Rundveehouderij

Achtergrond 3922 x bekeken 3 reacties

‘Spurt bij melkvee ging sneller dan gedacht’

De melkprijs zit volgens landbouweconoom Gerrit Meester in het dal van de varkenscyclus. Iets waar de melkveehouderij mee moet leren leven.

De melkveehouderij in Nederland heeft het zwaar. De melkprijs is gedaald naar ver onder de 30 cent en veel nieuwe stallen zijn slechts deels gevuld met koeien. Het woord crisis neemt Gerrit Meester, landbouweconoom en voormalig topambtenaar bij het ministerie van landbouw, niet in de mond. Maar dat het slecht gaat in de melkveehouderij is wel duidelijk. De oorzaak: de groeispurt ging veel sneller dan aanvankelijk werd verwacht.

Velen spreken van een crisis in de melkvee- en varkenshouderij. Hoe zou u de situatie typeren?

"De sector zit op het dieptepunt van wat economen de varkenscyclus noemen, met goede en slechte jaren. De lage prijzen zijn vervelend en dat moet niet te lang duren. De sector moet wennen aan prijsschommelingen. Dat was de melkveehouderij door het ondersteuningssysteem in het Europees landbouwbeleid niet gewend. Op het moment dat de ondersteuning wegvalt, is het even wennen. Dat wordt nieuwe wegen zoeken om de schommelingen op te vangen."

Gerrit Meester (1944) is landbouweconoom en lid van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli). Hij was tot 2009 als topambtenaar bij ministerie van Landbouw nauw ­betrokken bij de ontwikkeling van het landbouwbeleid.

Hoe is de huidige situatie volgens u ontstaan?

"Er zijn meerdere verklaringen voor. In de eerste plaats is het een vertraagde reactie op de hoge melkprijs in 2014. Veel melkveehouders zijn gaan groeien met afschaffing van het melkquotum in het vooruitzicht. Met de hoge melkprijs plus de goede marktvooruitzichten zag de toekomst er goed uit. Maar toen vertraagde de groeiende vraag naar zuivel op de wereldmarkt."

Hoe komt het dat de wereldwijde vraag naar zuivel afneemt?

"Bij de hoge zuivelprijzen in 2007 en 2008 zag je dat de vraag afnam omdat vervangende producten werden gebruikt. Dit leidde tot een prijsdaling in 2009. Daar is bij mijn weten nu geen sprake van. 
We zien wel dat de economische groei in China iets minder hard gaat, terwijl er in Europa een forse productiegroei is. Bovendien is de olieprijs laag. In de jaren 80 hebben Arie Oskam (WUR) en ik (toen LEI) het verband tussen de olieprijs en de internationale zuivelprijs eens onderzocht. Er bleek een verband te zijn. Bij een hoge olieprijs was de vraag naar zuivel vanuit olielanden als Venezuela, Nigeria en Iran groter, omdat zij zuivel als een luxegoed zagen. Ook was er verband tussen de prijs van plantaardige olie en zuivel. Ongetwijfeld spelen dergelijke verbanden nu weer."

Hoelang gaat deze situatie duren?

"Dat weet niemand. De markt is verstoord doordat er internationaal een zekere mate van terughoudendheid in de vraag is, terwijl er door de afschaffing van het melkquotum een expansie van melkproductie is in Europa. Er moet weer een evenwicht in de markt komen. Dat kan best wat langer gaan duren."

Was deze situatie te voorkomen?

"Na de afschaffing van het melkquotum werd verwacht dat de zuivelproductie zou stijgen. Er zijn in het verleden wel studies gedaan naar wat er zou gebeuren als het melkquotum eraf zou gaan. De verwachting was dat de zuivelproductie in Noordwest-Europa flink zou toenemen en dat deze stijging in Nederland het grootst zou zijn. Uit die studies bleek dat er tussen 10% en 20% groei zou kunnen komen in Nederland. De groei op zich is dus niet zo verrassend. Maar de snelheid waarmee het is gebeurd, dat heeft mensen vast verbaasd."

Waar wijt u die groeisnelheid aan?

"Het kan bijna niet anders dan dat dit het gevolg is van de enorm hoge prijzen in 2014."

<em>Foto: Ronald Hissink</em>
Foto: Ronald Hissink

Speelt de beperkte milieuruimte hierbij ook een rol?

"Ik denk niet dat dit een rol heeft gespeeld. Ik heb vooral het gevoel dat de sector dacht: de quotering gaat eraf, dus we kunnen weer aan de gang. Daar komt bij dat de ligboxenstallen die op grote schaal gebouwd zijn in de jaren 70 en 80 aan vervanging toe waren. De investeringsdruk was al een paar jaar duidelijk aanwezig. Ik denk dat het bereiken van de milieugrenzen mensen heeft verrast. Vooral omdat het zo snel ging. Dat zie je ook een beetje bij het beleidsdenken op dat punt. Je zag dat LTO, de zuivelsector en de overheid wel dachten te kunnen afspreken dat de sector binnen de milieu­grenzen zou blijven. Maar men moest toegeven dat dit niet lukte."

Er gaan stemmen op om het melkquotum weer in te voeren. Is dat een optie?

"Dat zou ik onverstandig vinden. Als je teruggaat naar het beleid zoals het was, met een Europese prijs die ver boven de wereldmarktprijs ligt, moet je weer exportrestituties invoeren om export mogelijk te maken. De EU heeft afgesproken dat niet meer te doen. Het opnieuw invoeren van exportrestituties is politiek en maatschappelijk ook echt onverkoopbaar. Er is geen budget voor. De EU heeft wel andere problemen waar het geld naartoe moet. Als je ervoor kiest om alleen voor de Europese markt te gaan produceren, betekent dit een enorme teruggang in productie. Maar ook dan zal de melkprijs binnen het quotum enorm onder druk komen te staan."

Kan de melkveesector zelf iets doen om uit de crisis te komen?

"Met termijnmarkten of inkomensverzekeringen zou je risico’s kunnen afdekken, maar ik betwijfel of dit de juiste middelen zijn om de risico’s op bedrijfsniveau voldoende af te dekken. Ik denk dat ondernemers gewoon zelf moeten zorgen dat ze in goede jaren buffers opbouwen voor slechte jaren. En als het dan een slecht jaar is, moeten melkveehouders zelf goed kijken of het nog wel uit kan om die laatste kilo krachtvoer aan de dieren te geven of dat ze de productie tijdelijk wat verlagen en daarmee op voerkosten besparen. Tijdelijk minder koeien melken, is ook een optie."

De Europese Unie is de laatste decennia fors ­uitgebreid. Heeft dit veel effect gehad voor de Nederlandse melkveehouderij?

"De Oost-Europese landen hebben in ieder geval niet gezorgd voor een grote productiegroei in de dierlijke sectoren. Zuivelproductie zal vooral in Noordwest-Europa blijven. Dierlijke productie is toch heel ingewikkeld als je dat goed wilt doen. Je ziet dat productiegroei bij plantaardige productie wel heeft plaatsgevonden, maar bij dierlijke productie veel minder. Voor de internationale handel in zuivel heb je bovendien havens nodig om het product te verschepen. Die liggen met bijvoorbeeld Rotterdam toch vooral in Noordwest-Europa. Ook van het logistieke proces rondom zuivel hebben we in Noordwest-Europa toch veel meer kaas gegeten dan in de nieuwe lidstaten. Nederland blijft een zuivelland. Daar twijfel ik geen seconde over."

'Nederland blijft een zuivelland. Daar twijfel ik geen seconde over'

Duurzame productie staat in Nederland hoog in het vaandel. Verslechtert dat de concurrentiepositie van de Nederlandse boer niet?

"Verduurzaming is onvermijdelijk. Als je het niet doet, krijg je te maken met imagoproblemen. Daarnaast zorgt bijvoorbeeld efficiënt gebruik van mineralen juist voor kostenbesparing. Ook het belang van behoud van derogatie moeten we niet vergeten. Als Nederland vanaf 2018 geen nieuwe derogatie van de mestnormen krijgt, heeft de melkveehouderij pas echt een groot probleem."

Ook voor dierenwelzijn heeft Nederland hoge ­eisen. Zet dat de concurrentiepositie niet op achterstand? China heeft daar weinig oog voor.

"De melk kan wel naar China gaan, maar je produceert het hier. De Nederlandse samenleving ziet de bedrijven en wil weten wat er in de stallen gebeurt. Pas als je het goed doet, krijg je ruimte om te ondernemen, anders niet."

Wordt duurzaamheid ook buiten Europa een issue?

"Het wordt steeds belangrijker. Dat gebeurt niet ­alleen direct, maar ook indirect. Maatschappelijke organisaties dwingen de hogere eisen af, vaak via supermarkten. Maar ook andere ketenpartijen reageren daarop. Pensioenfondsen en andere institutionele beleggers gaan bijvoorbeeld ook duurzaamheidseisen stellen voordat ze willen financieren. De Amerikaanse supermarktketen Wallmart, prijsvechter bij uitstek, ging opeens eisen stellen aan duurzame productie omdat ze zich wilden vestigen in Zweden. Ze kregen hiervoor alleen financiering als ze aan bepaalde duurzaamheidscriteria zouden voldoen en dus pasten ze hun beleid aan."

Wat kan de melkveehouder nu het best doen?

"Proberen te overleven in de tijd van lage prijzen en individueel goed kijken of je beter even iets minder kan produceren. Extra steun van de overheid via bijvoorbeeld het GLB is niet te verwachten."

Laatste reacties

  • info59

    heel duidelijk verhaal, precies hoe het volgens mij zit en als veehouder moet gaan ondernemen. voor de varkenshouderij zit dit trouwens net zo

  • Boerentaal

    goed artikel met een duidelijke schets wat er momenteel aan de hand is in zuivelland

  • 344412

    Eindelijk goede analyse zonder geroeptoeter over wanbeleid.👍👍

Of registreer je om te kunnen reageren.