Boerenblog

5805 x bekeken 17 reacties

Erfgooiers gezocht!

Overal in Het Gooi kom je de naam ‘Erfgooiers’ tegen. Maar wat is eigenlijk een erfgooier?

Zowel op tv als in diverse bladen worden BN'ers die in televisiedorp Hilversum en de dorpen erom heen wonen telkens 'échte Gooische vrouwen en mannen' genoemd. Ik moet daar altijd smakelijk om lachen. Want deze mensen weten vaak niet eens wat echte, dus oorspronkelijke 'gooiers' ook wel 'erfgooiers' genoemd, zijn en waren. En wat ze het Gooi hebben nagelaten: Heide  en Weide.

Wat zijn Erfgooiers?

In dit filmpje wordt helder uitgelegd wat erfgooiers waren: Gooise boeren en veehouders die gezamenlijk een gebruiksrecht  hadden op gemeenschappelijke gronden. Dat gebruiksrecht ging over van vader op zoon. De gemeenschappelijk gronden bestonden uit uit weilanden ofwel 'meenten', en bos, hei, veen, moerassen en jachtvelden. Die waren namelijk ontstaan toen Gooiland tot het bezit van het nonnenklooster in Elten (Duitsland)  behoorde (van 968 tot 1280).
De gebruiksrechten waren ongeschreven gewoonterechten, die door vorsten, ministers en wetgevers voortdurend betwijfeld werden. De rechten moesten dus almaar opnieuw bestendigd en verdedigd worden.
Het was een hard bestaan. Erfgooiers raakten voortdurend in conflict met de overheid over hun gebruiksrechten. Na honderden jaren strijd is op 28 april 1979 de allerlaatste algemene ledenvergadering gehouden in de Grote Kerk in Naarden. Toen deze vergadering werd beëindigd, riep een van de aanwezige erfgooiers: 'De erfgooiers zijn dood, leve de Erfgooiers!' Ondanks dat de erfgooierorganisatie is opgeheven, voelen velen zich nog Erfgooier. De meesten die boer wilden blijven, zijn vertrokken naar andere streken, of zoals wij naar een ander land. Maar de band met het inmiddels zo veranderde Gooi blijft sterk.

Schilders van de Larense school
Doordat een eeuw geleden veel kunstenaars zich vestigden in Laren en Blaricum zijn veel erfgooier boeren op doek vereeuwigd. Vaak zijn familietrekken goed terug te zien. Ook de overgrootvader van Henk is geschilderd, Hij is in het midden afgebeeld op het schilderij "Boerenopstand" geschilderd door Ferdinand Hart Nibbrig. Op de schilderijen is goed te zien hoe de erfgooiers woonden, leefden en werkten.

Oproep Erfgooiersfotodagen 25 en 26 oktober 2014
In samenwerking met onder anderen dr. Anton Kos die meerdere boeken over erfgooiers heeft geschreven, gaat portretfotograaf Koos Breukel erfgooiers en hun nazaten op de gevoelige plaat vastleggen. Breukel is bekend van zijn foto's van West-Friese boeren tot koning Willem-Alexander en koningin Máxima, van zakenmensen tot popmuzikanten en politici. Met zijn camera legt hij hun karakter vast. 'Het resultaat is echter geen meedogenloze foto, maar een portret dat recht doet aan het individu, aan diens littekens en bovenal aan diens waardigheid', zegt fotohistoricus Hedy van Erp. Breukel zegt zelf over zijn fotografie: 'Ze zijn niet cosmetisch mooi. Geen opgesmukte schoonheid. Het is mooi omdat er suggestie in zit. Een goed portret maakt mensen nieuwsgierig naar de persoon die erop staat.' En dat geldt zeer zeker voor de mensen die op 25 en 26 oktober worden gefotografeerd: de erfgooiers van nu.
Alle erfgooiers en mensen met een erfgooiersverleden komen in aanmerking voor een portret. Er wordt geluisterd naar hun verhaal en hun gedachten over het erfgooierschap.

Tentoonstelling en publicatie
Een selectie portretten wordt volgend jaar zomer, van 5 juni tot 30 augustus 2015,  tentoongesteld en aangevuld met geschilderde portretten en landschappen. Tijdens de tentoonstelling verschijnt een publicatie. Ook wordt een aantal lezingen en activiteiten georganiseerd.
Helaas is man Henk verhinderd,  maar ik ga met zoon Tijmen in erfgooiersdracht naar de fotodagen. In mijn trouwjurk, die ik nog pas. 'Dus Erfgooiers, komt allen, minse! Met keijer (kinderen)! Neit vergete maor doon!'

Foto

  • Tekening erfgooierboer met tekst: ‘Erfgooiers gezocht’.

    Tekening erfgooierboer met tekst: ‘Erfgooiers gezocht’.

  • Laatste reünie erfgooiers in 1996.

    Laatste reünie erfgooiers in 1996.

  • Affiche ‘Erfgooiers gezocht’.

    Affiche ‘Erfgooiers gezocht’.

  • Monique Vos laat zoon Tijmen (9 jaar) zien waar zijn betovergrootvader staat, midden op het schilderij ‘Opstand der Erfgooiers’ van Ferdinand Hart Nibbrig. De foto is genomen in mei 2014.

    Monique Vos laat zoon Tijmen (9 jaar) zien waar zijn betovergrootvader staat, midden op het schilderij ‘Opstand der Erfgooiers’ van Ferdinand Hart Nibbrig. De foto is genomen in mei 2014.

  • Monique en Tijmen in doordeweekse dracht voor het schilderij van de molen van Tijmens andere betovergrootvader. Geschilderd door Pieter Mondriaan in 1917. Foto genomen in mei 2014.

    Monique en Tijmen in doordeweekse dracht voor het schilderij van de molen van Tijmens andere betovergrootvader. Geschilderd door Pieter Mondriaan in 1917. Foto genomen in mei 2014.

Laatste reacties

  • Ferm

    Mooi verhaal. Altijd interessant om over de boerengeschiedenis te lezen/horen en er beelden bij te zien. Fijne dagen toegewenst 25 en 26 oktober. Laat je nog een foto zien na afloop van jullie in erfgooiersdracht?

  • agratax2

    Monique. Een leuk en leerzaam verhaal. Jammer dat de Erfgooier organisatie niet meer is, de moderne tijd is rijp voor een organisatie als deze. Saamhorigheid en samen doen voor elkaar en met elkaar. Verder kreeg ik het gevoel al lezende 'Er is niets verandert, boeren vechten al eeuwen tegen de inmenging van buiten af (bestuurders, stedelingen) over het gebruik en de inrichting van -hun- land, hun broodwinning'. Een hele geruststelling te weten, dat de voedselproducten door de eeuwen worden gedwarsboomd door de mensen die afhankelijk zijn van dit voedsel.

  • @meelmuisje

    @Paysanne: Beloofd! :-)

  • @meelmuisje

    @agratax1 dan vind je onderstaande vast heel interessant om te lezen: een door de heer Frans de Gooijer in het Nederlands vertaald duits artikel uit een krant van zo'n 70 jaar geleden (met daaronder uitleg)

    HET OEROUDE RECHT DER ‚ERFGOOIERS’:
    De inwoners vochten hardnekkig om hun aanspraken.

    Als Het Gooi’ in het jaar 1874 door de bouw van een spoorlijn (1) ontsloten werd, ontwikkelde het zich in adembenemend tempo tot een ontspanningscentrum (2) , waardoor de boerenbevolking sterk naar de achtergrond werd gedrongen. Tegenwoordig speelt deze in het Gooi schijnbaar nog slechts een bescheiden rol, en toch heeft zich hier een oeroud gebruik kunnen handhaven, dat zelfs in de nieuwere tijd nog wettelijk geregeld is: het recht van de ‚Erfgooiers’. (3) Er is daarover veel geschreven en gesproken, waarbij het strijdbare karakter van de Gooilanders zich opnieuw toonde, die in de middeleeuwen als strijders een vergelijkbare roep hadden als de Kozakken in het keizerlijke Rusland! (4) Om de betekenis ‚Erfgooiers’ te verduidelijken , is nodig een korte terugblik op de geschiedenis en ontwikkeling van deze landstreek.
    ‚Het Gooi’ heette voor duizend jaren ‚Nardinclant’ en behoorde tot het bezit van het Klooster van Elten (5) , dat het in 1280 in erfpacht overliet aan de Graven van Holland (6) Toendertijd was dat land nog wild en woest en dun bevolkt. Het bestond eigenlijk slechts uit een gemeenschap, dus uit Nardinclant, dat zich langzamerhand in meerdere dorpen splitste.

  • @meelmuisje

    Vervolg: Zo ontstonden Laren, Huizen, Blaricum en Bussum (7) , die echter allen aan het oude gebruik van Nardinclant vasthielden, daarbij de omliggende weiden en bossen als gemeenschappelijk bezit beschouwden en ook als zodanig benutten: ‚de gemeene heiden en weiden’, samengevat ‚de Meent’ geheten.
    In Nederland noemt de boer zijn huis en land kortweg ,erf’, omdat hij beiden meestendeels van de voorvaderen erfde. Iedere Gooibewoner , die nu een ,erf’ zijn eigendom noemde, had het recht ,de Meent’ te benutten en ook het hout in de bossen te kappen, en ,plaggen’ (8) te steken op de heide. Dit recht noemde men ,schaarrecht’ (9) Verlieten zij Het Gooi, dan werd het een ‚slapend recht’ , dat weer in kracht trad, zodra zij zich opnieuw in het Gooi vestigden . Deze families nu waren de ,Erfgooiers’. Niemand bestreed hun recht, zolang de Gooise gemeenten door inheemse burgemeesters bestuurd werden, die meestal zelf tot de Erfgooiers behoorden. Einde van de 19e eeuw echter werd dit anders. De gemeenten begonnen zich als heersers en bezitters van de bossen en weiden te voelen en vervreemden deze naar het hun goed dunkte, zonder de erfgooiers te raadplegen. Deze dachten er echter niet aan zich zo zonder meer naar deze , nieuwe moderne opvattingen’ te voegen, en er begon zich een strijd te ontwikkelen, die overal in Nederland met grote interesse werd gevolgd. Er bleef niets aan heftigheid te wensen over, hoewel die toch voornamelijk met de pen en het woord gevoerd werd.

  • @meelmuisje

    Vervolg: Eenmaal echter moest zelfs de gewapende macht ingrijpen, om de verhitte gemoedeen tot de orde te roepen. Het kwam tot een schietpartij, en een dode was te betreuren.... (10) Echter de Gooilanders toonden bepaald, wat zij als strijders waard waren en konden niet anders zijn: zij bleven overwinnaars! Dit hadden zij vooral aan hun onvermoeibare aanvoerder te danken, een aanzienlijke Utrechtse burger, Floris Vos, die de zaak van de Erfgooiers tot zijn eigen maakte, de ‚Nieuwe Partij’ (11) oprichtte en het beheer van ,Stad en Lande’, de verenigde Gooise gemeenten (12) hevig bestreed. Hij stamde af van een oude Huizer familie en had zich weer in het Gooi gevestigd, waardoor zijn recht als erfgooier, dat lang ,slapend’ geweest was, opnieuw in kracht trad. Floris Vos streed hartnekkig en als een echte Gooilander waarbij hij menigmaal heftig met de hogere overheid in botsing kwam, zonder zijn zaak ooit op te geven. Hij bereikte het, dat de Erfgooiers weer als bezitters van de Meent erkend werden en hun recht wettelijk geregeld werd door de zogenaamde ‚Erfgooierswet’ van 1912. (13) Tegenwoordig vormen de Erfgooiers een bijzonder genootschap, dat in het ‚Gemeenlandshuis’ zitting houdt, een imposant gebouw in de buurt van de Crailose Brug, dichtbij Hilversum , dat de beroemde architekt De Bazel voor de Erfgooiers bouwde.

  • @meelmuisje

    Vervolg: Daar worden ook de oude documenten bewaard, waaruit onomstotelijk blijkt dat de rechten van de Erfgooiers al beschreven waren, eer deze landstreek überhaupt ,Het Gooi’ heette! Men onderkent uit deze vergeelde geschriften, dat Gooiland een tijdlang van de koning van Pruisen hoorde, toen deze het klooster van Elten en alle daarbij behorende landerijen in de 18e eeuw overgenomen had. Het erfpachtrecht was van de Graven van Holland al lang te voren overgegaan aan de ‚Staten’ van Nederland en van deze naar de koninklijke domeinen, die zich met de Erfgooiers in het midden van de 19e eeuw goed konden vinden en hun recht liet behouden.
    De bezitters van Gooiland wisselde dus vaak genoeg, de bewoners echter zijn dezelfde gebleven. De Erfgooiers zullen wel, zoals het in oude schriftelijke akten heet, ,ten eeuwige daghe’ bezitters van de Meent blijven en hun koeien daar weiden, hardnekkig aan het oude recht vasthoudend. Zo bevinden zich tegenwoordig aan de rand van welverzorgde villaparken, de uitgestreksten van Nederland, vlak naast de prachtige ,lanen en plantsoenen’, de onoverzienbare weidepercelen van de ‚Meent’, bevolkt van honderden en nog eens honderden koeien.
    ---------------------------------

  • @meelmuisje

    F.J.J. de Gooijer heeft bewust bovenstaande tekst zo letterlijk mogelijk vertaald. De zinnen lopen daarom soms niet goed.
    .
    1. Aansluiting op de Oosterspoorlijn Amersfoort - Amsterdam
    2. Forenzengemeenten Hilversum en Bussum. Vakantiedorp en schildersdorp Laren en in mindere mate ook Blaricum.
    3. De naam Erfgooier duikt voor het eerst op in een akte van 1706. Voorheen sprak men van ,gemeene landgooiers’. (gemeen = gewoon)
    4. Overgenomen van de kroniekschrijver Lambertus Hortensius ca. 1500 – 1574
    5. Het Sint Vitusklooster voor adellijke dames gelegen op de Elterberg.
    6. Abdis Godelinde droeg het Gooi over aan Graaf Floris V
    7. Het hoofdstadje was Naarden, waarbij ook het gehucht Bussum tot ca. 1815 behoorde.
    8. Het Gooi bestaat voor een groot deel uit de zanderige stuwwal van de voorhistorische gletsjers. De landbouw akkers moesten vruchtbaar gemaakt worden met de koe- en schapenmest uit de potstallen. In plaats van stro werden heide plaggen voor de ligging van het vee gebruikt.

  • @meelmuisje

    9. Een schaar was een bepaald maximum aantal koeien, dat per boer geweid mocht worden.
    10. De uit Laren afkomstige erfgooier Smit werd door een soldaat doodgeschoten toen hij probeerde een gat in een koedijk (omheining) te graven
    11. De Nieuwe Partij werd genoemd: “Hoofdbestuur van de Gerechtigden tot de gemeene Heiden en weiden van Gooiland”
    12. De Oude Partij: “Vergadering van Stad en Lande van Gooiland”
    13. Bij de Erfgooierswet van 1912 werd gesticht: “De Vereniging van Stad en Lande van Gooiland” Deze Vereniging is opgeheven in 1979.

  • koestal

    De burgers in Het Gooi zijn zich er niet van bewust dat hun huizen op vroeger natuurgebied gebouwd zijn en velen van hun ondanks dat , toch lid zijn van een natuurorganisatie en vaak de boeren verwijten dat ze niet goed met de natuur omgaan,dit is een vorm van hypocrisie die je tegenwoordig veel tegen komt

  • geen boer

    leuk stukje cultuurhistorie, dank.

  • Frans-Jan

    Leuk om te lezen @meelmuisje!

  • ed12345

    Monique reuze intressant ,ik ben onder de indruk van je kennis.Ik zat er toevallig gisteren aan te denken .In de begin 60er Jaren kwam ik s'zomers in de Huizer en Eem Eennesser meent om hooi te persen,vaak voor commisionairs Jan Keijzer ,laatste boerderij wakkererdijk en Dirk van de Ward in Eemnes ook bij Rutges ?(of schrijf ik het verkeerd) uit Blaricum kwam ik wel.Een anecdote, ik werkte in zomer 1968 met m'n kraan aan de uitbreiding van Huizen en reed elke dag door de meent dit tot ergernis van de veldwachter hij probeerde me te pakken maar ik wist in de meent aardig de weg dus wist hem met z'n brommer steeds te ontkomen ,tot op een morgen in de stikdichte mist
    stond hij ineens voor me met z'n brommer .je dacht zekker dit is mijn kans ,ja zei hij ,Als niet erfgooier had ik het recht niet in de meent te zijn dit koste iets van 15 gulden .

  • ed12345

    Eergisteren was ik in Aalst Belgie en kwam met een biertje aan de praat met 2 NLers de een kwam uit Huizen de ander uit Vianen .Toen ik opmerkte dat hij geen Huizens accent had keek me vreemd aan ,hij was er geboren zij hij maar duidelijk geen Erfgooier. Vandaar dat ik gisteren aan het Erfgooier geval dachtBen inmiddels weer terug thuis in canada

  • koestal

    Dat zijn nu de mensen van de omroep

  • grazen

    Wij zijn melkveehouder en heten Gooiers,maar komen zover ik weet niet uit het Gooi.

  • Ferm

    Dag Monique, was het leuk afgelopen weekend met de erfgooiers van nu? Leuk dat we weer zoveel van je lezen hier op de site. Ik heb je een poos gemist en ben blij je weer regelmatig te horen. Succes met alles.

Laad alle reacties (13)

Of registreer je om te kunnen reageren.