132 x bekeken 3 reacties

Rijkste naties in conclaaf over voedselprijzen

In Parijs proberen de landbouwministers van de G20 te komen tot afspraken om de prijsvolatiliteit, sterke schommelingen, op de agrarische grondstoffen-markten aan te pakken. Maar over oorzaken en mogelijke oplossingen lopen de meningen sterk uiteen.

Er was geen twijfel over mogelijk. Toen president Nicolas Sarkozy eind vorig jaar zijn prioriteiten bekendmaakte voor het Franse voorzitterschap van de G20 stond het aan banden leggen van voedselspeculatie hoog op zijn lijst. De enorme volatiliteit van de prijzen van agrarische grondstoffen was volgens hem vooral te wijten aan gokverslaafde beleggers, die voeding eerst en vooral beschouwen als een fruitautomaat en de termijnmarkt als een casino. Maar de brede steun die hij destijds voor deze analyse kreeg, vertoont inmiddels barsten. Steeds meer politici, wetenschappers en ervaringsdeskundigen wijzen erop dat het verband tussen voedselprijzen en voedselspeculatie allerminst is aangetoond en dat het dus weinig zin heeft om het plan van Frankrijk in de praktijk te brengen.

Toch verzamelden de landbouwministers van de G20 zich gisteren in Parijs voor een tweedaagse top over dit onderwerp. Samen met eurocommissaris Dacian Ciolos en vertegenwoordigers van financiële instellingen zoals Wereldbank en Internationaal Monetair Fonds bespreken zij de mogelijkheden om de agrarische markten tot rust te brengen. Want dat dit nodig is, staat voor alle deelnemers buiten kijf. De meest recente cijfers van voedsel- en landbouworganisatie FAO tonen aan dat de prijzen zich op een historisch hoog niveau bevinden. Tot welke dramatische gevolgen dit kan leiden, hebben de voedselrellen in een aantal Afrikaanse en Arabische landen eerder dit jaar duidelijk aangetoond. Maar in hoeverre is speculatie daarvoor verantwoordelijk? En wat zijn mogelijke oplossingen?

Volgens directeur Kees Maas van Diensten Centrum Agrarische markt (DCA) moet de G20 hoe dan ook afblijven van de termijnmarkten. Hij vindt dat de invloed van speculatie op voedselprijzen schromelijk wordt overschat. ”Speculatie is juist een gevolg van volatiliteit”, zegt hij. ”We hebben de afgelopen jaren te maken gehad met misoogsten, die leidden tot tekorten en oplopende prijzen. Speculanten zijn daar niet verantwoordelijk voor. Iedereen die er ook maar enig verstand van heeft, weet dat de termijnmarkten volgend zijn aan de fysieke markten.” Volgens Maas is ingrijpen daarom niets anders dan verkapt protectionisme. En de geschiedenis leert dat schommelingen op de markt daardoor juist toenemen, benadrukt hij. ”Daarom zeg ik: men moet zich er niet mee bemoeien.”

Hoewel iets genuanceerder, is dat ook de opvatting van de wetenschap. Volgens onderzoekster Gerdien Meijerink van landbouweconomisch instituut LEI in Den Haag is de prijsvolatiliteit te wijten aan een brede waaier van oorzaken. Een succesvolle aanpak vereist daarom ingrijpen op verschillende terreinen. Het aan banden leggen van speculatie behoort daar volgens haar niet toe. ”Er is geen bewijs voor een oorzakelijk verband”, zegt zij. ”Aanvankelijk wilden veel landen limieten stellen aan handelsposities, maar daar is men nu wel van terug. Je moet geen maatregelen nemen voor iets wat niet bestaat.” Wel kan het bieden van meer transparantie soelaas bieden; indien handelaren en speculanten een beter inzicht hebben in vraag en aanbod worden de scherpe kantjes er vanaf gehaald, aldus Meijerink.

Het gebrek aan eenduidig bewijs voor een verband tussen speculatie en volatiliteit maakt dat het niet waarschijnlijk is dat de G20 vandaag besluit de markten strikt te gaan reguleren. Eerder bleek al dat de Europese Unie daar vooralsnog niets voor voelt. Bevordering van de transparantie kan op meer steun rekenen, maar zal onvoldoende zijn om de problemen op te lossen. Daarvoor is het nodig om verder te kijken, betoogt directeur Tom van der Lee van ontwikkelingsorganisatie Oxfam Novib. Hoewel hij speculatie wél als één van de hoofdverdachten beschouwd (’er worden mensen steenrijk van de ellende van anderen’) moet er volgens hem ook paal en perk worden gesteld aan de productie van biobrandstoffen. ”Ik hoop dat in Parijs wordt afgesproken de subsidiëring stop te zetten”, zegt hij. ”Er is niet zomaar sprake van concurrentie met voedingsgewassen, het is oneerlijke concurrentie. Ook de bijmengverplichting moet eraf.” Daarnaast pleit Van der Lee voor de aanleg van strategische voorraden, met name van graan. Zodoende hebben overheden een krachtig instrument om in het geval van een dreigende crisis de prijs te beïnvloeden.

Is die mix van maatregelen – transparantie op markten, stop op biobrandstoffen en aanleg van voorraden – wel voldoende? Nee, zeggen bijna alle deskundigen. Het werkelijke probleem is namelijk niet zozeer de prijsvolatiliteit an sich als wel het effect daarvan op kleine boeren en burgers in ontwikkelingslanden. Daar waar het niveau van de landbouw ver achterblijft bij dat in het Westen en burgers 80 procent van hun inkomsten aan voeding uitgeven, kunnen kleine schommelingen desastreuze effecten hebben. Alleen door deze regio´s bij te staan in hun ontwikkeling zullen zij beter weerstand kunnen bieden aan de tucht van de markt. Investeer daarom in de ontwikkeling van de agrarische sector en schaf handelsbeperkingen voor arme landen af, betoogden boerenorganisaties uit 66 landen deze week op een conferentie van Copa-Cogeca in Brussel.

Die visie sluit aardig aan bij het standpunt van Nederland. Daar waar Sarkozy telkens over voedselspeculatie spreekt, heeft staatssecretaris Henk Bleker (ELI) steeds gepleit voor het bevorderen de wereldwijde investeringen in de landbouwketen. Voedselzekerheid is het belangrijkste doel daarvan. De staatssecretaris wil dit realiseren door het ontwikkelen en implementeren van nieuwe mechanismen, die de toegang tot voedsel in arme landen moet garanderen. ”Het op peil brengen van deze investeringen, waaronder kwalitatief goed zaai- en pootgoed, grondverbetering, watergebruik, grondeigendom, toegang tot kredieten en de fysieke en institutionele infrastructuur is van wezenlijk belang”, schreef hij afgelopen maart in een brief aan de Tweede Kamer. ”Zowel in multilateraal als in unilateraal verband zijn de inspanningen hiertoe weliswaar verhoogd, maar nog onvoldoende om de eerste Millennium Doelstelling te realiseren.”

Het helpt dan niet dat Bleker niet mag aanschuiven deze dagen in Parijs. Weliswaar behoort Nederland officieel ook niet tot de G20 (zie kader), maar als tweede grootste agrarische exporteur ter wereld, was een plaats aan de onderhandelingstafel niet vreemd geweest. Bovendien ontving Den Haag de afgelopen jaren van verschillende voorzitters wel een uitnodiging. Toch is de staatssecretaris ervan overtuigd dat zijn visie niet onbesproken zal blijven. ”Wij vinden het bijzonder jammer dat wij niet zijn uitgenodigd en hebben verschillende pogingen ondernomen daar verandering in te brengen”, zegt zijn woordvoerder. ”Maar Nederland heeft een ’position paper’ ingediend bij de G20 en pleit hier al langer voor, onder meer bij vergaderingen van de Europese landbouwministers.”

Vanmiddag om half één presenteren de onderhandelaars de resultaten van de vergadering. Dan moet blijken welke strategie ’s werelds belangrijkste economieën voorstaan om de volatiliteit op de grondstoffenmarkten te dempen en kwetsbare regio’s tegen de gevolgen van prijsschommelingen te beschermen. Hoe dan ook staat vast dat er niet één oorzaak voor de problemen bestaat en dat dus één oplossing onvoldoende zal zijn. Ook is het een gegeven dat de leden van de G20 wegens uiteenlopende belangen verschillende en misschien wel tegengestelde keuzes daarin maken. Maar wat de uitkomst ook zal zijn, alleen al het kale feit dát de landbouwministers van de G20 samen vergaderen, voor het eerst in de geschiedenis, is een belangrijk begin: niet alleen op de boerderij, maar ook op het hoogste niveau in de rijkste landen wordt de agrarische sector van essentieel belang geacht.

Wat is de G20?


Door financiële crises en de enorme groeispurt van landen als Brazilië, China en India ontstond in de loop van de jaren negentig de behoefte aan een nieuw internationaal forum voor grote economische kwesties. Op voorstel van Canada werd zodoende vlak voor de eeuwwisseling de Groep van Twintig opgericht, kortweg G20, bestaande uit negentien rijke en opkomende landen plus de Europese Unie. Doel van de organisatie is het bevorderen van de stabiliteit van de wereldeconomie, dat moet leiden tot meer groei en welvaart.

De G20 krijgt elk jaar een nieuwe voorzitter, nu is dat Sarkozy, en komt één of meerdere keren samen in het land van de gastheer. Daarbij aanwezig zijn verder vertegenwoordigers van de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds, en vaak ook niet-leden. Zo mochten bij de afgelopen vier vergaderingen van de groep de staatshoofden van Spanje en Nederland aanschuiven. Hoewel de G20 geen formele macht heeft, zoals bijvoorbeeld wel de Wereldhandelsorganisatie, is het geen tandenloze tijger. Door de economische en politieke macht van de leden kunnen besluiten een grote invloed hebben op internationaal beleid. De vergadering gisteren en vandaag in Parijs is een bijzondere. Het is namelijk de eerste keer dat de landbouwministers van de G20 om tafel gaan. Aanleiding hiervoor is de enorme prijsvolatiliteit op de agrarische markten, die een destabiliserende werking op de economie heeft. Niet alleen hebben de leden van de groep daar onder te leiden, maar vooral ook de ontwikkelingslanden. Sarkozy benoemde dit probleem daarom tot één van de prioriteiten van zijn voorzitterschap en hoopt vooral op maatregelen die voedselspeculatie aan banden leggen.

Hoewel zeker nuttig, is er veel kritiek op de G20. Bijeenkomsten gaan vaak vergezeld van demonstraties; actievoerders vinden het onterecht dat arme landen niet mogen aanschuiven. Ook hekelen zij het feit dat de vergaderingen achter gesloten deuren plaatshebben en niet leiden tot controleerbare afspraken op papier. Bovendien bestaat de G20 niet noodzakelijkerwijs uit de twintig grootste economieën. Gemeten naar het bruto binnenlands product zou Nederland (16e) kind aan huis moeten zijn. Mede om die reden noemen de Noren (evenmin lid) de groep ’één van grootste tegenslagen sinds de Tweede Wereldoorlog’. Zij vinden het onterecht dat een club rijke landen het lot van de wereld bepaalt.

Foto

Laatste reacties

  • no-profile-image

    Hoe we het wenden of keren, de boer zal de rekening betalen. Iedere vorm van prijsbeheersing, betekent voor de boer geen prijs verhoging. als speculeren min of meer verboden wordt, zal ook de boer niet meer kunnen speculeren op hogere prijzen door optredende extra vraag. Mij bekruipt het gevoel dat de stijging van de voedselprijzen als oorzaak van de crisis wordt gezien. Althans een prijsbeheering op de voedselmarkt, moet de ellende beteugelen. Hoe ver zijn we nog weg van nieuwe lokale landbouw politiek en een wereldmarkt die alleen maar bestaat uit de regionale overschotten, die gedumpt worden buiten de eigen grenzen.

  • no-profile-image

    waar zijn nu al die roeptoeters die af wilden van de geleide landbouw economie ( ik trouwens ook)
    produceren wat de markt vraagt zonder voorraden en dat beste mensen roept fluctuaties op, kon iedereen weten en ook de gevolgen ervan
    nu zijn er weer andere roeptoeters opgestaan en die willen weer strak geleid beleid met bijbehorende droogbrood prijzen voor de producent oftewel producent aan de geeuwhonger
    geef mij maar een markt met een beetje paniek en crisis?
    voedsel is nog steeds een klein percentage van onze uitgaven

  • no-profile-image

    Iedereen dacht nog geen 5 jaar geleden,als het hier te duur word halen we het op de wereld (dump)markt.
    Nu krokodillen tranen omdat de wereld markt wat krapper is en de prijzen weer eens normaal zijn.
    Als er weer eens redelijk verdiend gaat worden klimt de produktie van zelf en lost de krapte gewoon op(lees graan).
    zolang er nog 25-30% van het voedsel weggegooit word,is er nog meer dan genoeg.
    Komkommer,tomaat,ui,sla,nu aardappelen het kost geen drol!!!!!
    grootste probleem is de te lage bloning in arme landen geleid door dictators ,corruptie fraude,misdaad en luiheid.
    Aanpakken dat volk en aan het werk!!

Of registreer je om te kunnen reageren.