Rundveehouderij

Achtergrond 381 x bekeken laatste update:18 mrt 2016

Zo herken je ziekteverwekkers bij kalveren

De belangrijkste bedreigingen van kalveren in het eerste levensjaar zijn darm -en luchtweginfecties. Het verstrekken van goede hygiëne en biest voorkomt veel problemen.

De sterfte bij kalveren ligt tussen 10 en 12%. Ongeveer de helft gaat dood als gevolg van diarree. Het zijn bacteriën, virussen en eencellige organismen die de opfok van het kalf flink verzuren.

Normaal slaan kalveren met hulp van antistoffen uit biest en hun eigen afweermechanisme de aanvallen af. Een deel van de kalveren lukt dat niet en wordt ziek. Aantallen zijn onbekend, want ziektegevallen zijn niet geregistreerd. Soms is een kalf al voor de geboorte geïnfecteerd, maar meestal gebeurt dat erna. In de eerste weken tot maanden zijn het darminfecties, later volgen de luchtweginfecties (zie schema onderaan dit artikel).

Darminfecties vanaf de geboorte

Darminfecties kunnen al ontstaan op de eerste levensdag. De vroegste gevallen van diarree vloeien vaak voort uit een E. coli-infectie. De mest is waterdun. Diarree door het Rota-virus treedt op vanaf de vierde levensdag tot een leeftijd van 2 weken. De week daarna is het kalf vooral gevoelig voor het Corona-virus. De mest is in beide gevallen zeer dun en bruingeel tot geelwit.

De eerste levensmaand speelt Cryptosporidium, een eencellig organisme, daardoorheen. Menno Holzhauer, rundveespecialist bij de Gezondheidsdienst voor Dieren (GD), merkt op dat niet altijd duidelijk is of kalveren ziek zijn als gevolg van een primaire of een secundaire infectie.

Bekijk ook de videoserie over een gezonde melkcyclus.

Cryptosporidium speelt grote rol

Een darminfectie kan direct (primair) zijn veroorzaakt door bijvoorbeeld E. coli. Maar een E. coli-infectie kan ook toeslaan (secundair) omdat Cryptosporidium de darm al heeft verzwakt. In beide gevallen zijn de verschijnselen gelijk.

Volgens de GD neemt het aandeel van diarreegevallen als gevolg van Cryptosporidium toe. De schatting, op basis van gegevens van omringende landen, is dat Cryptosporidium in 30 tot 40% van de diarreegevallen een rol speelt.

Deze ziekteverwekker is hardnekkig en alomtegenwoordig. Op probleembedrijven kunnen preventief medicijnen door de melk worden gegeven. Dat beschermt de kalveren voor een korte periode. Als de kalveren daarna een besmetting doormaken, zijn ze ouder en hebben ze meer weerstand.

De ziekte verloopt dan minder heftig. Om problemen als gevolg van Cryptosporidium, maar ook van virussen of bacteriën te beheersen, zijn strikte hygiëne en goede biestverstrekking altijd raadzaam (zie 'Bescherm kalf direct tegen diarree').

Bescherm kalf direct tegen diarree

Biest en hygiëne zijn de beste wapens tegen ziekteverwekkers die diarree veroorzaken.

• Zorg voor een schone afkalfstal. Maak de achterhand van de koe schoon voor de geboorte. Vermijd contact tussen het pasgeboren kalf en mest.
• Melk ongeveer 6 liter biest en geef dat verdeeld aan het kalf. De eerste 2 liter direct. Na 12 uur nog eens 2 liter en het restant tussen 12 en 24 uur na de geboorte.
• Geef het kalf de tweede dag alleen biest uit de tweede melking. De biest moet bij voorkeur afkomstig zijn van de eigen moeder.
• Vang kalveren op in een schone, ontsmette en droge omgeving.
• Laat bij problemen verse mest van ten minste drie kalveren onderzoeken op de verwekker van diarree. Bij problemen met Rota- en Corona-virussen of E. coli, kunnen droge koeien worden geënt om zo de hoeveelheid antistoffen in de biest te verhogen. Daarmee kunt u de pasgeboren kalveren extra beschermen.
• Meng bij problemen tot de tiende levensdag kleine porties biest (200 milliliter) door de kunstmelk. Bedoeling is dat de antistoffen in de biest het aantal ziekteverwekkers in de darm verminderen. Dit betekent dat u meerdere zakjes biest van de eigen moeder apart moet invriezen. Warm ingevroren biest langzaam op, liefst in een emmer lauw water. Koken en de magnetron maken antistoffen onwerkzaam.
• Werk met leeftijdsgroepen. Werk altijd van jong naar oud. Houd de kalveren tot ze 6 maanden zijn apart van dieren ouder dan 6 maanden. Veel besmettingen komen tot stand via lucht, mest en contact tussen dieren.
• Zet zieke kalveren apart en bespreek de behandeling altijd met uw dierenarts.

Mestonderzoek

Mestonderzoek kan uitsluitsel geven over de aanwezige ziekteverwekker. In mest kunnen Coli-bacteriën, het Rota-virus en Cryptosporidium worden aangetoond. Corona-virus aantonen kan bij de GD (nog) niet.

Voedingsdiarree is het gevolg van slechte vertering die zijn oorsprong heeft in menselijke fouten. Meestal gaat het om de bereiding van de melk. Kunstmelk is niet goed opgelost en zakt uit, of de concentratie is niet goed.

Bloed in de mest

Wanneer kalveren bloed in de mest hebben, gaat het in de regel om salmonellose of coccidiose. Deze ziekten worden veroorzaakt door bacteriën.

Salmonellose wordt vaak waargenomen tussen de tweede en zesde levensweek. De mest is dun en slijmerig en bevat soms bloed. Bij coccidiose, in de tweede en derde levensmaand, zit er ook bloed in de mest. Kenmerkend is persen op de mest. Beide ziekten zijn goed behandelbaar.

De laatste bekende ziekten die onder meer diarree als verschijnsel hebben, zijn BVD en para-tbc. BVD openbaart zich pas op latere leeftijd, soms helemaal niet. Toch kunnen kalveren al voor de geboorte zijn besmet met BVD. Para-tbc-infecties vinden in het eerste levensjaar plaats. Besmette kalveren zijn, hoewel niet ziek, grote bronnen van smetstof voor andere dieren.

Controle van de algemene conditie van het kalf en specifiek op diarree en navelaandoeningen.
Controle van de algemene conditie van het kalf en specifiek op diarree en navelaandoeningen.

 

Luchtweginfecties

De belangrijkste kenmerken van luchtweginfecties zijn hoest, verminderde groei of vermagering en vrijwel altijd koorts. Op een leeftijd van 1 tot 3 maanden kunnen kalveren longontsteking krijgen.

Oorzaak van deze ontstekingen zijn bacteriën. Behandeling vindt altijd plaats met antibiotica. Op iets latere leeftijd komen luchtweginfecties voor met een virale oorsprong. De bekendste is pinkengriep.

Deze komt overal voor. Veel boeren laten hun dieren preventief enten. Zieke dieren enten verergert de verschijnselen. Enten gebeurt normaal nadat dieren 4 maanden oud zijn geworden, maar kan ook op jongere leeftijd. Pinkengriep speelt vooral bij jongere dieren. De ziekte openbaart zich meestal bij deze groep, nadat de oudere besmette, maar niet zieke dieren op stal komen.

Koeiengriep

Koeiengriep of IBR kan ook kalveren ziek maken. De ziekte verloopt zoals bij de koeien en kan tot de dood leiden. Met vaccinatie is verspreiding te voorkomen.

Het klimaat in de stal heeft grote invloed op het al dan niet voorkomen van luchtweginfecties. Een slecht klimaat heeft een negatief effect op kalveren met luchtweginfecties en vertraagt het genezingsproces.

Schema: De gevoeligste perioden voor darm- en luchtweginfecties

  • E. coli is een bacterie die zeer vroeg diarree veroozaakt bij kalveren. De mest is waterdun. het kalf is lusteloos en drinkt slecht. Behandel E. coli- diarree met antibiotica.
  • Rota-virus infecteert meestal kalveren met een leeftijd van 4 dagen tot 2 weken. Het kalf heeft waterige of slijmerige mest en is lusteloos.
  • Corona-virus komt voor bij kalveren van 2 à 3 weken. De verschijnselen zijn gelijk aan die van rotavirus. Geef de kalveren actief voldoende vocht.
  • Cryptosporidium is een eencellig organisme, dat vaak naast infecties met een bacterie of virus speelt. Mestonderzoek kan aanwezigheid aantonen.
  • Coccidiose wordt overgebracht via de mest. De dieren staan te persen. De ziekte geeft mest met bloed. Coccidiose is goed te behandelen.
  • Salmonellose uit zich vooral in de tweede tot zesde levensweek. De dunne, slijmerige mest bevat soms bloed. De bacterie is goed te bestrijden met antibiotica.
  • Voedingsdiarree is het gevolg van een slechte vertering. De oorzaak: fouten bij het oplossen en concentreren van kunstmelk. De kalveren zijn niet ziekelijk.
  • Longontsteking is een luchtweginfectie als gevolg van bacteriën. De kalveren hoesten en groeien slecht of vermageren zelfs. Behandelen met antibiotica.
  • Pinkengriep is een virusinfectie. Hoest en slecht groeien zijn de belangrijkste kenmerken. Preventief enten en een goed klimaat voorkomen problemen.
  • IBR kan ook kalveren ziek maken. De virusinfectie verloopt even ernstig als bij koeien en kan tot de dood leiden. Bij besmetting is preventief enten nodig.

Of registreer je om te kunnen reageren.