Rundveehouderij

Achtergrond 3369 x bekeken 4 reacties

Investeer in de bodem, het betaalt zich terug

Een goede maisopbrengst is te combineren met duurzaam telen. Hoe? Met meer zorg voor de bodem.

Het saldo dat op basis van gangbare teelt wordt gerealiseerd is te verhogen door jaren achtereen te focussen op verbetering van de teelt door onder meer toevoegen van organische stof, aanvoer van mineralenconcentraat of kunstmestvervangers. In de praktijk is een combinatie van acties mogelijk.

De maisteelt is een jaarrond systeem dat zich niet beperkt van zaai tot oogst. Dat wordt duidelijk in project Grondig Boeren met mais.

➤  Project Grondig boeren met mais  
➤  Verbeter de hoeveelheid organische stof  
➤  Mais onttrekt 2.500 kilo EOS
➤  Kansen: rassen, compost en wisselteelt
➤  De resultaten van proefbedrijf De Marke
➤  De resultaten van boer Wichard Kievit

Investeren in de bodem betaalt zich terug, dat is voor projectleider John Verhoeven wel duidelijk: “Wat je ook doet, het komt naar je toe. Het hele plaatje wordt op den duur steeds gunstiger.”

Daarbij hoeft de veehouder zich niet te beperken tot één optie, je kunt ook verbetermogelijkheden combineren, afhankelijk van de grondsoort en of de ligging van verschillende percelen binnen het bedrijf. Verhoeven: “Hoe je het ook organiseert, door verbetering van de bodem is de maisteelt gezonder, met minder stress en daardoor groeit het ‘lekkerder door’, waardoor de mais ook eerder oogstrijp is met behoud van opbrengst.”

➤ Project Grondig boeren met mais

Bij veehouders is opbrengst in de zin van tonnen product of kVEM per hectare het uitgangspunt. Dat is echter goed te combineren met een rendabele en duurzame teelt, vindt Verhoeven. “De sleutel daartoe ligt in de bodem. Meer zorg voor de bodem verbetert de duurzaamheid én uiteindelijk ook de productie van het gewas, maar het vraagt wel investering van middelen en tijd.”

Grondig boeren met mais is een praktijkproject met als doel te laten zien welke teeltsystemen de maisteelt kunnen verbeteren en verduurzamen. Want er worden steeds meer duurzaamheidsproblemen met de maisteelt geassocieerd zoals uitspoeling van nutriënten, afbraak van organische stof en verminderde biodiversiteit. Door de kennis die op de plank ligt te benutten en deze toe te passen in de maisteelt kan er een win-win situatie ontstaan. Integreren van maatregelen dragen bij in de verduurzaming van de teelt en zorgen uiteindelijk ook voor een betere opbrengst voor de maisteler.

Het project Grondig boeren met mais is in 2012 gestart met behulp van gelden uit provincie Drenthe en is in 2017 ook gestart in Noord-Brabant. Enkele veehouders, de zogenoemde satellietbedrijven, hebben demonstratievelden, maar er zijn ook demonstratievelden op PAGV-locaties Marwijksoord en Vredepeel. Daar kunnen geïnteresseerden tijdens de gras-en maismanifestatie, georganiseerd door Agrifirm, de demonstratievelden bezoeken.


➤ Verbeter de hoeveelheid organische stof

Verhoeven ziet dat een geslaagde groenbemester of vanggewas een van de belangrijkste manieren is om de bodem te verbeteren. In het project is daarom gekeken naar manieren hoe slagingskansen van een groenbemester te verhogen zijn. “Je moet op een of andere manier de vrije mineralen, met name stikstof, in de herfst vastleggen en deze de winter overtillen. Na tijdige vernietiging van de groenbemester komen deze mineralen weer vrij voor de hoofdteelt.”

De pijlen moeten ook steeds meer gericht worden op behoud of verbetering van organische stof.

Toine Heijmans, productmanager Ruwvoermanagement bij Agrifirm: “Naast het overbrengen van mineralen is de vorming van organische stof belangrijk. Maisteelt jaar op jaar op hetzelfde perceel en zonder enige actie leidt dat tot vermindering van organische stof in de bodem, uiteindelijk tot een niveau dat ook de opbrengst van de maisteelt er onder lijdt. Zeker op zandgrond, waar organische stof je enige manier is om nutriënten vast te houden.” Organische stof heeft invloed op de berijdbaarheid van het land, waterhuishouding en het bindend vermogen van nutriënten. “Er is dus veel aan gelegen om de organische stof in de bodem niet verder te laten dalen. De actie moet er op gericht zijn om in elk geval het organischestofgehalte te bewaren of zelfs iets te laten toenemen. Ook daar speelt de groenbemester een belangrijke rol. De slotsom is dat de maisteelt robuuster moet.”

Verbetering van de bodemkwaliteit staat bovenaan als het gaat om verduurzamen van de maisteelt. - Foto: Peter Roek
Verbetering van de bodemkwaliteit staat bovenaan als het gaat om verduurzamen van de maisteelt. - Foto: Peter Roek

Sjoerd Roelofs van DLV Advies benadrukt dat bij scherpe bemesting overige factoren in belang toenemen. Daarmee doelt hij op pH, organische stof en structuur van de bodem. “Maisteelt onttrekt organische stof. Dat moet je aanvullen”, zo stelt Roelofs. In de regel is alleen stoppel en drijfmest niet genoeg. Daar hoort een geslaagde groenbemester bij, maar die moet dan wel op tijd gezaaid zijn. “Dat lukt eigenlijk alleen met onderzaai.

Een goed alternatief kan zijn door een deel als ccm of mks te oogsten. Er zijn dan meer gewasresten. Bedenk dat 1% meer organische stof bijvoorbeeld 6 mm meer waterbergende capaciteit heeft. In het afgelopen groeiseizoen kan dat net het verschil betekenen.”

➤ Mais onttrekt 2.500 kilo EOS

De onttrekking van een maisteelt ligt gemiddeld op 2.500 kilo effectieve organische stof (EOS). Effectieve organische stof is de hoeveelheid organische stof die na een jaar nog aanwezig is in de bodem. Maisresten na conventioneel hakselen uit wortel en stoppel zijn goed voor 675 kg EOS. Rundveedrijfmest per kuub rekent in voor 33 kilo. 40 kuub betekent 1.320 kilo EOS. Dan is er nog een tekort van circa 500 EOS. Dat zou uit het vanggewas moeten komen. Een groenbemester die ingezaaid wordt tussen 15 september en 1 oktober is echter maar goed voor 180 kilo. Daarna komt het niet meer boven 60 uit. Er zijn dus andere aanvullingen nodig.

Tijdig inzaaien van een groenbemester verhoogt de slagingskans. Dat leidt tot behoud van organische stof in de bodem. - Foto: Loonbedrijf Van Hal, Voorst
Tijdig inzaaien van een groenbemester verhoogt de slagingskans. Dat leidt tot behoud van organische stof in de bodem. - Foto: Loonbedrijf Van Hal, Voorst

Onderzaai is een manier voor vroegtijdig vastleggen van mineralen en aanvoer van organische stof. Dit is dan ook bekeken in het project. Volgens Verhoeven neemt onderzaai als vanggewas in Drenthe steeds meer toe. ‘Het trekt in elk geval wel steeds meer belangstelling.

Als het past, en je hebt het ook goed in de vingers, dan heeft onderzaai echt toegevoegde waarde. Maar op drogere zandgronden lukt het vaak niet, omdat het gras dan onvoldoende ontwikkelt.”

➤ Kansen: rassen, compost en wisselteelt

  • Een van de mogelijkheden is het telen van een kortseizoenmais of zeer vroeg maisras. Zeer vroege maisrassen worden eerder geoogst en dus is het land eerder vrij voor een volgteelt. Een kortseizoenmais heeft echter wel een veel lagere opbrengst en om een reëele vergelijking te maken, zou je dan de opbrengst van de volgteelt bij de maisopbrengst moeten optellen. In de voorziening van de mineralen voor het gewas kan mogelijk precisiebemesting goed passen, eventueel met digestaat of kunstmestvervangers. Deze zijn echter niet altijd en overal beschikbaar.
  • Een andere optie is aanvoer van compost. Het is directe aanvoer van organische stof die bijdraagt in de opbouw van effectieve organische stof. Dat geldt ook als de mais geoogst wordt als krachtvoervervanger in de vorm van ccm of mks. Dan blijven er veel meer gewasresten achter dan alleen een stoppeltje met wortels.
  • Ook wisselteelt behoort tot de mogelijkheden. “Dat is een strategie die nu ook in demo ligt op proefbedrijf Vredepeel”, geeft Heijmans aan. “Voor veehouders in derogatie zou een roulatie in drie tot vijf jaar best eens goed kunnen passen om zo het organischestofgehalte op peil te houden.”

➤ De resultaten van proefbedrijf De Marke

Ook proefbedrijf De Marke in Hengelo (Gld.) heeft al jarenlang ervaring met wisselteelt op droogtegevoelige zandgrond. Na drie jaar gras volgt twee jaar mais en in het derde jaar een teelt die snel van het land is (bijvoorbeeld graan). Dan kan in dat laatste jaar tijdig gras worden gezaaid, zodat je het volgende jaar gelijk weer opbrengst hebt vanaf snede 1.

De organische stof wordt onder gras opgebouwd. Als je die opbouw kunt behouden tijdens de akkerbouwmatige teelten door aanvoer van organische stof uit compost, een deel oogst als krachtvoer, of een geslaagde groenbemester/onderzaai, dan is het mogelijk om op lange termijn het organischestofgehalte blijvend te verbeteren.

➤ De resultaten van boer Wichard Kievit

Het bedrijf van Wichard Kievit doet mee aan het project Grondig Boeren met Mais. Hij richt zijn aandacht op verbeteren van de bodemvruchtbaarheid.

Voor Kievit staat verbetering van de bodemvruchtbaarheid bovenaan. “Dat kan, maar je moet er wel moeite voor doen.” Kievit bemest zijn mais met 35 kuub mest in de rij, met 150 kilo Entec in de rij en aanvullend nog 100 kilo Kali-60. Hij vult de organische stof aan via wat vaste mest en natuurmaaisel. “En je moet een geslaagde groenbemester telen.”

Wichard Kievit (53) in Bunne (Dr.) Bedrijf: 130 melkkoeien op 70 ha grond waarvan 10 ha mais en 4 ha voederbieten. - Foto: Marten Sandburg
Wichard Kievit (53) in Bunne (Dr.) Bedrijf: 130 melkkoeien op 70 ha grond waarvan 10 ha mais en 4 ha voederbieten. - Foto: Marten Sandburg

Kievit richt zich in het project op onderzaai. Het demoperceel van 10 hectare bevat verschillende mengsels van gras en klaver. Gras voor organische stof en stikstofbinding, vlinderbloemigen stimuleren het bodemleven. Hij gebruikt Italiaans en Engels raaigras, kropaar en rietzwenk. Voor de klaver gebruikt hij onder meer tetra en diploid rode klaver en Inkarnaat klaver. “Het valt mij op dat de klaver het best redelijk doet en het gras juist wat minder, terwijl klaver minder schaduwtolerant zou zijn dan gras. Het juiste zaaimoment is lastig kiezen, vooral door de afhankelijkheid van het weer na zaai.

Het bodemleven is de graadmeter voor Kievit om te beoordelen of de bodem beter wordt. “Ik zie dat de grond ruller en donkerder is en meer wormen bevat. De vanggewassen doen het ook steeds beter. En ik merk toenemende tolerantie voor droogte en nattigheid. Bodem en gewas worden weerbaarder. Tijdens de oogst zie je ook dat de berijdbaarheid van de bodem toeneemt en dat er minder of geen water meer op het land blijft staan. Bodemvruchtbaarheid is lastig te beoordelen, maar ik denk echt dat het hier de goede kant op gaat.”

Een gezonde bodem is belangrijk. Zo houd je de bodem gezond.

Laatste reacties

  • farmerbn

    Zouden deze reeks bodem-artikelen stoppen als het evenement op 12 december voorbij is?

  • Wijnand Hogenkamp

    Nee ik denk het niet want er valt nog veel te winnen. Groeten Wijnand

  • mtseshuis

    Ja, ja gaan voor bodemvruchtbaarheid en Entec toedienen als meststof, hier gaat iets mis... Entec dood alle bodemleven om te voorkomen dat de kunstmest te vroeg in nitraat wordt omgezet...
    Kievit kan beter Humifirst oid inzetten om het bodemleven te stimuleren, dan kom je dichter bij bodemvruchtbaarheid

  • alphons1

    mtseshuis. zo ist het. nitrificatie remmers vernietigd bodemleven en nitraat kunstmest ook. en de bedrijven die dat verkopen willen nu aan de bodem gaan werken.

Of registreer je om te kunnen reageren.