119 x bekeken

Voeding en voedselprijzen te belangrijk voor het casino

Christel Labee
Speculanten hebben wel degelijk invloed op de prijzen van voedsel. De hervorming van het EU-landbouwbeleid vereist een betere regulering. Een maatschappelijk debat is nodig, vinden Myriam Vander Stichele en Rens van Tilburg van organisatie voor duurzame ontwikkeling Somo.

De enorme stijgingen van wereldvoedselprijzen halen weer de voorpagina’s. Ze worden als mede-oorzaak van het revolutionaire vuur in de Arabische wereld gezien. Minder aandacht kreeg het plan van de G20 ministers van financiën vorig weekend (18-19 februari) om regelgeving en toezicht op de grondstoffenderivatenmarkten te verbeteren om transparantie te vergroten en prijsmanipulatie tegen te gaan. Dit volgt op een lange rij van beleidsmakers en internationale instellingen -van de Europese Commissie tot nationale overheden, van de FAO tot het Financial Stability Board – die de volatiliteit en excessieve speculatie in de financiële voedselmarkten willen aanpakken.

Nu loopt voor de tweede maal in drie jaar de wereldprijs ongekend sterk op. Volgens de Wereldbank hebben de recente prijsstijgingen al 44 miljoen mensen in de armoede gedrukt omdat bij de allerarmsten een groot deel van het budget opgaat aan voedsel. Tijdens protesten tegen hoge voedselprijzen in 2008 vielen doden in verschillende arme landen,

Er is nog veel discussie over wat de prijsstijgingen veroorzaakt. Fundamentele factoren spelen een rol, zoals tegenvallende oogsten. Er zijn sterke aanwijzingen dat ook excessieve financiële speculatie een rol speelt. Deze zouden de prijsstijgingen en -volatiliteit versterken.

Feit is dat het puur speculatieve kapitaal in de goederentermijnmarkten explosief is toegenomen na de deregulering van deze markten. Alleen al de zogenaamde commodity index fondsen groeiden van 15 miljard in 2003 naar 200 miljard in 2008. In diezelfde periode steeg de gemiddelde voedselprijs met 130%. Toen investeerders zich midden 2008 terugtrokken door de financiële crisis, kelderden de prijzen. Vanaf 2009 zijn de investeringen in de grondstoffenderivatenmarkten, en daaraan verbonden beleggingsproducten, weer sterk gestegen. Financiële adviseurs blijven zo’n investeringen aanmoedigen.

Wat de discussie over de rol van financiële speculatie zo moeilijk maakt is de intransparantie van zowel de fysieke voedselmarkten en -voorraden als de financiële termijnmarkten, andere voedselderivatenhandel en hun actoren. Voor 2002 hebben de voedseltermijnmarkten hebben naar redelijke tevredenheid gefunctioneerd. Het oudste financiële derivaat is gesteld in het spijkerschrift! De termijnmarkten verschaften zowel primaire producenten als voedselverwerkende industrie zekerheid en een betrouwbare indicatie van de te verwachten toekomstige prijs. Een beperkte hoeveelheid puur financiële speculanten hielp daarbij.

De toegenomen volatiliteit verstoort de oorspronkelijke werking van de termijnmarkt, maar trekt speculanten aan. Boeren profiteren maar in beperkte mate van deze prijsstijgingen want de kosten van energie nemen sterk toe. Wie volop profiteren zijn de grote investeringsbanken en andere intermediairs. Naar schatting verdiende Goldman Sachs in 2009 een miljard dollar aan de handel in grondstoffenderivaten.

De VS heeft met de Commodity Futures Trading Commission een deskundige marktmeester die moet en kan ingrijpen bij problemen in de markt, bijvoorbeeld door limieten te stellen aan posities van handelaren. De nieuwe financiële wetgeving in de VS heeft de regels nog aangescherpt.
In de EU heeft de nieuwe Europese toezichthouder op de financiële markten (ESMA) echter nog geen deskundigheid, mandaat of instrumenten om iets te doen rond voedselmarkten.

In Brussel staan in 2011 verschillende wetsvoorstellen op de agenda om hierin verandering te brengen. Betere transparantie inclusief het identificeren van de verschillende soorten marktpartijen, beter toezicht en het veiliger maken van clearing en OTC derivatenhandel staan daarbij voorop. Of er ook wetsvoorstellen komen om excessieve financiële speculatie aan banden te leggen, is nog niet duidelijk.

Juist nu de EU met de hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid inzet op meer markt, neemt het belang van goed werkende financiële termijnmarkten toe. Een groter politiek en publiek debat zou hierover wenselijk zijn.

Ook marktpartijen als banken en pensioenfondsen dienen zich in het kader van hun maatschappelijke verantwoordelijkheid af te vragen in hoeverre zij mogelijk onbedoeld een kwalijke rol spelen door geld te beleggen in voedseltermijnmarkten en gerelateerde beleggingsproducten.

Myriam Vander Stichele en Rens van Tilburg zijn onderzoekers bij Somo, organisatie voor duurzame ontwikkeling

Somo participeert woensdag 23 februari in een panel op het internationale congres voor jonge boeren in Amsterdam

Foto

Of registreer je om te kunnen reageren.