188 x bekeken

Draagvlak maar geen enthousiasme

Een daverend applaus zit er niet in, maar zonder productschappen willen boeren en tuinders toch ook niet. Dat blijkt uit een telefonische enquête. Heel duidelijk is de hang naar meer democratie. Als ze van de politiek mogen blijven, moet het roer dus wel drastisch om bij de schappen.

Een krappe voldoende. Dat is de score voor de productschappen in de uitgebreide telefonische steekproef die de landbouwbladen van uitgeverij Reed Business lieten houden door marktonderzoeksbureau Agri-Direct. In geen van de sectoren, zelfs niet in de tuinbouw, is een meerderheid voor afschaffing. Daar tegenover staat dat alleen in de melkvee-, akkerbouw en pluimveesector een (krappe) meerderheid zich echt tegen afschaffing uitspreekt. Een grote groep, een kwart of meer, houdt zich op de vlakte. Conclusie is dat er draagvlak is voor de schappen, maar geen enthousiasme.

Toch mag de krappe voldoende een opsteker heten voor de schappen. De score onder tuinders is beter dan die in het eigen onderzoek van het PT, waar de achterban een vette onvoldoende uitdeelde. De scores in andere sectoren komen min of meer overeen met de eigen onderzoeken. Dat geldt voor PVE en PA, maar niet voor bijvoorbeeld productschap MVO (olie en vet), waar ondernemers unaniem voor het behoud van hun schap zijn.

Bestuurders concluderen wel dat het roer om moet. De samenwerking wordt in elk geval uitgebouwd. De Stichting van de Arbeid heeft afgelopen week een voorzet gedaan voor modernisering in plaats van afschaffing van de schappen. Zonder schappen kan het niet, is het uitgangspunt.

Maar ze kunnen wel slanker. De kosten zouden 40 procent lager kunnen. Als blijvende taken ziet de stichting de taken op het gebied van handelspolitiek en de uitvoering van overheidsregelingen, evenals voedselveiligheid, kwaliteit en innovatief onderzoek. Innovatie hoort daar bij, maar promotie en voorlichting in principe niet, evenmin als marktonderzoek en -informatie verzamelen en belangenbehartiging. Die taken zouden afgebouwd moeten worden.

Voor de ondernemers is dat slikken. Zij spreken zich in deze enquête juist uit voor productpromotie en voor belangenbehartiging. Grote vraag wordt dus waar bij een productschap nieuwe stijl het enthousiasme vandaan moet komen waar het nu aan ontbreekt.

Democratisering

Vertegenwoordigers van productschappen en standsorganisaties reageren overwegend positief op de uitkomst van de steekproef. Ze zien hun wens en gedachte bevestigd dat er in gewijzigde vorm wel degelijk behoefte is aan en toekomst voor de schappen.

Alleen de Nieuwe Vrije Agrarische Federatie ziet bij monde van woordvoorder Huub Tonies bevestigd dat het uit moet zijn met de schappen. ”De ondernemers zeggen nee. De Tweede Kamer zegt nee. Verder praten over democratisering of welke taken niet en welke nog wel, dat is een gepasseerd station.”

Albert Jan Maat, voorzitter van LTO Nederland, denkt daar duidelijk anders over. ”Een meerderheid is voor behoud van de schappen. Na de slechte score op het draagvlakonderzoek van het PT is dat goed nieuws.” Hij vindt wel dat de roep om een hoger democratisch gehalte serieus moet worden genomen. Hij verwijst naar het model van de waterschappen, waarbij bestuurszetels gereserveerd zijn per categorie. ”Zo’n model moet je niet uitsluiten.”

Maat voelt ook wel wat voor referenda over belangrijke beslissingen. ”Dat past in de tijdgeest. Uiteraard moeten we wel goed kijken welke onderwerpen zich ervoor lenen en hoe zo’n referendum er uit moet zien.”

Dat boeren en tuinders belangenbehartiging als een van de belangrijkste taken van de schappen zien, begrijpt Maat wel. ”Maar mensen moeten zich wel realiseren dat een productschap een overheidsinstelling is. LTO is belangenbehartiger, productschappen voeren regelingen uit.”
Dat productpromotie eveneens hoge ogen gooit bij de achterban, verheugt Maat. ”Het toont dat mensen dus geld over hebben voor dat doel.” Maar hij denkt niet dat de schappen die taak ook echt weer op kunnen pakken.

Dat het PT ook in deze enquête het slechtst scoort, verbaast Maat niet. ”Daar is het minst hervormd en het draagvlak het zwakst.”

Geen referendum

Voorzitter Steven Lak van het PVV beaamt dat laatste. ”Veel werk dat het schap doet is niet zichtbaar. Over het vraagstuk van de democratisering en de wenselijkheid van referenda heeft Lak gemengde gevoelens. ”Ik zie het vraagstuk wel, maar het gaat vooral over de niet georganiseerde ondernemers in de branche. Die groep is aanzienlijk.” Over referenda is Lak niet enthousiast.
Dat varkenshouders negatiever reageren dan pluimveehouders vindt hij niet verrassend. ”Hoe kleiner de sector, hoe meer binding met de schappen.”

Betekent dat dan dat verdere samenwerking en samenvoeging van de schappen onwenselijk is? Nee, zegt Lak. ”Samenwerking is goed aan de achterkant. Maar aan de voorkant, daar waar het ertoe doet, moeten we zichtbaar en herkenbaar blijven voor de sectoren.”

Theo Meijer van de akkerbouwproductschappen ziet de uitslagen als bevestiging van de uitslag van eigen onderzoek, waaruit waardering bleek voor het werk van de schappen.

De politiek

Het is bijna traditie. Nagenoeg elk jaar dient VVD-Kamerlid Charlie Aptroot een motie in voor afschaffing van de productschappen. Eind vorig jaar kondigde hij opnieuw zo’n voorstel aan, maar kwam daar op terug toen minster Kamp (Sociale Zaken) voorstelde om eerst nut en noodzaak te onderzoeken van de zelfstandige bedrijfsorganisaties (ZBO’s).

Achteraf bezien zijn de schappen toen door het oog van de naald gekropen. Kon Aptroot in het verleden in de verste verte geen meerderheid achter zijn plan krijgen, nu liggen de verhoudingen in de Kamer compleet anders. Behalve de SP hebben ook PVV en D66 zich onomwonden uitgesproken tegen de ZBO’s. Groenlinks en Partij voor de Dieren hebben er ook weinig mee op, waarmee het aantal tegenstanders uitkomt op 92 van de 150.

Het onderzoek van agd.media zal aan die verhoudingen niets veranderen, ook al hebben de respondenten zich gematigd positief uitgelaten. De criticasters vinden namelijk dat er sprake is van een principiële kwestie. Ondernemers zijn verplicht lid van een productschap en worden zo gedwongen heffingen te betalen.

”Al doe je honderd onderzoeken naar de tevredenheid of het functioneren van de schappen, ons standpunt zal niet veranderen”, zegt Kees Verhoeven (D66). ”Dat is namelijk gebaseerd op het beste onderzoek dat je kunt doen: aan ondernemers zelf overlaten of zij willen meebetalen, of niet.” Volgens hem zal de uitslag dan een stuk negatiever zijn.

Aptroot denkt daar net zo over. Hij benadrukt dat boeren en tuinders vrij zijn zichzelf te organiseren, zolang er maar geen sprake is van een verplichte heffing. Ook wijst hij op de uitslag van de draagvlaktoets van het PT, waaruit blijkt dat de meeste leden ervanaf willen. ”Ik ga mijn voorstel sowieso alsnog indienen.”

Dat zal gebeuren nadat Kamp de resultaten van zijn studie heeft bekendgemaakt, komend najaar. Dan zal blijken of de politieke meerderheid voor afschaffing standhoudt. Als alternatieven hogere kosten met zich brengen, of een stuk ingewikkelder blijken, kan het in deze budgettair moeilijke tijden zomaar gebeuren dat ze als sneeuw voor de zon verdwijnen. Vooralsnog moeten alle schappen er ernstig rekening mee houden dat zij voor eind 2011 met hun eigen ontmanteling aan de slag moeten.

Verantwoording

In opdracht van Agd.Media, vakblad Groenten & Fruit en weekblad
Boerderij heeft AgriDirect onderzoek uitgevoerd onder diverse agrarische productiebedrijven in Nederland over de Productschappen (PPE, PVV, PT, HPA en PZ). In totaal zijn 728 bedrijven gebeld, waarbij het bedrijfshoofd werd bevraagd. Het onderzoek is uitgevoerd in de periode vanaf 8 juni 2011 tot en met 14 juni 2011.

Foto

Of registreer je om te kunnen reageren.