsje meer dan vinden de meeste mensen dat dit boeren gezin ZAT verdient. Onze beleidsmakers denken nooit aan het aantal uren dat gemaakt wordt en de gigantische kapitaalsrisico's die een boer loopt. In dit licht bezien ben ik met de notaris eens 'Boeren=hobby'. Begrijp me niet verkeerd van een Hobby kun je vermoedelijk Gelukkiger worden dan van werken. 

  • alco1

    Kleine voetballertjes dromen allemaal om later profvotballer te worden. Als ze ong. 12 jaar oud zijn komt bij velen al vaak het besef dat dat hem niet wordt.
    Ook boeren kunnen dromen van grote stallen en mee willen doen. Vaak het begin van veel ellende.

  • Gerwin de Greef

    Focus op dingen waarop je invloed hebt; dat geeft energie!
    Focus op dingen waar je geen invloed hebt; kost energie!

    Sterkte en zwakte analyse van jezelf en durf hulp/advies te vragen. Winnen doe je met een goed team om je heen!!

  • hornblower

    Wat hierboven staat, geschreven door Gerwin de Greef. Daar is geen letter van onjuist! Helemaal mee eens !!

  • bertes

    trots net als de grieken. veel schulden maken, het kan niet op.
    ik kom op een bedrijf die van stopende boeren de hokken op koopt. en die gaan naar oost Europa. en de varkensrechten gaan naar een trotse Hollandse boer. die bouwd alles nieuw. geld zat. en zo komen er in nederland niet minder varkens. en in het buiteland juist meer. met de goedkope inrichting uit nederland.
    Europa produceert al weer 5% meer vlees.
    ga zo door. trotse Hollanders. klagen net als de grieken. dan krijg je weer meer van de bank. kan je weer trots een luxe stal erbij bouwen.

  • agratax2

    @Jan Zonderland. Na vele jaren als boer door het leven te zijn gegaan, heb ik in de spiegel gekeken en heb me afgevraagd;' Wil ik nog wel al de risico's lopen en minder verdienen per uur dan de medewerkers van mijn loonwerker?' Het antwoord was duidelijk en eenvoudig, de beslissing om actie te nemen moeilijker. Maar gezien mijn blogs zul je weten, dat ik de landbouw op een andere wijze ben gaan beleven en daar heb ik geen spijt van. De verdienste is lang niet altijd beter geweest dan met boeren, maar de voldoening was groter en mijn blik op de wereld werd er vele malen groter door net als mijn kennissenkring. 

  • Jaap39

    Velen zullen je volgen agratax2. Maar eigenlijk wel met een grote ´helaas´

    Ben benieuwd hoe het agrarische landschap erover 10 jaar weer uitziet. Denk dat het hoog tijd wordt wat zuiniger om te springen met diegenen die zich ondernemer mogen noemen.

  • Tearpoal

    Agratax2, jij was kennelijk in de positie om te kunnen stoppen. Velen kunnen dat helaas je niet nazeggen wegens overfinanciering van het bedrijf.
    Dit is dan wel een situatie waar je echt ongelukkig van kunt worden, en Paulien kan deze ondernemers wel tien spiegels voor houden, het schiet met haar aanpak dan ook niet op.
    Overigens is er ook een groeiende groep boeren die hun verlies weten over te dragen aan leveranciers en afnemers, die zijn dan wel weer gelukkig.

Laad alle reacties (27)

Of registreer je om te kunnen reageren.