Rundveehouderij

Achtergrond 3682 x bekeken

Met voederbieten meer melk en hogere gehaltes

Voederbieten hebben een hoge kVEM-opbrengst. Het gewas levert in melkveerantsoen extra energie. De smakelijkheid verhoogt de voerefficiëntie.

Het telen en voeren van voederbieten als derde gewas is interessant voor veehouders. Niet alleen om te voldoen aan de vergroeningseis gewasdiversificatie, maar ook vanwege de opbrengst per hectare en voertechnische voordelen van voederbieten in het rantsoen. Met 100 tot 130 ton product­opbrengst (15 tot 20 ton drogestofopbrengst) per hectare en met 1.100 tot 1.200 VEM hebben voederbieten de hoogste kVEM-opbrengst per hectare in vergelijking met luzerne, rode klaver, voedergranen en veldbonen als derde ­gewas.

Voederbieten gedijen op praktisch alle grondsoorten, als de pH maar hoog ­genoeg is (6 of hoger). De teelt is minder geschikt op veengrond en zware klei. De teelt is in hoofdzaak op zandgrond. Hierop zijn bieten makkelijk te rooien met minder tarra dan bij teelt op zware kleigrond, waar de verbouw van voederbieten niet raadzaam is. Een bodem met een diep profiel zonder storende lagen zorgt voor een goede beworteling en voorkomt vertakkingen en wilde zijwortelgroei. Ook dat vermindert tarra, net als de keuze voor een echt (glad en rond) voederbietenras, waardoor reinigen van voederbieten niet nodig is. De inzaai van voederbieten is tussen 20 maart en 10 mei in een bezakte grond, op een diepte van 
2 tot 3 centimeter.

Bij raskeuzes zijn rhizomanie- en rhizoctonia-resistentie en -tolerantie (afhankelijk van de ziektedruk op een perceel) van belang. Voor goede opbrengsten en bieten met een persistente voederwaarde is het belangrijk dat het om een zuivere voederbiet gaat en niet om een suikerbiet. “Suikerbieten bevatten vooral snel afbreekbare sucrose. In voederbieten zitten meer bestendige suikers, zoals fructose en sacharose. Die kunnen melkkoeien beter benutten met minder risico op pensverzuring”, zegt Walter Vervoort van Limagrain in België, waar het areaal voederbieten groter is dan in Nederland.

Let hierop bij voederbietenteelt

- Kies een voederbietenras met teeltbegeleiding voor een geslaagde teelt.
- Voorkom rotting in de bewaring door voederbieten niet te ontkoppen, maar hoog genoeg te ontbladeren.
- Wees alert op grotere kans op structuurbederf grond: oogst vindt vaak onder natte omstandigheden plaats.
- Voer verse voederbieten niet later dan half maart. Daarna lopen voederbieten uit en neemt de voederwaarde af.
- Let bij het voeren van voederbieten op voldoende structuuraanvulling.
- Voederbieten gelden niet voor invulling van de vergroeningseis Ecologisch Aandachtsgebied.

Voldoende bemesten

Voederbieten stellen net als suikerbieten hoge eisen aan een goede bodemstructuur en een hoge chemische bodemvruchtbaarheid. Tekorten in bemestingstoestand uiten zich in geringere groei en in gebreksverschijnselen. Grondonderzoek is de basis voor een optimale bemesting. Afhankelijk van de gehalten aan mineralen en spoorelementen in de bodem, vragen voederbieten op zandgrond 150-200 kilo N, 65 kilo P2O5, 250-300 kilo K2O, 50-75 MgO en 200 kilo Na2O. Daarnaast zijn kalk en borium voor voederbieten van belang.

Onkruidbestrijding vraagt zowel vóór als na opkomst de nodige aandacht. Door een trage jeugdontwikkeling en teelt in relatief lage plantaantallen zijn voederbieten, zolang het gewas nog niet is ­gesloten, erg gevoelig voor onkruid. Een combinatie van toepassing van herbiciden in de bietenrij en schoffelen tussen de rijen is het ideaalst.

Bij preventie van ziekten en plagen speelt raskeuze een grote rol. Ook belangrijk is een teelt van 1 op 6 om schade door het bietencysteaaltje te voorkomen. Voederbietenteelt op pas ­gescheurd grasland kan schade geven door emelten of ritnaalden. Een goede controle op ziekten en plagen gedurende het groeiseizoen is van groot belang om zo nodig tijdig een bespuiting uit te kunnen voeren. Veehouders kunnen zich hierin het beste laten adviseren door deskundigen die schade in voederbieten snel herkennen.

Voor lange bewaring van verse voederbieten is het belangrijk de bieten hoog genoeg te ontbladeren en niet te ontkoppen.<br /><em>Foto: Ronald Hissink</em>
Voor lange bewaring van verse voederbieten is het belangrijk de bieten hoog genoeg te ontbladeren en niet te ontkoppen.
Foto: Ronald Hissink

Oogsten en opslaan

Voederbieten zijn met een reguliere suikerbietenrooier te rooien, waarbij tijdens het ontbladeren beschadiging van bietenkoppen voorkomen moet worden. Veehouders kunnen verse bieten (heel of gesnipperd) voeren of bietensnippers tegelijkertijd met mais inkuilen. Het voordeel van verse bieten voeren, is dat de bieten die nog niet gerooid zijn, kunnen doorgroeien en afrijpen tot begin november. Ook blijft de VEM-waarde van verse bieten hoog. “In een maiskuil loopt deze terug naar de VEM-waarde van snijmais”, zegt Vervoort.
De voederbieten rooien op het moment van de maisoogst en in de maiskuil versnipperen, levert bij het voeren arbeidsgemak op en minder selectie van bieten aan het voerhek. Haksel de mais dan bij 35 tot 38% droge stof om een te natte kuil te voorkomen. Ook kunnen ingekuilde bieten langer dan tot maximaal half maart worden gevoerd. Bij verse bieten is dat niet mogelijk door uitlopen van de bieten en voederwaardeverlies. Nadeel van inkuilen is dat veehouders door eerder te rooien 10 tot 15% bietenopbrengst mislopen en dat de voederwaarde van gesnipperde voederbieten door afbraak van suikers in de kuil terugloopt.

'Door de extra energie in bieten produceren mijn koeien 500 liter per jaar extra'

Meer melk, hogere gehaltes

Koeien zijn gek op smakelijke voederbieten. Dat stimuleert de drogestofopname uit ruwvoer met 1,5 tot 2 kilo per koe per dag. De bestendige suikers uit voederbieten leveren veel energie en stimuleren een goede pensfermentatie. Met voederbieten is een deel van het krachtvoer te vervangen. De energie uit verse voederbieten komt wel langzamer beschikbaar dan uit ingekuilde bietensnippers in een maiskuil, omdat de celwanden van versneden bieten in de kuil al afgebroken zijn. 15 kilo voederbieten per koe per dag is ongeveer het maximum om pensverzuring te voorkomen. In de praktijk blijkt keer op keer dat voederbieten in het rantsoen de melkproductie en gehaltes verhogen.

500 liter melk per koe extra

Jan Breukelman (37) in Hardenberg (Ov.) houdt 60 melk- en kalfkoeien en 40 stuks jongvee op 46,1 ha grond.<br /><em>Foto: Ruud Ploeg</em>
Jan Breukelman (37) in Hardenberg (Ov.) houdt 60 melk- en kalfkoeien en 40 stuks jongvee op 46,1 ha grond.
Foto: Ruud Ploeg

Toen het melkquotum verdween, wilde melkveehouder Jan Breukelman graag de melkproductie van zijn koeien verhogen. "Met hetzelfde aantal koeien meer melken, is altijd interesssant", zegt Breukelman. Hij had gelezen dat voederbieten een melkdrijvend effect hebben. In 2015 liet hij 1,6 hectare voederbieten inzaaien om dit voedergewas eens te proberen. Omdat hij niet meer dan 30 hectare bouwland heeft, hoeft hij niet te voldoen aan de vergroeningseisen. "Het gaat mij puur om de voederwaarde."

De bieten zijn geteeld op gescheurd grasland en er is kalk gestrooid en bemest met 35 kuub runderdrijfmest en 20 ton stromest. De loonwerker heeft vier keer ­gespoten tegen onkruid en één keer tegen bladschimmel. Ze zijn gerooid door de loonwerker en tegelijkertijd met de maisoogst ingekuild via een bietenbak aan de shovel, waarbij de bieten in laagjes over de mais zijn versnipperd.
Het basisrantsoen bestaat uit CCM, soja, 60% graskuil en 40% mais/bieten en maximaal 8 kilo krachtvoer per koe per dag. "De teelt en het verwerken van voederbieten is duurder dan snijmais, maar voederbieten verwerkt in de maiskuil bevalt goed. Door de extra energie in de bieten produceerden mijn koeien 500 liter per jaar extra. Dat is veel extra rendement."

Ook ziet Breukelman minder snel een negatieve energiebalans bij zijn koeien, waardoor verse koeien beter opstarten. "Dit seizoen ga ik weer voederbieten verbouwen, want het verbetert de productie en gezondheid van mijn koeien en dat geeft veel voldoening."

Welke voedergewassen zijn het geschiktst als derde gewas, naast gras en mais? En waarom moet je dat ook al weer telen? Wie is daarvan vrijgesteld? Lees het op boerderij.nl/derde-gewas.

Of registreer je om te kunnen reageren.