Rundveehouderij

Achtergrond 2961 x bekeken 1 reactie

Veldbonen in rantsoen verhoogt melkeiwit

Elke veehouder wil een hoge voederwaarde per kilo droge stof van eigen grond. Dat kan met het telen en verwerken van veldbonen tot krachtvoer voor melkvee.

De teelt van het éénjarige gewas veldbonen is relatief onbekend in Nederland, maar ook de teelt van dit vlinderbloemige gewas komt in aanmerking voor vergroeningspremie. Dat geldt zowel voor gewasdiversificatie als voor ecologisch aandachtsgebied (weegfactor 0,7). Melkveehouders met meer dan 30 hectare bouwland of tijdelijk grasland kunnen met monoteelt van veldbonen als derde gewas voldoen aan de vergroeningseisen.

Veldbonen zijn droogtegevoelig. Daarom zijn alleen redelijk tot goed vochthoudende gronden geschikt voor deze teelt. Op zand- en dalgrond mag de pH niet lager zijn dan 5,0 en op kleigronden niet lager dan 6,0. Teel veldbonen niet op extreem droge of natte en zeer slempgevoelige gronden. Ook percelen waar veel drijfmest is aangewend, percelen met te veel schaduw en gronden met een zeer slechte structuur zijn minder geschikt voor de teelt van veldbonen.

Let hierop bij veldbonenteelt

- Succesvol veldbonen telen in eigen beheer is voor melkveehouders niet eenvoudig. Het vraagt een akkerbouwmatige aanpak met bijbehorende teeltkennis en mechanisatie.
- Bestrijd onkruiden tijdig met de juiste middelen. Zeker bij nog kleine planten is het risico op veel onkruiden hoog.
- Besteed aandacht aan de bestrijding van ziekten en plagen. Veldbonen zijn ziektegevoelig bij afrijpen, waardoor beheersing van schimmels en broei in de opslag van bonen belangrijk is.
- Veldbonen geven extra N-bemestingsruimte voor andere teelten en ­besparen op soja-aankoop.

Zomer- of winterveldbonen

In Nederland is veel ervaring met zomerveldbonen (inzaai tot half april), waaronder de rassen Nile, Imposa en Pyramid. Onder optimale omstandigheden op proefvelden varieerde de opbrengst tussen 4,6 tot 6,8 ton droge stof per hectare. Limagrain experimenteert met de teelt van het winterveldbonenras Tundra uit haar Engelse kweekprogramma (inzaai half oktober/eind november en dorsen begin/half augustus). "Winterveldbonen zijn na de maisoogst te zaaien en op tijd te oogsten, waardoor nog een geslaagde inzaai van gras, grasklaver of een groenbemester mogelijk is", vertelt Mark de Beer, productmanager melkveehouderij van Limagrain. Ten opzichte van zomerveldbonen is 50 kilo minder zaaizaad per hectare nodig.
Winterveldbonen stoelen beter uit, waardoor ze 10 tot 15% meer eiwit en zetmeel leveren dan zomerveldbonen. "Winterveldbonen brengen gemiddeld 6 tot 8 ton droge stof per hectare op met 300 tot 320 gram ruw eiwit en 350 tot 400 gram zetmeel per kilo droge stof", weet De Beer. Vanwege het stikstofbindend vermogen van veldbonen heeft het gewas nauwelijks stikstof nodig. Alleen bij een slechte bodemstructuur kan een stikstofgift van 40 tot 60 kilo per hectare nodig zijn. De adviesbemesting is 40-60 kilo P2O5, 100-130 kilo K2O, 20-50 kilo MgO en 20 kilo S. Afhankelijk van de grond is een bespuiting met mangaan en/of zwavel nodig.

Ziekten en plagen

Veldbonen telen vraagt een akkerbouwmatige aanpak. Het zaaitijdstip van zomerveldbonen is tussen 15 februari en eind maart. Zo vroeg mogelijk zaaien, beperkt het risico op watertekort en insectenplagen. Zaai winterveldbonen diep genoeg (8-10 centimeter) om vogelvraat te voorkomen. Omdat het relatief lang duurt voordat het gewas dichtgroeit, komt het aan op het herkennen en tijdig bestrijden van onkruiden en plagen. "Door veredeling is de gevoeligheid voor schimmels al fors verlaagd en voor veldbonen zijn voldoende gewasbeschermingsmiddelen toegelaten", zegt De Beer. Houd tussen de rijen veldbonen een afstand van 50 centimeter aan (tussen planten in de rij 8 tot 9 centimeter). Dan is schoffelen ook goed mogelijk en het verkleint de kans op schimmelziekten. Het is belangrijk om een ruime vruchtwisseling aan te houden om aantasting door aaltjes en schimmels, waaronder voetziekten, te voorkomen. Als er gras/klaver in het bouwplan zit, kan het beste een teelt van 1 op 6 worden aangehouden. Zijn er geen andere vlinderbloemigen in het bouwplan, dan volstaat een rotatie van 1 op 4.

De teelt van veldbonen geeft extra N-bemestingsruimte voor andere teelten en bespaart op soja-aankoop.<br /><em>Foto: Limagrain</em>
De teelt van veldbonen geeft extra N-bemestingsruimte voor andere teelten en bespaart op soja-aankoop.
Foto: Limagrain

Oogsten en opslaan

Veehouders kunnen kiezen voor een vochtige (vochtgehalte in de korrel 25-40%) of droge oogst (vochtgehalte in de korrel 14-16%). Bij een droge oogst is het hele gewas bruin-zwart verkleurd, waarbij droge omstandigheden tijdens het oogsten belangrijk zijn. Bij een vochtige oogst is de weersafhankelijkheid veel kleiner, maar het dorsen van vochtige bonen is minder eenvoudig. Oogsten is mogelijk met een normale combine.
Droge veldbonen zijn eenvoudig en voor langere tijd los gestort in een schuur te bewaren. Ze kunnen naar behoefte worden geplet met een hamermolen en verstrekt aan het voerhek. Het is ook mogelijk de bonen direct na de oogst op het veld te vermalen met een mobiele hamermolen en in een sleufsilo in te kuilen. Wat conservering betreft heeft malen de voorkeur boven pletten. Bij malen is weinig ruimte voor lucht tussen de voederdeeltjes. De kans op broei en schimmelvorming is hierdoor veel kleiner dan bij een geplet product.

'In een jaar dat de bonen voortijdig op waren, zakte de melkproductie met 10%. Dat scheelt veel melkopbrengst'

Voederwaarde

Veldbonen leveren in rundveerantsoenen een zeer hoge voederwaarde per kilo droge stof: gemiddeld VEM 1037, DVE 111, OEB 139, RE 297 en zetmeel 290. Veldbonen bevatten 25 tot 32% ruw eiwit en het meeste zetmeel in vergelijking met andere peulvruchten. De verteerbaarheid en voederwaarde van veldbonen zijn bij een vochtige en een droge oogst omgerekend naar droge stof hetzelfde. Geplette veldbonen zijn vrij grof, waardoor de afbraaksnelheid in de pens niet zo hoog is als bij gemalen veldbonen. Daardoor is de benutting hoger.
Bij gemalen veldbonen treedt geen smaakverlies op, bij geplette veldbonen is dat wel mogelijk door oxidatie van vetten en oliën in de kiem. Plet daarom veldbonen pas korte tijd voor voedering. Volgens enkele veehouders kan 1,3 tot 1,5 kilo veldbonen één kilo soja vervangen waarbij de melkproductie stabiel blijft.

Teeltadvisering noodzakelijk voor optimaal gewas

Barend Troost (47) in Strijen (Z.-H.). houdt 140 melkkoeien en 120 stuks jongvee op 185 hectare grond. Het rollendjaargemiddelde is 8.900 kilo melk.</p>
<p><em>Foto: Peter Roek</em>
Barend Troost (47) in Strijen (Z.-H.). houdt 140 melkkoeien en 120 stuks jongvee op 185 hectare grond. Het rollendjaargemiddelde is 8.900 kilo melk.

Foto: Peter Roek


Barend Troost heeft een extensief melkveebedrijf en voert rantsoen met een groot aandeel mais. "Telen van eiwitrijk ruwvoer ter vervanging van soja-aankoop ligt dan voor de hand”, zegt Troost over zijn motivatie om veldbonen te telen, waarmee hij 7 jaar geleden begon. "Het is belangrijk veldbonen op tijd te zaaien en akkerbouwmatig te telen. Brabantse veehouders zien soms vogelvraat van gekiemde winterveldbonen door ganzen, wij hebben er gelukkig nog geen last van", zegt Troost. De melkveehouder krijgt teeltbegeleiding van Van Iperen in Westmaas, onder meer over gewasbescherming en bemesting. "Goede teeltadvisering is noodzakelijk om een optimaal gewas te kunnen telen."

Troost teelt dit jaar voor het eerst winterveldbonen. Hij hoopt met deze teelt van 5 naar 7 ton drogestofopbrengst per hectare te gaan. "De winterveldbonen staan er goed op, ik verwacht half augustus bij het dorsen dan ook een hogere opbrengst dan met de zomerveldbonen." De oogst gebeurt met een combine met een koolzaadbek om de bonen op te vangen.

Troost stort de bonen los in de schuur en plet de bonen tot een voorraad van 3 dagen en voert dit aan het voerhek in een voerdoseerbak. "Ik voer nu 1,2 kilo geplette bonen per koe per dag. Dat wil ik graag verhogen naar 2,5 kilo." Sinds hij veldbonen in het rantsoen heeft, is het melkeiwit met 0,15% gestegen. "Ik stop er niet mee, want in een jaar dat de bonen voortijdig op waren, daalde de melkproductie met 10% en dat scheelt veel melkopbrengst."

Welke voedergewassen zijn het geschiktst als derde gewas, naast gras en mais? En waarom moet je dat ook al weer telen? Wie is daarvan vrijgesteld? Lees het op boerderij.nl/derde-gewas.

Eén reactie

  • zakmes1

    Wie herrinnert zich nog de paarden bonen van ruim 50 jaar geleden?Die werden op bedrijf verbouwt gemalen of bij de molenaar. Bijgevoegt haver gerst en rogge . Samen stelling nagelang voor welke vee het bestemd was zoals melk en vleesvee varkens en werkpaarden .Uitstekend voer die later werd vervangen door tientallen meelfabriekkanten waarvan nu nog enkele van over zijn.Is de veldboon nu de vervanger van de paarden boon?

Of registreer je om te kunnen reageren.