Rundveehouderij

Achtergrond 172 x bekeken

Betere melkprijs door transparantie? – Samenvatting discussie

Melkquotering verdwijnt. In Den Haag en Brussel bestuderen ze mededinging. Een redelijke melkprijs moet gewaarborgd worden door onder meer grotere transparantie in de keten. Maar geeft transparantie een betere melkprijs, en is transparantie eigenlijk wel mogelijk? Dat waren de discussievragen.

Bij de peiling denkt liefst 72 procent van de respondenten (176 stemmen) dat transparantie niet leidt tot een betere melkprijs. Toch is 63 procent voorstander van meer transparantie, omdat het bijdraagt aan het onderlinge vertrouwen.

Transparantie: nuttig om te controleren of markt werkt

Boerin USA zei het treffend: "Wanneer vraag en aanbod de markt c.q. prijs bepalen, denk ik dat transparantie niet wenselijk is. Wanneer de markt c.q. prijs wordt bepaald door speculatie en manipulatie van enkele grote partijen, is transparantie een must, om deze praktijken te doorzien en te ondervangen."
Zo ongeveer zegt Klaas Johan Osinga het ook; hij is een echte expert op het gebied van mededinging en melkmarkt: "Transparantie op macroniveau kan beleidsmakers helpen om prijs- en margeontwikkelingen te volgen. We hebben geen behoefte aan transparantie op transactieniveau, die supermarkten alleen maar nog meer helpt de laagste prijs op te zoeken."

Transparantie: lastig te realiseren

Het lijkt eenvoudig: terwijl de consument genoeg betaalt voor zuivelproducten, ontvangt de producent te weinig. Er is natuurlijk een drang om te weten wáár die centen blijven hangen. Maar in de praktijk blijkt het knap lastig en wellicht niet eens wenselijk. Dit zijn redenen om niet te geloven in transparantie:
1. Het is lastig om helder te krijgen, en dan nog is dat slechts een momentopname. Er zijn veel spelers, verschillende belangen, voortdurende veranderingen. Informatie op basis van 'gemiddelde' prijzen zegt lang niet genoeg. Bijvoorbeeld: wat is de 'gemiddelde' kostprijs van boeren?
2. Het bakkeleien over de verdeling van de koek maakt de koek nog niet groter. Het kan zijn dat de ketenpartijen blijven hangen in 'zwartepieten' en alleen het onderlinge wantrouwen aangewakkerd wordt.
3. En, stel dat er meer over de margeverdeling bekend wordt, verandert dat dan iets aan de onderlinge verhoudingen; geeft het de boer een betere uitgangspositie?

Transparantie: verandert niet wezenlijk de onderhandelingsmacht

Natuurboer beschrijft het mooi aan de hand van de melkveehouder die van de koper te horen krijgt welke prijs hij op de factuur mag zetten: de producent heeft dan dus een zwakke onderhandelingspositie.
De redenen voor die slechte positie van de producent kwamen langs in de discussie, en staan mooi op een rij in het LTO verslag van de Haagse hoorzittingen.

De producent trekt aan het kortste eind omdat:

1. zijn opportuniteitskosten veel hoger zijn dan die van de inkoper. De producent heeft zich namelijk gespecialiseerd en is vaak afhankelijk van één contract. Een supermarkt heeft vaak 700-800 leveranciers;
2. productiviteitsgroei bij de producent groter is dan bij handel, verwerking en retail. Hierdoor ontstaan steeds weer overschotten;
3. handel en inkopers vaak een informatievoorsprong hebben op producenten.
Afnemers maken dus de dienst uit. Uitzonderingen:
1. Als jouw product zo onderscheidend is, dat consumenten er om vragen (voorbeelden: Heida, Optimel). Dierenwelzijn blijkt niet onderscheidend genoeg, biologisch heeft het zwaar haar prijs-kwaliteitverhouding om te zetten in genoeg volume.
2. als je met A-merken de ketens kan aansturen (voorbeeld: Friesland Campina in Oost-Azië). Maar in Europa staan A-merken onder druk van huismerken;
3. als de markt zo ondoorzichtig is, dat niemand zicht heeft op productie, kostprijzen, voorraden en consumptie. Tot zover het verslag van de hoorzittingen.

Transparantie: het meest belangrijk?

Meer schakels van de keten in eigen hand, richting de moderne integratie. En een goede link naar de consument, zodat die om je product gaan vragen, dat is dus belangrijk. Het plan van een boerensuper krijgt dan ook steeds meer aanhangers. Daarnaast zou het via afspraken met bestaande supermarkten kunnen. Als het goed gebeurt, heeft iedereen er baat bij.

Osinga relativeert ook het belang van het thema transparantie: "Dit is niet de belangrijkste vraag van het moment. Die is vooral of Europese supermarkten bereid zijn zich te binden aan langjarige ketenafspraken, inclusief duurzaamheid. Dat zou Europese producenten zekerheid geven in een tijd van toenemende prijsschommelingen. Het antwoord is op dit moment: nee."

Nu de praktijk: werkt de kaashandel goed?

Op macroniveau moet transparantie komen, om te kunnen zien of de markt goed kan werken. Dat klinkt helder, maar wat is de grens? Wanneer is het nog 'macroniveau', wat is nog 'slim inspelen op de markt', wanneer wordt het manipulatie? De Nederlandse kaashandel is van groot belang voor de melkprijsvorming, maar werd door FrieslandCampina gekwalificeerd als ondoorzichtig en inefficiënt. Wat moeten we denken van het feit dat er bij de Tweede Kamer hoorzittingen van de zeven uitgenodigde kaashandelaren er niet één kwam?

Waarop Paul Jansen uit Aalten zegt:
"Geweldig, de kaashandel en de toetjesmakers zijn in de keten zo ongeveer de enige die hun toegevoegde waarde te gelde kunnen maken. O,o, wat een boeven!!! Aanpakken die handel. Als melkboeren niets kunnen verdienen, mogen zij ook niets verdienen. Supermarkten verdienen toch ook al bijna niks. Wat zou je ervan denken om loonwerkers en voerleveranciers dan ook maar niets te laten verdienen. Is tenminste iedereen straks afgebrand. Het antwoord is al meer genoemd, het heet overproductie. Gaan we transparant wezen en melkboeren een groter stuk van de kaas geven gaan die direct weer meer melken. Stom systeem, hè. Dat houdt niet op."

Het antwoord van Han is:
"Paul. De enige conclusie van jouw opmerkingen moet zijn: zonder productiecontrole door de overheid geen fatsoenlijke inkomens verdeling in de keten."

Terwijl LTO-vakgroepvoorzitter zuivel Schenk wel mogelijkheden ziet voor andere vraag aanbod afstemmingen. Een citaat van hem uit het blad Nieuwe Oogst:
"Maar ik denk wel dat de zuivelcoöperatie met het aanpassen van de leveringsvoorwaarden en de financieringsstructuur een beter optimum kan bereiken tussen de hoeveelheid melk enerzijds en beschikbare afzetmarkten anderzijds. Daar is in mijn optiek, met verschillende invullingen, winst te halen. Doe je dat niet, dan zullen melkveehouders alleen maar meer gaan produceren zonder dat er aandacht is voor markten die voor Nederlandse veehouders interessant zijn. Bewuster melken, dat moeten we gaan doen."

Er is in totaal 84 keer gereageerd. Aan de discussie deden mee: Bergop, Heuvelland; Piet Slingerland, Duitsland; Landmand, Denemarken; Han, Meshovsk; Natuurboer, Friesland; Paul Jansen, Aalten; Huib Rijk, Biddinghuizen; Josien Kapma, Portugal; Dick Veerman, Utrecht; Koetje, Boe; Geert, Pesse; Wim, Suameer; Ekoboer.

Foto

Of registreer je om te kunnen reageren.