Rundveehouderij

Achtergrond 3099 x bekeken

Beter bemesten met aandacht voor bodem

Veehouders kunnen de bodemkwaliteit verbeteren. Er is een sterke relatie met het bemestingsadvies, maar er is nog veel onbekend.

Dat de bodemkwaliteit een relatie heeft met de opbrengst en kwaliteit van de gewassen behoeft geen discussie. Lastiger wordt het om het handen en voeten te geven en mee te nemen in het totale bemestingsplan. Het is daarvoor nodig eerst grip te krijgen op ‘bodemkwaliteit’, een containerbegrip dat vanuit verschillende hoeken kan worden bekeken.

Gerard Velthof, onderzoeker bij Alterra Wageningen UR, schetst wat het omhelst: de chemische bodemkwaliteit bestaat onder andere uit de nutriënten en mineralen, maar ook organische stof, pH en zoutgehalte. De fysische bodemkwaliteit omvat onder andere de textuur, de structuur en het vochthoudend vermogen. Dan is er de biologische bodemkwaliteit met verschillende grote en kleine organismen. Velthof sprak hierover op een studiemiddag over bodemkwaliteit en bemesting, georganiseerd door de Commissie Bemesting Grasland en Voedergewassen.

'Wel handvatten, geen concrete tabellen'

Ondernemers hebben zelf veel invloed. Zo is een grondbewerking positief voor de doorlatendheid en zorgt bemesting met de juiste hoeveelheid elementen voor meer organische stof. Bij gewasrotatie waarbij blijvend grasland omgezet wordt naar bouwland, daalt het gehalte organische stof. Bekalken geeft een optimale pH, waardoor nutriënten beter beschikbaar komen, wat goed is voor bodemleven en bodemstructuur.

Het is nog lastig om al die aspecten van bodemkwaliteit te ‘wegen’ en concreet te maken bij het reguliere bemestingsadvies. “We kunnen wel handvatten geven, maar geen concrete tabellen.”

Het belang van de kwaliteit van de bodem bij mais- en grasteelt wordt steeds meer onderkend. Dat heeft ook gevolgen voor het bemestingsadvies. Foto: Ronald Hissink
Het belang van de kwaliteit van de bodem bij mais- en grasteelt wordt steeds meer onderkend. Dat heeft ook gevolgen voor het bemestingsadvies. Foto: Ronald Hissink

 

Veel info over chemische kwaliteit

Een kwaliteitskenmerk waarover melkveehouders al veel informatie krijgen is de chemische kwaliteit. Met bodemonderzoeken zijn immers de gehalten aan onder andere stikstof, fosfaat en kali bekend. Volgens Arjan Reijneveld, productmanager bij Eurofins Agro, is de aanvoer van een aantal elementen door strengere mestwetgeving en minder depositie uit de lucht de afgelopen decennia afgenomen. Toch blijft de hoeveelheid organische stof in de bodem redelijk stabiel. De hoeveelheid plantbeschikbare fosfor en zink zijn afgenomen, maar lijken nu te stabiliseren. Over de ontwikkeling van de biologische en fysische aspecten van de bodem zijn volgens Reijneveld te weinig data beschikbaar.

Hij adviseert melkveehouders de informatie uit onderzoek goed te benutten. “Er zijn ruim twintig kengetallen die veel informatie geven.” Ook is het belangrijk te werken aan een betere bodemstructuur zodat wortels dieper de bodem ingaan. Dat maakt hogere opname van nutriënten mogelijk en voorkomt schade door droogte. Ook adviseert hij meer te kijken naar bodemverschillen in een perceel, voor specifieker bemestingsadvies.

Een hogere wortellengtedichtheid maakt het voor de plant mogelijk bij een lage fosfaattoestand voldoende fosfaat op te nemen.

Kwaliteit organische stof onduidelijk

Een andere indicator voor de bodemkwaliteit is organische stof. Gerard Ros, senior projectmanager bij het Nutriënten Management Instituut (NMI), noemt een verband met het bemestingsadvies: organische stof heeft direct invloed op het stikstofleverend vermogen van de bodem. De vuistregel is 25 tot 40 kilo stikstof per procent organische stof. Indirect is de levering afhankelijk van de droogtegevoeligheid en de temperatuur: bij nat, koud weer mag
15 kilo stikstof extra worden geteld.

De T-som blijft belangrijk maar een dynamisch stikstofadvies is beter, dus meer rekening houdend met specifieke omstandigheden. Daar werkt het bedrijf samen met Eurofins aan. Het bemestings­advies zorgt dus voor een optimale stikstof- (en zwavel)gift die rekening houdt met het organischestofgehalte. Op gronden met veel organische stof mag een hogere kali- en kalkgift worden gegeven.

Het percentage organische stof is goed vast te stellen; de kwaliteit ervan bepalen is een stuk lastiger, aldus Ros. Het percentage koolstof, de C/N-ratio en het bodemleven zeggen wel iets, maar verbanden zijn onzeker en streefwaardes ontbreken.

'Beworteling en bodemleven belangrijk bij bodemvruchtbaarheid'

De beworteling en het bodemleven spelen een grote rol bij bodemvruchtbaarheid, betoogt Nick van Eekeren, onderzoeker bij het Louis Bolk Instituut. Een hogere wortellengtedichtheid maakt dat planten bij een lagere fosfaattoestand in de bodem toch voldoende fosfaat kunnen opnemen (zie grafiek 1). De verschillen in de mate van beworteling zijn enorm, bij grasland op zeeklei varieert dit van 4 tot 16 ton droge stof per hectare aan biomassa. Invloed op de mate van beworteling hebben onder meer het ras, de bodemstructuur en de bemesting. Een hoge stikstofbemesting geeft namelijk een lagere massa wortels.

Een juiste pH is de basis voor een gezond bodemleven. Een proef met 50 jaar bekalken geeft enorm veel bodemlevenactiviteit.

De hoeveelheid bodemleven − gemiddeld zit het gewicht van vijf koeien onder een hectare grond − is enorm. De grote en kleinere organismen bedienen verschillende functies, waaronder vrijmaken nutriënten, afbraak van organische stof en behoud van de bodemstructuur. Er zijn meerdere mogelijkheden het bodemleven te stimuleren. Zuurstof, water, pH, bemesting en tegengaan van verstoringen helpen de groei van het bodemleven. Een proef met 50 jaar bekalken geeft veel meer activiteit van bacteriën (zie grafiek 2).

Diepere beworteling

De invloed van bodemleven op het bemestingsadvies heeft vooral te maken met de afbraak van organische stof, de werking van mest en de beschikbaarheid van nutriënten in de bodem. Hoe meer soorten bodemleven, hoe meer organische stof in de bodem afbreekt. Van Eekeren adviseert via management nadruk te leggen op verbetering van intensiteit en diepte van beworteling en bij rassenkeuze rekening te houden met beworteling. De Tea Bag Index is een eenvoudige maar goede indicator voor bodemleven.

Of registreer je om te kunnen reageren.