6597 x bekeken 18 reactieslaatste update:30 jul 2016

'Kringloopwijzer dreigt kater te worden'

Veel melkveehouders hopen straks met de Kringloopwijzer meer melk te kunnen produceren binnen hun fosfaatrechten. Dat lijkt een illusie, schrijven Wouter van der Weijden en Frits van der Schans van CLM. Die veehouders kunnen beter een plan-B gaan maken, aldus CLM.

In 2006 kreeg Nederland een derogatie van de Nitraatrichtlijn. Eén van de voorwaarden die de Europese Commissie stelde was dat de stikstof- en fosfaatproductie uit dierlijke mest niet hoger mochten worden dan in 2002. Daarmee dreigde een groeistop voor de melkveehouderij na afloop van de quotering. De sector wilde daaraan ontkomen door de fosfaatefficiëntie van de melkveestapel te verhogen en liet daarvoor het management-instrument Kringloopwijzer (Klw) ontwikkelen. Helaas is die strategie volledig mislukt.

De strategie om de fosfaatefficiëntie te verhogen via de Kringloopwijzer is helaas volledig mislukt.

Stikstofplafond overschreden

Toen veel veehouders flink gingen uitbreiden, werd in 2015 het stikstofplafond voor de melkveehouderij licht overschreden en het fosfaatplafond zelfs met meer dan 9%. De overheid had tevoren aangekondigd in te grijpen door invoering van dierrechten, maar de sector lobbyde met succes voor een alternatief: fosfaatrechten. Waarom? Elke veehouder zou productieruimte kunnen creëren door de fosfaatefficiëntie te verhogen en dat aan te tonen met de Kringloopwijzer. Veel veehouders hebben daar, gestimuleerd door accountants en andere adviseurs, op geanticipeerd. En de zuivelindustrie heeft de Klw zelfs per 1 januari 2017 verplicht gesteld.

Dat blijkt niet verstandig, want ...

de Kringloopwijzer is niet geschikt voor bedrijfsspecifieke vaststelling van de fosfaatproductie:

  1. De rekenregels voor de Klw zijn niet adequaat. De Klw registreert alleen de P-efficiëntie op het eigen bedrijf en laat dus de P-verliezen die plaatsvinden bij de productie van aangekocht voer en het gebruik van afgevoerde mest buiten beschouwing. Daarmee scoren intensieve bedrijven alleen op papier beter dan extensieve bedrijven.
  2. De gebruikte kengetallen zijn voor een belangrijk deel gebaseerd op de Koeien & Kansen-bedrijven. Dat zijn relatief intensieve bedrijven. Voor minder intensieve en gemengde bedrijven zouden andere kengetallen moeten worden gehanteerd.
  3. De veehouder kan pas worden afgerekend na het eind van een jaar. Kringloop-adviseur Frank Verhoeven pleit zelfs voor afrekenen na drie jaar. Dat is veel te laat om het management bij te stellen. En hoe reëel is het om de veehouder met terugwerkende kracht een lagere fosfaatproductie op te leggen?
  4. De Kringloopwijzer is fraudegevoelig. De cijfers aangeleverd door de zuivelindustrie en de leveranciers van veevoer en kunstmest kunnen best betrouwbaar zijn, maar ruwvoercijfers moeten veehouders zelf aanleveren. Dat zorgt voor zware druk op de onafhankelijke monsternemers die zij moeten inhuren.
  5. Door dit alles is het de vraag of de Klw-systematiek zal worden erkend door het Rijk en de Europese Commissie.

Ongewenste neveneffecten als je groeiruimte baseert op P-efficiëntie

Daar komt bij: groeiruimte toekennen op basis van P-efficiëntie kan al snel ongewenste neveneffecten hebben op de stikstofproductie en de emissies van ammoniak en broeikasgassen. Maar ook op de kwaliteit van de bodem, de biodiversiteit (o.a. weidevogelbeheer), de gezondheid van de koe en weidegang. Dat zijn bijna allemaal doelen van de Duurzame Zuivelketen.

Hoe spijtig ook voor veehouders die zich reeds rijk hebben gerekend (al dan niet warm gemaakt door adviseurs), zij doen er verstandig aan niks meer van de Klw te verwachten. Dat schrijft CLM. - Foto: Jan Willem Schouten
Hoe spijtig ook voor veehouders die zich reeds rijk hebben gerekend (al dan niet warm gemaakt door adviseurs), zij doen er verstandig aan niks meer van de Klw te verwachten. Dat schrijft CLM. - Foto: Jan Willem Schouten

Ongewenst voor duurzame zuivelketen

Kortom: invoering van de Klw als instrument voor bedrijfsspecifieke verantwoording is slecht uitvoerbaar, slecht handhaafbaar en ongewenst voor een duurzame zuivelketen. Invoering kan uitmonden in een kater voor zowel veehouders als de zuivel. Hoe spijtig ook voor veehouders die zich reeds rijk hebben gerekend (al dan niet warm gemaakt door adviseurs), zij doen er verstandig aan niks meer van de Klw te verwachten.

Hoe spijtig ook voor veehouders die zich reeds rijk hebben gerekend (al dan niet warm gemaakt door adviseurs), zij doen er verstandig aan niks meer van de Klw te verwachten.

Beter kunnen ze zich richten op een plan-B. Bijvoorbeeld: koeien afstoten zolang de slachtprijzen nog redelijk zijn en het vervangingspercentage minimaliseren en de jongveestapel daarop aanpassen. Ook verhoging van de efficiëntie van het bedrijf blijft aantrekkelijk. Daarbij kan de Klw bruikbaar zijn. En dan als managementtool, dus niet om extra productieruimte te creëren, maar om kosten te besparen. Nu geen productieruimte met de Klw is even slikken, maar nog altijd beter dan straks een zware kater.

Wouter van der Weijden, Stichting Centrum voor Landbouw en Milieu (CLM)

Frits van der Schans, CLM Onderzoek en Advies

Laatste reacties

  • GCK

    Ik denk, dat op pijnlijk duidelijke wijze hier blootgelegd is, wat de nadelen zijn van de KLW.
    Het geeft een enorme boekhoudkundige belasting en allicht ook duur, indien je op allerlei manieren begeleid moet worden. Bovendien moet je altijd maar afwachten wat de resultaten zijn. Als het een auto zou zijn, zou je hem niet willen. Enorm duur en hij rammelt nog aan alle kanten.

  • mr

    Ja dat is natuurlijk wel een tegenvaller voor clm als blijkt dat een intensievere veehouder die bovenop zijn vee en grasland zit veel efficiënter werkt als iemand die zijn koeien met de bagger poten door hun eigen vreten laat slenteren. CLM. Geef ons nou de kans om aan te tonen dat wij zeer efficiënt bezig zijn met een beperkte foodprint. Steek liever jullie energie in het waterdicht maken van de kringloop wijzer dan het volledig af te branden.

  • Jan Mark

    Voor zover ik weet is punt 3 niet goed beschreven. Frank Verhoeven plijt ervoor om de BEX voor volgend jaar te berekenen door de gemiddelde excretie van de afgelopen 3 jaar te gebruiken. Zo weet je al aan het begin van het jaar hoeveel VVO'tjes er gekocht moeten worden en dan weet je waar je aan toe bent in plaats van dat alles krom getrokken wordt aan het einde van het jaar.

  • djschoonman1

    Prima opiniestuk. Ik ben het er helemaal mee eens. Het ministerie moet zijn verantwoordelijkheid nemen en het verplicht stellen van de kringloopwijzer door de NZO verbieden. Het is een management tool, die extensieve, maatschappelijk gewenste bedrijven bestraft.

  • landboer

    Doe al een paar jaar vrijwillig mee als extensieve veehouder ,en inderdaad je schiet er weinig mee op ,maar dat het veel werk is ,is niet waar, als je mee doet aan de bex stelt dat niks voor. En mr snap je nog niet dat die efficientie waar je mee schermt nu net de maatschappij niet wil!

  • hlharmsen@kpnmail.nl

    Ik denk dat wouter al lang over zijn houdbaarheidsdatum is, wat een conservatief figuur. Fosfaat efficientie is esssentieel bovendien neemt het heel andere milieubelaste de aspekten mee. Wouter kan het nog fouter.

  • hlharmsen@kpnmail.nl

    Ik denk dat wouter al lang over zijn houdbaarheidsdatum is, wat een conservatief figuur. Fosfaat efficientie is esssentieel bovendien neemt het heel andere milieubelaste de aspekten mee. Wouter kan het nog fouter.

  • mts.iwema

    KLW geeft mogelijkheden door inzicht in mineralen stromen. 1 jr klw is niks 3 jaar geeft een richting aan hoe het loopt. Het geeft mogelijkheden voor boeren die geinterresseerd zijn, en veel meer koeien zullen er niet door komen. Meer mest thuis houden is een voordeel maar ook noodzaak om onze grond vruchtbaar te houden. Afzeiken is te makkelijk kom met een beter voorstel daar heeft de ned landbouw behoefte aan.

  • .....

    Het komt het CLM erg slecht uit dat extensieve bedrijven zo slecht scoren met de kringloopwijzer vandaar dat ze uit alle macht proberen dit prachtige instrument te torpederen. Dat zou eeuwig zonde zijn want de kringloopwijzer laat zien wie efficiënt met zijn mineralen omgaat

  • mldijkstra

    Een meerderheid van de veehouders denkt beter uit te komen met de KLW en omarmt die dus vanzelfsprekend. Ook de accountancybranche en de veevoersector hebben hard gelobbyd voor een verplichte KLW en het het is wel duidelijk waar die belangen liggen.
    Maar laat dat ons er alsjeblieft niet van weerhouden objectief naar dit managementinstrument te kijken en kritische geluiden serieus te nemen. Dat is toch beter dan de 'tjaka-geloof-er vooral in-approach' die LTO en NZO ten toon spreiden. Iets wat de meerderheid graag wil is helaas niet altijd de juiste weg.

  • 5537

    Het gaat CLM alleen over de koeien opruimen en niet om de efficentie naar het milieu

  • PIETER123

    Bij de Belastingdienst mag je toch ook middelen als je inkomen een jaar te laag is.
    Dus er is niet zoveel mis mee kijk dit jaar mar eens naar de weersomstandigheden.
    Graag een reactie van de mensen die stratego spelen bij de LTO op dit stuk

  • wvdweijden1

    PIETER123, natuurlijk kun je beter op 3 jaar afgaan dan op 1. Stel dat het systeem volgend jaar in gaat, dan kun je pas worden afgerekend in 2020. Maar over de derogatie wordt al veel eerder beslist: in 2017 of 2018. Hoogste prioriteit moet nu zijn dat de derogatie overeind blijft.
    5537, als de derogatie sneuvelt, dan moeten er nog veel meer koeien weg dan met derogatie. Dat willen we voorkomen.

  • alco1

    Waarom moet derogatie blijven?
    We weten toch allemaal hoe daarmee om gegaan wordt.
    De intensieve boer koopt gewoon mais bij en de extensieve ruilt grond.
    Kortom verder gaan met zulks gedrocht is gekkenwerk.
    Bemesting op norm moet geprevaleerd worden.
    Zeg maar de Minas.
    KLW is ook je wringen in een opgedrongen regelgeving.
    Een goed voorbeeld is rijen bemesting bij mais. Het lijkt de eerste jaren dat het succes heeft, maar de voorraad slink elk jaar totdat het niveau van Sahara bereikt wordt.

  • wvdweijden1

    alco1, zonder derogatie zal de gemiddelde veehouder veel meer mest moeten afvoeren. Dure grap.
    KLW is een veredelde Minas. Minas was gebaseerd op de mineralenboekhouding, een uitvinding van CLM. Werkte best goed, maar hield evenmin rekening met wat de bodem nodig heeft.
    En de heffing was gebaseerd op mineralenverliezen per ha, niet per kilo melk. Is voor milieu veel relevanter.

    Waarom de KLW niet gewoon als management tool gebruiken?

  • alco1

    Derogatie heb ik omschreven hoe er mee om gegaan wordt.
    Dit is een zoethoudertje.
    Als er bemest kan worden op de norm zal er nog minder mest afgevoerd behoeven te worden, dan als met derogatie.
    KLW kun je niet vergelijken met Minas.
    Met KLW creëer je ruimte in de beperkte norm.

  • 5537

    wvdweijden KLW als management tool heb het toch geen meer waarde meer hoe efficent je ook bezig ben als je daar niet voor beloond wordt in ruimte

  • wvdweijden1

    Efficiëntie kan ook op een andere manier worden "beloond": door kostenbesparing. Met name kosten van veevoer en kunstmest (P en N). De KLW kan daar als management tool behulpzaam bij zijn.

    Beloning in de vorm van extra productieruimte kan natuurlijk veel meer geld opleveren. Maar dat is nou juist een probleem: hoge fraudedruk. Dan gaan de eerlijke veehouders voor de zoveelste keer lijden onder de oneerlijke veehouders. Moeten we toch niet willen?

Laad alle reacties (14)

Of registreer je om te kunnen reageren.