Rundveehouderij

Achtergrond 14950 x bekeken 28 reacties

‘Deense boer verloor inkomen uit het oog’

De banken ruimen via faillissement en schuldsanering puin bij zo’n 600 Deense bedrijven. Dat versterkt de sector, oordeelt Susanne Clausen, melkveespecialist bij het Deense landbouwinstituut Seges.

De Deense melkveehouderij ontwikkelde zich de afgelopen decennia als een malle. Op een gemiddeld Deens bedrijf staan 170 melkkoeien, 2 keer zoveel als in Nederland. Schaalvergroting was jarenlang het devies. Het aantal bedrijven is sinds 2005 bijna gehalveerd naar zo’n 3.350 en het einde is nog niet in zicht. Tussen de 500 en 600 bedrijven bevinden zich in financieel zwaar weer. Zij voelen de huidige lage melkprijs als geen ander.

Susanne Clausen verwacht voor de komende 10 jaar opnieuw een halvering van het aantal Deense melkveebedrijven. Dat komt trouwens niet alleen door financiële problemen. Op een kleine 650 melkveebedrijven (goed voor 
7% van de productie) staan de koeien nog in een aanbindstal, die per 
1 juli 2022 verboden is.

Hoe heeft de Deense melkveehouderij zich ontwikkeld na afschaffing van de melkquotering?

“Het aantal melkkoeien is in een paar maanden tijd met 20.000 stuks toegenomen naar 570.000 en dat zal verder groeien met nog eens 10.000 tot 20.000 stuks. De stalruimte is beschikbaar en we voorzien geen problemen met de mest. De melkproductie lag in 2015 op 5,25 miljard kilo, een toename van bijna 
3% ten opzichte van 2014. We verwachten een verdere stijging van de melkproductie naar ten minste 6 miljard kilo in 2020.”

Hoe vergaat het de Deense melkveehouders bij de relatief lage melkprijs?

“De helft van de veehouders heeft nu problemen met de cashflow. Vooral grote melkveebedrijven hebben het moeilijk. Ze hebben vaak veel geïnvesteerd. Afgelopen najaar begonnen veehouders de pijn echt te voelen. De gemiddelde Deense melkprijs lag in 2015 op €31,50 per 100 kilo, inclusief nabetaling en reservering op naam bij de coöperatie. De kostprijs inclusief arbeid en rendement op eigen vermogen ligt op €40 per 100 kilo. De laagste kostprijs ligt rond €30 en de hoogste rond €55. Dan gaat het vaak om kleine bedrijven met ­hogere arbeidskosten.”

Op een gemiddeld Deens bedrijf staan 170 melkkoeien, 2 keer zoveel als in Nederland. Foto: Ronald Hissink
Op een gemiddeld Deens bedrijf staan 170 melkkoeien, 2 keer zoveel als in Nederland. Foto: Ronald Hissink

De grote bedrijven komen als eerste in de problemen?

“We zien vooral problemen bij bedrijven vanaf 200 melkkoeien, iets minder dan 40% van het totale aantal melkveebedrijven. Het probleem zit hem in de grote schulden. Ongeveer 30% van deze bedrijven is technisch failliet. Ze hebben meer schuld dan eigen vermogen, vooral als gevolg van de sterke grondprijsdaling vanaf 2009. Gemiddeld daalde de grondprijs van €33.550 naar €20.000 per hectare. Van de 3.350 melkveebedrijven in Denemarken zitten er nog tussen 500 en 600 zwaar in de problemen. Ze lopen een groot risico niet verder te kunnen. Zelfs bij een ‘normale melkprijs’ van rond 36 cent genereren ze nog te weinig inkomsten.”

Wat doen de banken?

“De banken geven aan niet door te gaan met boeren die te zwaar in de problemen zitten, al draaien ze technisch goede resultaten. We horen wel dat met name kleinere banken een deel van de schulden afschrijft. Maar dat zullen ze nooit openlijk toegeven. Je kunt je voorstellen hoeveel melkveehouders zich dan zouden melden. Grotere banken lijken strenger. Die willen geen precedent scheppen. Ook wordt een deel van de probleembedrijven net voor een faillissement verkocht. De bank komt met een koper en als de verkoper een goede relatie met de bank heeft, kan hij er misschien zonder schulden afkomen. In het uiterste geval gaan bedrijven alsnog failliet. Afgelopen jaar betrof dat tussen 60 en 70 bedrijven. Dat is minder dan verwacht.

Waarom laten de banken niet meer bedrijven failliet gaan?

“Dat willen de banken niet. Het risico bestaat dat de grondprijzen dan nog verder dalen, waardoor een nieuwe groep veehouders in zwaar weer komt. Daarom proberen ze de situatie zo gecontroleerd mogelijk op te lossen. Dus in 2016 zullen we evenveel bedrijven failliet zien gaan zonder dat de druk op grondprijzen te veel oploopt. Los van de balans is daar trouwens nog een andere reden voor. Het is vanuit een bank bezien niet interessant om een technisch goed draaiend bedrijf failliet te laten gaan.”

Een groep melkveehouders boert nu dus voor niets?

“Ja dat klopt, tenzij ze een deal weten te sluiten met een bank. Een deel van de Deense melkveehouders betaalt de prijs voor de ontwikkelingen in de periode 2004-2007. Toen was het gemakkelijk om geld te lenen. Lenen werd zelfs gestimuleerd. Grondprijzen gingen omhoog en melkquotumprijzen bleven op niveau. De cashflow en het inkomen werden uit het oog verloren. Alles werd toch wel meer waard. Tot in 2009 de grondprijzen opeens fors daalden. Toen kwamen ze erachter dat ze te veel hadden geleend en te weinig inkomen hadden in verhouding tot de hoogte van de leningen.”

Hoe lang kan dit opschoningsproces doorgaan?

“Dit proces kan nog wel tot 2020 duren, maar hangt af van de melkprijs en rentestand. Als de rente stijgt, ontstaan er snel veel problemen. Als dit al was gebeurd, zou dit verwoestende gevolgen hebben gehad voor de Deense melkveehouderij.”

De politiek bemoeit zich hier niet mee?

“Nee, de politiek ziet het als een marktprobleem tussen 2 partijen. En ik verwacht niet dat onze rechtse regering zich hier alsnog mee gaat bemoeien. Wel is ingegrepen toen banken omvielen. Destijds werd een speciale bank opgericht voor agrarische en andere bedrijven met leningen die niemand wilde overnemen. Na 5 jaar is een aantal van deze bedrijven overgeheveld naar een speciaal voor agrarische bedrijven opgerichte bank: de Landbrugets Finansieringsbank. Ook hier is een deel van de schulden kwijtgescholden als de betrokken veehouder aan de gestelde eisen voldeed.”

Hoeveel is er de afgelopen jaren in totaal kwijtgescholden?

“Niemand weet het precies, maar het is veel. Het zijn de banken die bepalen hoeveel verlies ze nemen.”

Seges beschikt over schat aan info

Landbouwkenniscentrum Seges is in 2015 ontstaan uit een fusie van het Kenniscentrum voor Landbouw en het Deense Varkensonderzoeksinstituut. Het instituut, eigendom van de Deense landbouwfederatie, beschikt met zowel financiële als bedrijfsmatige cijfers van ruim 80% van de Deense landbouwbedrijven over een schat aan informatie over de Deense landbouw.
Seges geeft informatie, ­opleidingen en advies en is betrokken bij diverse onderzoeksprojecten.

Was de schaalvergroting in de Deense melkveehouderij een vergissing?

“Schaalvergroting is noodzakelijk voor een gezonde toekomst. Het gaat om de manier waarop en de snelheid waarmee we het deden. Er lagen geen goede berekeningen op tafel. Basale vragen als: wat mag grond kosten, wat mag melkquotum kosten en hoeveel kun je eigenlijk betalen, zijn simpelweg niet of onvoldoende gesteld omdat er te gemakkelijk geld kon worden geleend. De verhandelbaarheid van melkquotum in Denemarken werd vereenvoudigd en de koppeling tussen quotum en grond losgelaten. Dat werd de opmaat voor de groei van de Deense melkveehouderij. Rond 2005 liep het uit de hand. Melkveehouders konden zo veel melkquotum bijkopen als ze wilden en ook zagen we de eerste aflossingsvrije leningen, terwijl de rentepercentages daalden. De financiële sector werd steeds agressiever in het geven van nieuwe 
leningen en de grondprijzen liepen op.”

Hoe hoog is de schuldenlast van de Deense melkveehouderij?

“Ruim €13 miljard. Gemiddeld net geen €20.000 per koe, waarbij de beste bedrijven op nog geen €17.000 en de slechtste op meer dan €24.000 per koe zitten. Vooral tot 2009 was er sprake van een enorme stijging. Nu blijft het redelijk stabiel, al zou het moeten dalen. Het is nog een geluk dat de Deense melkveehouders van oudsher over het algemeen goed in de grond zitten, bijna 
1 hectare per koe.”

Denemarken gold jarenlang als het voorbeeld voor Nederlandse melkveehouders. Dat beeld is nu flink bijgesteld. Is dat terecht?

“De Deense melkveehouderij is nog steeds dé melkveesector om naar te kijken. En ook een sector om van te leren, gezien de vergissingen die zijn gemaakt. We lopen voorop wat betreft de bouw van stallen; bijna alle stallen zijn van na 2000. Investeren is een voorwaarde voor een gezonde toekomst. Als melkveehouders niet meer investeren, zie je de productie landelijk dalen. Als je wilt blijven, moet je vernieuwen. 
Natuurlijk kunnen we achteraf concluderen dat het allemaal te snel en te gemakkelijk is gegaan. Een aantal bedrijven had geen financiering mogen krijgen om te bouwen. Desalniettemin leren bedrijven die wel door de huidige crisis komen hoe ze een groot melkveebedrijf moeten managen en hoe ze als ondernemer moeten denken. Het is een harde les, maar wel een les die leidt tot een sterke melkveesector.”

 

Laatste reacties

  • farmerbn

    Mevr Clausen heeft makkelijk praten met haar salaris.

  • vink

    Ja, maar zoveel schuld per koe is echt onnozel.

  • Bennie Stevelink

    In Denemarken 1 ha per koe en nog in financiele problemen. Hoe moet het dan in Nederland met deels grondloze bedrijven die voor veel geld mest moeten afvoeren en voer moeten aankopen?

    Dat in Denemarken vooral de grotere bedrijven onvoldoende inkomen genereren komt dat mogelijk ook doordat ze deels afhankelijk zijn van ingehuurde arbeid waardoor de kosten die ze werkelijk moeten betalen per liter enorm naar boven gaan? Gezinsarbeid wordt immers niet betaald.

  • Bennie Stevelink

    In Denemarken gemiddeld €20.000 per koe aan schuld. Dat is voor een bedrijf met 100 koeien €2.000.000 aan schuld. Dat is gewoon absurd.

  • farmerbn

    Wel 100 ha grond daarbij.

  • landboer

    Tja dat was het grote voorbeeld voor Nederland, en nog volgens die mevrouw, maar het slaat natuurlijk nergens op ,die hele melkveehouderij daar is in mijn ogen failliet !
    Krijgen we dat hier ook?

  • Bennie Stevelink

    @farmerbn, ze hebben bij die honderd koeien inderdaad 100 ha. Maar die honderd koeien en honderd ha blijken onvoldoende rendement te genereren om de last van de financiering te dragen.

  • mtseshuis

    1 grote vergissing daar in Denemarken.. Je kunt toch niet meer dan werken en met alleen maar werken voor de bank ben je toch niet goed bij je hoofd??

  • mtseshuis

    Laat het nog maar een jaartje doorgaan op dit niveau, ik voorspel dat juist de bedrijven die minder koeien melken het langer volhouden. Die kunnen juist de kosten in de hand houden, degene met personeel zal dat een keer moeten ontslaan als het niet meer te betalen is en vanaf dat moment komt er helemaal niks meer van terecht!

  • g.g

    eens

  • Can

    Als gezins arbeid niet betaald kan worden , is het bedrijf niet levensvatbaar.
    En als het de financiering niet kan opbrengen , ook niet.
    Hoe komt iemand aan zo'n schuld , wordt er niet gerekend
    De bank betaal je uit de marge , als die er niet is houdt het op
    De Bank is niet je vriend , banken beleggen het geld voor een rendement

  • moi !

    Als ik het verhaal goed lees, merk ik op dat de bedrijven
    scheef zijn komen te zitten met hun solvabiliteit .
    Het is natuurlijk wrang om te zien dat de grond prijs is gaan zakken. Ook lees ik dat hoeveelheid melk is toegenomen.
    en tevens de melk prijs is gaan zakken. Dus ook Denemarken is geen eilandje op zich. De EU zouden er beter aan doen om alsnog met elkaar om de tafel te gaan zitten ,met als doel beter rendement voor de melkveehouders.

  • gerben5

    mozes. 20.000 per koe is 2.20 per liter gefinancierd bij 9000 l per koe. Gebeurde tot een paar jaar terug in Nederland ook. Kostprijs ligt veel hoger door 1koe per ha. Heb zelfs gehoord van over de 4euro gefinancierd

  • Bennie Stevelink

    @gerben5, bij €4 per liter aan financiering, 4% rente en 3% aflossing heb je 28 cent per liter aan financieringslasten. Dan nog voerkosten, dierenartskosten, energie en mechanisatie/loonwerkkosten. Verder priveuitgaven/loonkosten. Je kunt zelfs bij een melkprijs van meer dan 45 cent nog bij lange na niet aan je betalingsverplichtingen voldoen.

  • gerben5

    Ging dus ook niet heel lang goed zoals hier boven te lezen is

  • g.g

    @ moi, om de tafel voor een beter rendement voor de melkveehouder? zo gauw het rendement beter wordt, zie ik nog meer melk op de markt komen. Terwijl dat nu juist het probleem is. De oplossing is zeer simpel met zijn allen minder melken maar ja ......

  • Schraar

    Als de veel geprezen marktwerking, waarbij de besten overblijven en de minderen afvallen nu zijn werk zou doen zouden veel Deense bedrijven (en anderen) nu moeten stoppen, zou er minder melk komen en zou de melkprijs zich kunnen herstellen. Zo werkt het dus NIET!!!
    Ondanks een half failliete sector word er ook in Denemarken net als bij ons steeds MEER melk geproduceerd. Banken laten de bedrijven niet failliet gaan, maar wachten op een koper uit binnen of buitenland die het bedrijf voor een habbekrats kan kopen of ze schelden de boer gewoon een deel van zijn schuld kwijt. Vervolgens kan met een lagere kostprijs de concurrentie weer aangegaan worden. Het is door dit soort praktijken dat de marktwerking in de melkveehouderij niet werkt en we dus nog heel lang met een lage melkprijs zitten.

  • Koen Franken

    Schraar , het is wel heel vreemd dat u het een half failliete sector noemt . Hoe is dat nu mogelijk als de sector toch zoveel goede jaren heeft gehad , de jaren 2009 waren minder en 2015 was minder . Alle jaren welke daar tussen lagen waren winstgevend . Dan kan het toch niet zo zijn dat de halve sector omvalt na deze goede jaren .

  • landboer

    Schraar heeft volkomen gelijk!
    En Franken als je goed leest is het helemaal niet vreemd, in de goede jaren zijn ze enorme verplichtingen aangegaan om te groeien ,maar dat was duidelijk te veel!

  • alco1

    De landen waar heel veel met vreemd vermogen gewerkt wordt zullen inderdaad niet minderen met melk produceren.
    De vermindering zal moeten komen waar het melken nog een bijzaak is.
    Let wel, een paar procent minder kan al veel aan de prijs veranderen.

  • Schraar

    Koen, we hebben 2 redelijke jaren gehad; 2013 en 2014. Met de melkprijs die we toen hadden konden deze zwaar gefinancierde bedrijven het net redden, maar hielden ze noch amper wat over. 2012 was ook een slecht jaar, toen maakten deze bedrijven ook al forse verliezen.

  • Schraar

    Alco, ik ben het helemaal met je eens dat een paar % minder veel kan veranderen. Er komt echter in de EU niet minder, maar nog steeds meer.

  • alco1

    Dat kun je ook uitleggen als je markt vergroten.
    Wat wel duidelijk is, is dat productie verkleining op een postzegel als NL. moeiteloos door anderen bij een goede prijs wordt overgenomen en dat is juist wat een zuivelland als Nederland economisch helemaal niet kan overleven.

  • Douwedk

    Vreemd dat niemand zich afvraagt waarom de grondprijs zo plotseling is gezakt. Dit had niks met de markt te maken, maar de overheid vond dat de grondprijzen overgewardeerd waren, en naar beneden moest. Hierdoor viel de zekerheid voor de bank weg. Dit wordt nu opgelost door de boeren van hun bedrijg te zetten, een nieuwe boer zoeken met wat eigenkapitaal, bv uit Nederland. Deze maf het dan een paar jaar proberen totdat z'n eigen kapitaal op is, en dan begint het spelletje van voren af aan.

  • eenvoudige boer

    De banken hebben vroeger te veel ingezet op technische resultaten en daarop veel te veel gefinancierd. Achteraf is het natuurlijk makkelijk praten, maar met gewoon je gezonde boerenverstand te gebruiken weet je dat de risico's bij zulke groeisprongen met weinig eigen vermogen enorm groot zijn.

  • moi !

    @g-g om het rendement in de veehouderij te verbeteren is maar een ding te doen . De productie van melk binnen de EU beperken. En minder melk toelaten binnen de EU.

  • alco1

    moi. "Keep on dreaming"

  • koestal

    Die deense boeren waren te lang aan het werk,vergaten om eens in de boekhouding te kijken

Laad alle reacties (24)

Of registreer je om te kunnen reageren.