Rundveehouderij

Achtergrond 334 x bekeken

Vrije melkmarkt of prijssteun? – Samenvatting discussie

Melkquotum verdwijnt, zodat Europa mee kan profiteren van de wereldwijd groeiende vraag naar zuivel. Maar de vrije markt is niet zaligmakend. In plaats van ‘produceren waar dat het goedkoopste kan’, zien we een concentratie van productie naar waar men er het meeste geld voor over heeft. Is dat wel gewenst? Nee, vinden velen. Zie deze reactie uit de discussie (van Han, Meshovsk): "Laten we wel zijn, niemand haalt het in zijn hoofd om de Nederlanders op de wereldmarkt een huis te laten kopen, terwijl de gemiddelde huizenprijs daar veel lager is. Ook ziekenhuisopnames inkopen in zeg Rusland of India is veel goedkoper dan in Amsterdam of Groningen, toch doen we dat niet. Waarom voedsel dan wel?" Zie hier het onderwerp van de discussie.

Er werd 514 keer gestemd op de peiling: 'Ik ben voor marktregulering' versus 'ik ben voor vrije markt'. Lang ging het ongeveer gelijk op, uiteindelijk resultaat was: 61 procent is voor marktregulering, 39 % voor een vrije markt. Het beantwoorden van de peiling is vrijwillig; ter vergelijking werd de vraag ook gesteld in het Boerderij-lezerspanel. De uitslag is daar opvallend anders: slechts 33 % is voor productieregulering, tegen 47 % voor een vrije markt. Bijna 20 % zegt: ik weet het niet.
Ook uit de discussie (182 reacties) blijkt dat het een moeilijke afweging blijft. Er reageren fervente voorstanders van zowel vrije markt als regulering, en als alternatief worden 'continentale markten' voorgesteld. In het algemeen daagt - net als in de politiek - het inzicht dat de vrije markt niet zaligmakend is. Hier volgen een enkele redeneringen uit de discussie.

Hoe verenig je hogere Europese eisen met eerlijke concurrentie?

Vrije markt is best, als ondernemers vrij gelaten worden. Als hen beperkingen opgelegd worden, bijvoorbeeld omdat men in Nederland geen megastallen wil, of hoge duurzaamheideisen heeft, dan hebben onze boeren een nadeel ten opzichte van anderen, en moet er daarvoor schadeloosstelling zijn. Maar: worden boeren gesubsidieerd, bij ons of elders, dan is het oneerlijke concurrentie als zij exporteren, ze kunnen immers altijd goedkoper zijn. Twee beweringen, beide klinken heel logisch, maar ze wringen onderling.

Want een gelijk speelveld krijg je nooit. De EU stelt dezelfde duurzaamheidseisen aan producten die uit derde landen binnenkomen. Maar dat leidt tot eindeloos vergelijken, en tegeneisen. Denk ook aan 'kruis'-subsidies, waar subsidie voor leefbaar platteland of groenblauwe diensten indirect ook een concurrerende melkprijs mogelijk maakt.

Gedachtegang: vrije markt toch beste manier om markt te ordenen?

- Handelsverkeer wordt wereldwijd steeds opener, en Nederland vaart wel bij handel, dus we moeten geen beperkingen willen.
- We kunnen meekomen: Noordwest-Europa is een geschikt productiegebied. Onze ketens zijn goed en kapitaal en kennis is goedkoper dan elders. We moeten dus profiteren van wereldwijde groei en niet onszelf op slot zetten. Prijssteun vanuit de EU verpest de markt, op de lange termijn is het dodelijk.
- De melkprijs is al geland, hij zal niet dalen als het melkquotum ervan afgaat. Daalt hij toch, dan krimpt de Nederlandse melkveehouderij. Dan dalen de grondprijzen en kunnen we weer meedoen; dat is nou eenmaal marktwerking.
- Neem niet de ondernemersdrive of het gevoel van 'vrij' zijn van boeren af.

Gedachtegang: vrije markt kan nooit werken

-Landbouwproductie is wezenlijk anders dan andere productie, marktwerking werkt niet voor landbouw. Verschillen zijn: moeilijk af te stemmen vraag en aanbod, volkomen concurrentie met veel aanbieders van onderling inwisselbaar product, flessenhals (veel aanbieders, weinig kopers), politiek belang van voedselzekerheid, koppeling aan grond en hulpbronnen. Er is dus voor landbouwproductie altijd strikt marktbeheer nodig.
-De melkmarkt is en blijft altijd gesubsidieerd, omdat via de melk ook landschapsonderhoud (bergboeren) en plattelandsontwikkeling etc. gefinancierd wordt.

Gedachtegang: vrije markt werkt zeker niet in Nederland

- Vrije markt kan nooit in Nederland, we zijn de achtertuin van de Randstad en zo moeten we die als plattelanders ook beheren. Geef de burger de rust en ruimte die hij verwacht, maar wel tegen betaling.
- Schrijnend, dat in een land waar zoveel regulering is op allerlei gebied, bijvoorbeeld op landschapsbeheer, huisvesting, geen rem op landbouwproductie ingebouwd wordt.
- Als de markt zijn werk doet, verdwijnt productielandbouw uit Nederland en wordt het een park met wat golfbanen.

Schaalvergroting en concentratie

In Nederland is schaalvergroting problematisch, voor andere regio's, zoals Oost-Europa, worden grootschalige bedrijven (1.000+ koeien) juist als een oplossing gezien om productie te moderniseren (en zo wél in de regio te behouden). Voor meer verspreid ondernemerschap ontbreken de condities. In landen als Nederland of Denemarken is kapitaal wel eens té gemakkelijk voorhanden, waardoor opschalende ondernemers moeten oppassen voor de kapitaliseringsval.

Alternatieven

Er werden ook alternatieven geopperd. Bijvoorbeeld een fabrieksquotum, een B-melkprijs voor alles wat boven 'eigen' consumptie (of huidig quotum) geproduceerd wordt, of een alternatieve 'natuurlijke' regulering die ontstaat door veel nauwere afstemming op de vraag.

Om het gesleep met grondstoffen over de wereld te beperken, zouden markten per continent zoveel mogelijk gesloten moeten zijn. Het Canada-model, met een interne Europese markt, is populair. Geen export naar derde landen, directe steun afschaffen en binnen die afgesloten EU-markt vraag en aanbod de prijs laten bepalen.
Of men hier iets voor voelt, hangt samen met hoe sterk men de concurrentiepositie inschat:
Een reactie: "Volgens mij wil je zoiets alleen maar als de groei er uit is en de bedreigingen van buiten komen, precies wat nu in de EU/NL aan de hand is. Als je je export kunt uitbreiden en kunt groeien, hoor je niemand over marktregulering."
Een andere reactie: "Buitenlandse boeren zullen zeggen: Toen de EU sterk was, exporteerden ze overal naar toe en met hun subsidie en marktbescherming drukten ze een hoop andere landen uit de handel. Nu ze zwak zijn, sluiten ze gauw hun eigen markt af."

De gevolgen van afsluiten vallen voor Europa als geheel mee, slechts 10 % van productie is bedoeld voor externe export, dus dat zou 10 % krimp betekenen. De onderlinge verdeling is lastiger, bijvoorbeeld voor Nederland is externe export wel een heel aanzienlijk deel van de melkplas.

Complex

Natuurlijk is de melksector niet op zichzelf staand. Er zijn directe verbanden met akkerbouw, en met andere dierlijke sectoren, zoals veevoer, mestruimte. Plattelandseconomie en landschapsonderhoud werden al genoemd. En in internationale vraagstukken spelen ook andere handelsbelangen mee. In vergelijking met enkele jaren geleden is het vrijemarktdenken opgeschoven richting meer marktbeheer. Maar vrij of gereguleerd, de samenwerking binnen de EU op landbouwgebied komt nooit tot potentie als niemand wil inleveren op nationale- of coöperatiebelangen.

182 reacties

Er waren 182 reacties op de discussie. De volgende mensen deden mee:
Han, Meshovsk; Onno, Kiev; Giedo de Snijder, Rotselaar (B.); Piet Slingerland, Midden-Europa; Henk, Groningen; Paul Jansen, Aalten; Gert, Dr; Koetje, Boe; Gerard van Exel, Heerenveen; Natuurboer, Friesland; Boerin, USA; Rick Spaan, Amsterdam; Jaap, Zegveld; Harry, EU; Hans, Brasil; Jantje Koeienmelker; NPS Vreeburg, Egmond; Harmen Treur, Meliskerke; Boy Griffioen, Weesp; Simon, NL; Nuchtere boer, Vlaanderen; Sybren, Sunnyside USA.

Foto

Of registreer je om te kunnen reageren.