Rundveehouderij

Achtergrond 2666 x bekeken 13 reacties

'Dijkhuizen-doctrine blijkt dwaalspoor'

Het is hoog tijd voor een nieuwe visie op de Nederlandse melkveehouderij, stelt Wouter van der Weijden. Efficiëntie in de productie is belangrijk, maar dat is volgens hem niet belangrijker dan de eisen van de samenleving en de EU.

Vier jaar geleden begon Aalt Dijkhuizen, toen bestuursvoorzitter van Wageningen UR, in Trouw een media-offensief voor zijn visie op de veehouderij. Kort gezegd: de wereldwijde vraag naar zuivel, met name ook in China, gaat groeien. De groeiende melkproductie moet zo efficiënt mogelijk plaatsvinden. Dat kan het best door een hoge productie per hectare en per koe, want dat bespaart kosten, grond en grondstoffen en beperkt de emissies van stikstof en fosfaat. Nederland is daarin gidsland, dus de productie moet juist hier groeien, ook als ze elders zou krimpen.

Is deze doctrine wetenschappelijk houdbaar? Dat is de vraag. Dijkhuizen beroept zich vaak op Wageningse zogeheten levenscyclus-analyses (LCA’s) voor melk, maar in die analyses ontbreken zaken als ontbossing voor veevoerproductie, behoud van bodemvruchtbaarheid en afbraak van koolstof in de bodem. Ook gaat het in de doctrine om de emissies per kilo melk en niet per hectare - maar juist dat laatste telt in de Europese Nitraatrichtlijn. Voorts is een hoge productie per koe niet per definitie efficiënt.

'Bevrijdingsdag'

Hoe dan ook heeft Dijkhuizen met dit verhaal snaren geraakt van talloze veehouders, de zuivelindustrie, banken en de politiek, met name ook in zijn eigen partij, de VVD. Mede daardoor werd het einde van de melkquotering per 1 april 2015 door velen gezien als bevrijdingsdag. Toeval of niet, het was Rabobankier Ruud Huirne (ooit gepromoveerd bij Dijkhuizen) die op 1 april 2015 groeivisioenen presenteerde. Eindelijk kon de Nederlandse melkproductie weer groeien. Er waren al zuivelfabrieken bijgebouwd, veehouders zouden meer geld gaan verdienen en dat was nog duurzaam ook.

Het einde van de quotering leidde tot veel uitbreiding in de melkveehouderij. <br /><em>Foto: Hans Banus</em>
Het einde van de quotering leidde tot veel uitbreiding in de melkveehouderij. 
Foto: Hans Banus

Wat is daar nu van terecht gekomen? Inderdaad is de productie in Europa gegroeid, het sterkst in Nederland en Ierland. Maar die groei drukte de melkprijs wereldwijd omlaag, wat werd versterkt door een Russische boycot en tegenvallende vraag uit China. Ook de Nederlandse zuivelindustrie moest flink wat melk afzetten tegen afbraakprijzen. Veel melkveehouders raakten in de problemen. En opmerkelijk: recent pleitte dezelfde Huirne voor een noodplan voor de sector.

Door de groei van de melkproductie kwam ook de derogatie in gevaar. Het fosfaatplafond dat met de EU was afgesproken, werd fors overschreden. Al in juli 2015 moest de overheid een stelsel van fosfaatrechten aankondigen, dat in 2017 ingaat. Wil Nederland zijn derogatie behouden, dan zal al op korte termijn een forse krimp moeten plaatsvinden. En dan niet alleen van de mestproductie, maar ook van de melkproductie, want het heeft binnen Europa kwaad bloed gezet dat Nederland de snelste groei heeft doorgemaakt en daarmee relatief veel heeft bijgedragen aan de daling van de melkprijs. Die krimp betekent bovenop de lage melkprijs een extra aderlating voor veel melkveebedrijven.

Kostprijs zal sterk stijgen

Sneuvelt de derogatie desondanks, dan is de aderlating nog groter, want veehouders zullen structureel meer mest moeten afvoeren en meer kunstmest moeten aankopen. Of de melkprijs dan nog laag is, weten we niet, maar de kostprijs zal sterk stijgen. Links- of rechtsom komt er dus een koude sanering van melkveebedrijven. Veel kouder dan het geval zou zijn geweest als de productie was beheerst.

En het milieu? Dat is er niet op vooruitgegaan. Recente cijfers voor nitraat in grondwater ontbreken, maar het sterk gegroeide mestoverschot zorgt voor meer fraudedruk op de mestmarkt. Los daarvan gaat éérst sterk groeien en daarna sterk krimpen gepaard met verspilling van kapitaal en grondstoffen. En als veehouders meer kunstmest moeten aankopen, daalt de efficiëntie van de melkveehouderij – het tegendeel van wat Dijkhuizen beoogt.

Wat kunnen we van deze geschiedenis leren?

  1. De Dijkhuizen-doctrine is een halve waarheid. Ja, efficiëntie is belangrijk, maar nee, dat is niet belangrijker dan de eisen van de samenleving en van de EU.
  2. Het Nederland-gidsland verhaal heeft geleid tot megalomane groeiplannen. Zulke plannen lopen vaak verkeerd af. Denk maar aan Van der Hoeven’s Ahold, Rijkman Groenink’s ABN AMRO en Daan van Doorn’s VION.
  3. De gidslandpretenties hebben de melkprijs onnodig sterk verlaagd, de derogatie in gevaar gebracht en slaan zo als een boemerang terug op de melkveehouderij.
  4. Ook Wageningen UR heeft mondiale gidspretenties. Maar naast excellente kennis en inzichten produceert Wageningen ook dwaalsporen. En het heeft verzuimd te waarschuwen voor overschrijding van het fosfaatplafond. Het is dus allesbehalve een instituut waar we blind op kunnen varen.

Al met al is het hoog tijd voor een nieuwe visie op de Nederlandse melkveehouderij met een bredere wetenschappelijke en maatschappelijke basis.

Laatste reacties

  • .....

    Door te noemen dat Dijkhuizen lid van de VVD is lijkt het me ook fair om de politieke voorkeur van Wouter van der Weijden bekend te maken

  • Zuperboer

    Advertorial zou er boven moeten staan

  • erardus1

    Efficiënte productie en productie groei staat totaal los van elkaar. Maar als we efficiëntie en de "eisen van de samenleving" naast elkaar leggen, dan kom ik tot de conclusie dat de laatste wel tijd en geld kost en dat er niets maar dan ook echt niets voor betaald wordt. Pas op met het verhogen van productie kosten voor maatschappelijke wensen die kostprijs verhogend werken. Het zijn straks deze voorlopers die met hogere kosten en met de zelfde opbrengst zitten, die het eerst zullen omvallen!
    Een sterke productie stijging en grote investeringen daarvoor is een totaal ander thema.

  • cornelis 22

    De derogatie heeft dus niets met milieu te maken maar alles met gunnen ,als Europa op deze manier werkt kijk dan ook niet gek op als mensen anti - Europa worden.

  • Bennie Stevelink

    Dit verhaal had ook geschreven kunnen worden door één van de emotiereageerders wiens wereld niet groter is dan zijn eigen erf.
    Er wordt een één op één verband gelegd tussen de melkproductie in Nederland en de melkprijs wereldwijd. Weet Wouter van der Weijden wel dat in 2009 de melkprijs nog aanzienlijk lager was dan de afgelopen zomer terwijl wij toen nog wel het melkquotum hadden?
    Dat neemt niet weg dat de ruimte voor melkveehouderij in Nederland beperkt is. Er had dan ook op tijd een vervangende begrenzing ingevoerd moeten worden.

    De crisis op dit moment is veroorzaakt door de tegenstrijdige signalen uit politiek en organisaties. Enerzijds werd gezegd dat de melkveehouderij grondgebonden moest zijn met weidegang. Tegelijk werd bewust de ruimte gelaten voor grondloze groei. De grondgebondenheid werd door boeren begrepen als een maatschappelijke wenselijkheid. Ze begrepen niet dat dit juist een bedrijfseconomische noodzaak was om te bestaan. Deze noodzaak werd door de organisatie ook niet uitgelegd. Zo kwam het dat velen dit naast zich neer hebben gelegd en veel te grote stallen gingen bouwen waar geen grond voor was. Een deel van deze bedrijven staat op dit moment al te koop of komt volgend jaar te koop.

  • Johnny Hogenkamp

    Blij dat Dijkhuizen immer op de bal speelt en het op de persoon spelen aan anderen overlaat. Maar weinig mensen weten wat het Centrum Landbouw en Milieu nou eigenlijk inhoudt, laat staan bijdraagt. Is het wel duurzaam dat we zoveel van deze wazige clubs in stand houden? Denk dat we het politiek moeten scharen onder uiterst links, met overigens uiterst rechtse uitkeringen. Efficiency is in alle sectoren wenselijk en ook duurzaam mogelijk. Het zal op termijn aan de burger, die 10-hoog opgestapeld leeft, moeilijk uit te leggen zijn dat een koe een leefomgeving van 2 voetbalvelden groot nodig heeft. Op dit vlak mag ons kleine overbevolkte kikkerlandje best gidsland blijven.

  • DJ-D

    Gemeen betoog van meneer. Tot 2 juli heeft niemand wat fout gedaan maar kan wel gigantisch in de problemen zijn geraakt. Fraude ja? Fraude over de waterkwaliteitcijfers zijn er in ieder geval. En zijn die gegevens waar het mestbeleid op gebaseerd is al een terug gevonden?
    Eisen van DE samenleving? Hoor wel eens dat er in veel steden van bepaalde groepen minder moet komen. Maar hoor ze nooit over de sector. Alleen zogenaamde natuuractivisten en vegetariers. Maar die willen OOK alleen maar groei groei groei en maar dan ook nog eens van ander mans geld en zonder noodzaak.

  • .....

    Weer iemand die niet zal rustten voordat de veehouderij uit Nederland verdwenen is

  • wvdweijden1

    Bennie, je spreekt ware woorden.
    Alleen: ik heb geen 1 op 1 verband gelegd tussen de Nederlandse melkproductie en de wereldmarktpijs. Daarvoor is NL natuurlijk een veel te kleine speler. Wel krijgen leden van FrieslandCampina een kleinere nabetaling omdat ze teveel hebben geproduceerd. Je hebt dus gelijk: er is een vorm van aanbodbeheersing nodig voor tijden van een lage melkprijs. In de ledenraad van FC is daar momenteel discussie over, zo vertelde Piet Boer vorige week in Biddinghuizen. Ben benieuwd.

  • 226619

    Als je altijd van bedreigingen uitgaat laat je de kansen liggen, ook als je altijd in verdediging schiet. Onze kans ligt in het herstel en (her)waardering van de boer als boodschapper van groei, bloei, dood en leven

  • wvdweijden1

    Beste anonieme ....., ik ben lid van geen enkele politiek partij en ben een zwevende kiezer. Wel een fan van de melkveehouderij. Moeten we erg zuinig op zijn.

  • Bertus Buizer

    Samenvattend wat Wouter van der Weijden hier schrijft: afbraak van de landbouwsector (in NL, EU, mondiaal), bodem en milieu door megalomane groeiplannen en dat ook nog eens op basis van onjuiste feiten (o.a. wat betreft de ontwikkelingen in de wereld en op de wereldmarkt).
    De komende twaalf maanden wordt met de campagne #People4Soil speciaal aandacht gevraagd voor de bodem. Op 22 september 2016 gaat dit Europese (Burger-)initiatief officieel van start met een groot evenement in Turijn (Italië). Wij hebben op 14 september alvast de aftrap gegeven voor de campagne in Nederland:
    http://www.sustainablefoodsupply.org/startbijeenkomst-van-campagne-people4soil-in-nederland-vol-energie-en-inspiraties/

  • boergert

    Hoewel bijna alle koeien, ook die van intensieve bedrijven en groeiers, ruwvoer eten van nederlandse bodem blijft het maar rondzingen dat ze problemen veroorzaken wat betreft nitraat en fosfaat. Ook al heeft een intensief bedrijf niet genoeg grond in eigen beheer kan het een prima schakel zijn in een duurzame kringloop. Een intensief bedrijf heeft zelfs meer mogelijkheden doordat er selectief voer kan worden ingekocht. Ook voer wat een reststroom is vanuit de humane voeding. Ontbossing koppelen aan intensieve bedrijven gaat dus wel heel ver. Een intensief bedrijf gebuikt per ha evenveel mest als een extensief bedrijf, dat is wettelijk nu eenmaal zo geregeld.Het wordt ook bevestigd door metingen van het oppervlakte water regios met de hoogste veebezetting hebben zeker niet het hoogste stikstofgehalte in het oppervlaktewater.Het enige verschil is dat een intensief bedrijf moet meebetalen aan de verwerking van vooral mest van andere diercategorieen zoals varkens dmv VVO. Bovendien dragen weidende koeien bij aan de biodiversiteit dus laten we vooral zuinig zijn op onze melkveebedrijven intensief en extensief.

Laad alle reacties (9)

Of registreer je om te kunnen reageren.