2655 x bekeken 13 reacties

Boeren en weidevogels

Jos Hooijmeijer
Moderne melkveehouderij is, mede door facilitering van predatoren, de belangrijkste oorzaak van de afname van de grutto, stelt Jos Hooijmeijer, weidevogelbioloog bij Rijksuniversiteit Groningen. Er moeten nieuwe bedrijfsmodellen komen, waarin 'natuurinclusiviteit' verankerd is.

Als het over boeren en weidevogels gaat, lopen de emoties al snel hoog op, zo blijkt uit de reacties op boerderij.nl naar aanleiding van het artikel van Theunis Piersma, in de Volkskrant van 7 november. Het is dan niet altijd makkelijk om feiten en fabels van elkaar te onderscheiden.

Laten we ons daarom beperken tot de feiten, gebaseerd op 12 jaar demografisch grutto-onderzoek in Zuidwest Friesland. Ons studiegebied is 10.000 hectare groot en representatief voor de betere weidevogelgebieden in Nederland, met een mix van melkveehouders die enthousiast aan agrarisch natuurbeheer meedoen (maar daar geen boodschap aan hebben), prachtige weidevogelreservaten en reservaten waar geen weidevogel meer zit. Grutto's zijn de afgelopen 40 jaar met 75% afgenomen.

Afname landbouwgrond

Ongeveer 15% van de landbouwgrond is in diezelfde periode omgezet in ruimte voor wegen en woningen. De afname kan alleen daardoor dus niet verklaard worden. In die periode is het Nederlandse platteland onherkenbaar veranderd. Intensivering, rationalisatie en schaalvergroting van de landbouw hebben geleid tot een enorm verlies van de totale biodiversiteit, - en dus niet alleen van weidevogels - meer dan in enig ander habitat in Nederland. Het is beslist waar dat ook predatie een veel grotere rol speelt dan 40 jaar geleden; driekwart van de nesten die verloren gaan worden gepredeerd.

Foto: Hans Hut
Foto: Hans Hut

 

Gruttokuikens

Feit is dat de predatie van grutto-legsels in vochtige, kruidenrijke graslanden 14% lager is dan in de monoculturen van raaigras, die tegenwoordig het platteland domineren. Als de goedwillende boer te krap om nesten heen maait, neemt de nestoverleving nog eens met de helft af tot een schamele 21%. Dan hebben we het nog niet gehad over de kuikens. In monoculturen mag je blij zijn als 5% van de gruttokuikens uitvliegt. Dat komt doordat de kuikens daar te weinig insecten vinden en structureel ondergewicht hebben. Je mag aannemen dat als ze het maaien al overleven, ze een verhoogde kans op predatie lopen op de geëgaliseerde, greppelloze, kaal gemaaide percelen.

Te weinig vogels om populatie in stand te houden

Dat is natuurlijk veel te weinig om een populatie in stand te houden waarin jaarlijks, net als 40 jaar geleden, 15% van de volwassen vogels sterft. In kruidenrijk grasland daarentegen, is de kans op predatie van de eieren nog even groot als 40 jaar geleden. Ook de kuikens halen daar nog steeds het zelfde gewicht en zouden in staat zijn om de populatie op peil te houden, ware het niet dat die gebieden inmiddels veel te klein zijn om te voorkomen dat de geproduceerde kuikens weglekken naar de omliggende monoculturen.

Het is dus een feit dat de moderne melkveehouderij, mede door facilitering van predatoren, de oorzaak is van de afname van de grutto.

Natuurinclusiviteit verankeren

Hoe nu verder? Ooit waren weidevogels een onbedoeld bijproduct van de melkveehouderij, maar dat is nu geen vanzelfsprekendheid meer. De uitdaging is om te komen tot bedrijfsmodellen waarin die natuurinclusiviteit weer verankerd is. Dat kan door de nadruk minder op kwantiteit te leggen en meer op producten met een toegevoegde waarde, waar beter voor wordt betaald. Niet alleen voor de grutto, maar ook voor de boer, de koeien en een leefbaar platteland voor ons allemaal.

Laatste reacties

  • alco1

    Wat een lullo. Zegt zelf dat driekwart van de nesten verloren gaan door predatie, wat dus 75 % is.
    Ik zou zelf grond aan kopen en laten zien hoe het moet, dat werkt veel beter. In ieder geval naar je zelf toe.

  • funny girl

    Alco1, niet zo bot reageren a.u.b. Pak deze natuuronderzoeker niet op %. Wie vind het nou niet erg dat de populatie weidevogels erg hard is achteruit is gegaan. Zijn er nog oplossingen? Of is het al te laat.

  • Jaap39

    Nee funny girl, zo werkt dat niet. Alco1 heeft gelijk met zijn 75%. Met een emotionele reactie komen we er niet funny girl. Het is simpelweg een politiek vogeltje geworden doorhem vogel van het jaar te bombarderen.
    Het is voor de grutto van essentieel belang dat predatie een halt wordt toegeroepen en dat erkent wordt dat predatie de boosdoener is vwb de weidevogel aantallen.
    Predatie aanpakken en veel vaste mest op de weidevogel gebieden, alleen dat gaat werken.
    GPS en allerlei studies en bijeenkomsten zijn allemaal weggegooid geld.

  • massan

    ONZIN!!
    Wanneer wordt onderzocht in welke mate de populatie van roofvogels en vossen is gegroeid de laatste 40 jaar?
    Dit willen ze niet onderzoeken omdat iedereen weet dat deze fors is toegenomen met als gevolg een daling van de weidevogels. Helaas willen natuurorganisaties deze conclusie niet accepteren.
    Ook in natuurgebieden, waar al diverse jaren zeer beperkt wordt gemaaid en beweid, zijn nagenoeg geen weidevogels aanwezig. Hieruit mag worden geconcludeerd dat verandering van de gangbare landbouw niet de oorzaak is van de achteruitgang van de weidevogels.

  • Zuperboer

    Hier in onze gemeente dit jaar al 50 vossen geschoten. (Zitten ongeveer 50 melkveehouders in datzelfde gebied). De grutto is ooit gefaciliteerd door de melkveehouderij, doordat deze de bos- en heidevelden in gebruik heeft genomen. Nu wordt de melkveehouder afgerekend op de feiten. Vossen en kraaien opruimen zou veel verbeteren, maar accepteren dat de wereld verandert incluis de melkveehouderij zou meer rust geven op het platteland. Maar de moderne mens wil overal bereik en altijd gelijk. Vroeger was de wereld minder maakbaar en bezochten we kerken, nu doen we dit via internet en zijn er minder zichtbare gelovigen, maar we willen altijd iets aanhangen of het nu een god of een heilig streven/spiritualiteit is. Natuur c.q. dieren(-liefde) zijn zo'n nieuwe spiritualiteit geworden.

  • Merida

    De oplossing is simpel.stoppen met zodebemesten, niet meer maaien voor 15 mei en de populatie van roofvogels, kraaien en ekster reduceren.

  • Gijs Gans

    Ben als weidevogel niet zo blij,
    Want er is geen plaats meer voor mij.

    Vossen roofvogels marters en ooievaars,
    Zorgen voor heel predatie het is barbaars.

    Als men daar niets aan doet en aan de Tbo,s ,
    Dan is het voor ons Kansloos.

  • Farmer4life2

    Vooral vaste mest is zeer goed voor de bodem als de weidevogel.

    Vroeger hoefde een jager/boer maar een vos te zien en was die al dood. Nu lopen de Vossen al door de steden.

    Wat een ergenis is de burocratie in Nederland. Dat een weidevogelstichting hier ook geen gehoor aan geeft.

  • DJ-D

    Het zogenaamde natuurbeheer is iets te 'goed' gegaan. Verhoudingen zijn weg. In die 40 jaar nog nooit 16 ooievaars op een perceel gezien. Ook zijn de uiterwaarden en oude rietvelden niet meer onderhouden door staatsbos en natuurmonumenten, met bomen en bosjes tot gevolg waar veel roofvogels zitten. Dit zijn vogels en de vogelbescherming 'beschermd die ook. Jos en funny girl er wordt heftig gereageerd omdat het ons ook aan het hart gaat. Niet omdat er tegen een boer wordt geschopt, want we hebben al een dik vel opgebouwd zo langzamerhand.

  • Martin Oldenhof

    Ik mis in de onderbouwing van Jos Hooijmeijer wat de roofdieren aanrichten m.b.t. de gruttostand. Na 12 jaar onderzoek mag je toch verwachten dat er wel gegevens van beschikbaar zijn.

  • sjakko

    Zelf een tijdje in Scandinavië gewerkt op een melkveebedrijf. Bedrijf was rond de 100 ha en er zaten twee vossen met jongen rond het bedrijf. Heb me altijd verbaasd dat de jonge kieviten en wilsters bijna allemaal vliegvlug werden ondanks de predatiedruk. Verschil was dat hier wel steenhopen en overgebleven hoekjes waren, waar je de jonge vogels in weg konden vluchten. Dit is net zo op het Noorderleeg buitendijks. Zitten genoeg predatoren maar toch wordt groot gedeelte wel vliegvlug. Weidevogels hebben (helaas) geen toekomst meer in ons gangbare landbouwgebieden. Kraaien, marterachtigen, vossen en ganzen schijnen er beter te vertoeven. Misschien moeten we dit maar accepteren

  • koeboertje

    Het is een prachtgezicht als een buizerd hoog in de lucht rondjes cirkeld over de weilanden en speurt naar een haas of weidevogel in het gras .
    Dit zie ik de laatste paar jaar pas voor het eerst in mijn leven en er zaten deze zomer zelfs 2 nesten op 500 meter afstand

  • Jaap39

    precies koeboertje, we hadden beter de buizerd als nationale vogel kunnen bombarderen...

Laad alle reacties (9)

Of registreer je om te kunnen reageren.