885 x bekeken

Aanpak hoogwater vraagt ook om gemalen

Toen de Eemskanaaldijk bij Woltersum dreigde door te breken werd LTO Noord gevraagd om de evacuatie van vee te coördineren. Hilbrand Sinnema zet een aantal waarnemingen over de wateroverlast op een rij.

De eerste week van januari werden we opgeschrikt door de bedreiging van hoogwater op diverse plekken in Nederland. In Groningen dreigde de dijk bij de Tolberter Petten het te begeven. Gelukkig liep dit goed af. Een dag later was het bij het dorp Woltersum wél mis. De Eemskanaaldijk dreigde door te breken. Mij werd gevraagd of LTO Noord snel wilde komen om de evacuatie van vee ter hand te nemen en te coördineren.

Al snel werd duidelijk dat het hier om een niet geringe klus ging. Zowel de overheden als ook de hulpverleningsdiensten verklaarden dat de toestand van de dijk slecht was en dat er grote kans was dat de dijk het niet zou houden. De evacuatie van de bevolking was al gaande. Als de dijk echt zou breken dan zou er volgens deskundigen ongeveer 1.60 meter water in de polder komen te staan. Mij werd ook goed duidelijk dat de kennis en expertise ontbrak om in zeer korte tijd duizenden stuks rundvee, kippen, eenden, paarden en schapen uit het gebied te halen.

Wij hebben samen met de transportsector, de afdeling Bedum-Ten Boer van LTO Noord en een ter plaatse goed bekende veehandelaar de opdracht uit kunnen voeren. Daarbij zijn we enorm geholpen door het overweldigende aanbod van collega’s. In totaal werd op meer dan 190 boerderijen vervangende stalruimte aangeboden. Een woord van dank is hier op zijn plaats aan alle bedrijven die zo gastvrij waren om onderdak aan te bieden voor de bedrijven in nood. Dit geldt ook voor iedereen die mee heeft geholpen bij de daadwerkelijke evacuatie. Goed ook dat ondanks de dreiging iedereen rustig bleef en adequaat handelde.

Nu alles weer wat rustiger is geworden kan aan de afhandeling van de ontstane schades worden begonnen. Ik hoop en verwacht dat de verantwoordelijke overheid hier zijn plicht doet en de schade vergoedt aan de veehouders. De evacuatie heeft immers plaats gevonden in opdracht van de overheid. Het is te waarderen dat de gemeenten verklaard hebben te 'staan' voor een goede schade-afhandeling. Zij willen de boeren en burgers niet opzadelen met het steekspel rond de aansprakelijkheid. Ze zorgen voor de betaling van de rekeningen.

Waarnemingen
Nadenkend over deze wateroverlast zijn er een aantal waarnemingen:
1. De Eemskanaaldijk is op de bewuste plek aan onderhoud toe. Dat was al geruime tijd bekend. Zal duidelijk worden dat tussen planvorming en uitvoering soms (te) veel tijd verstrijkt ?
2. Om ongecontroleerde overstromingen te voorkomen hebben de provincies Groningen en Drenthe samen met de waterschappen Noorderzijlvest en Hunze en Aa’s enige jaren geleden een samenhangende aanpak geformuleerd. Waar mogelijk wordt water bovenstrooms vastgehouden in natuurgebieden. Daarnaast zijn duizenden hectares bergingsgebieden en noodbergingsgebieden aangewezen en ingericht. Kades zijn plaatselijk versterkt en op hoogte gebracht.
3. Deze middelen zijn effectief om de eerste nood op te vangen, maar de capaciteit is ook beperkt. Immers, in natte tijden zijn zeker ook de gebieden met een natuurfunctie al volledig verzadigd. Dan zijn andere maatregelen nodig om het overtollige water kwijt te raken. Niet voor niets was versterking van de spui- en gemaalcapaciteit onderdeel van de samenhangende aanpak. Helaas is op dit punt nog te weinig vordering gemaakt.
4. LTO Noord en de boeren vragen al jaren om meer gemaalcapaciteit (o.a. bij het Lauwersmeer) omdat te vaak niet gespuid kan worden op de Waddenzee en de Dollard. Nu hoor ik toenmalige tegenstanders ook roepen om meer gemaalcapaciteit. Gelukkig. Beter ten halve gekeerd als ten hele gedwaald. Het is nu een kwestie van doorpakken.
5. Klimaatverandering geeft een grotere kans op extremer weer. Dat vraagt aanpassing van het waterbeheer. De capaciteit van watergangen, sluizen en gemalen zal op een groter waterbezwaar moeten worden ontworpen.
6. Er kan meer gebruik worden gemaakt van de lokale kennis van ingelanden. Het waterbeheer is te veel gecentraliseerd, waardoor soms zwakke plekken niet goed in beeld komen of, zoals in het onderhavige geval, poldergemalen te lang op de boezem blijven malen, terwijl een maalstop wel erg voor de hand lag om de boezem te ontlasten.
7. Politici in de Tweede Kamer, Provinciale Staten of gemeenteraden roepen van alles over de waterschappen. Dat er diepgaand onderzoek moet komen. Dat ze zelfs overbodig zijn. Bizar, zeker als je in het buitenland vol bewondering hoort spreken over het Nederlandse waterschapsmodel. Uitvoering van het waterbeheer verloopt doorgaans in grote stilte. Het werk moet gewoon gebeuren, daar vertrouwen we op.

Ik hoop dat deze bijna-ramp de verantwoordelijke bestuurders en directies er toe aanzet om niet langer een machtsstrijd te voeren over competenties. Functionele inzet van het waterschap, gebaseerd op kennis van technici en de ingelanden, is beter op zijn plaats. Laat de saamhorigheid waarmee boeren, burgers en hulpverleners de situatie bij het Eemskanaal tegemoet traden als inspiratie dienen.


Deze opinie is geschreven door Hilbrand Sinnema, voorzitter van de LTO-afdeling Noord-Groningen.

Of registreer je om te kunnen reageren.