Home

Achtergrond 4320 x bekeken 11 reacties

Jaap Korteweg: rebel met eigenzinnige strategie

Biologische akkerbouwer Jaap Korteweg, oprichter van de Nederlandse Akkerbouw Vakbond (NAV) is tegenwoordig vooral bekend als Vegetarische Slager. Plantaardig heeft de toekomst, was zijn slogan. Nog steeds trouwens.

Jaap Korteweg heeft er weinig moeite mee. Als hij in de jubileumkrant Boerderij Vandaag 30 jaar wordt omschreven als rebel, dan zal hij niet protesteren. De hoofdredactie hoeft van hem geen boos telefoontje te verwachten. “Als je dat etiket op mij plakt, prima”, zegt hij. “Een rebel conformeert zich niet aan de grote massa, gaat zijn eigen weg, zorgt voor reuring en gedoe. In die zin past het etiket rebel mij wel.”

Jaap Korteweg, voor zijn Vegetarische Slagerij in Den Haag.</p>
<p><em>Foto: Roel Dijkstra</em>
Jaap Korteweg, voor zijn Vegetarische Slagerij in Den Haag.

Foto: Roel Dijkstra

Hij zegt er wel wat bij. Zijn doel was nooit om alleen maar ophef te veroorzaken. Of het nu ging om zijn toekomstplan voor de akkerbouw (Genoeg is Beter), zijn ideeën over sectorale belangenbehartiging, zijn publiekelijke omschakeling op een biologische bedrijfsvoering of zijn frontale aanvallen op de vleesproductie in interviews over zijn tweede bedrijf, de Vegetarische Slager, steeds gaat het hem erom veranderingen op gang te brengen. Veranderingen die leiden tot betere inkomens voor boeren, minder gebruik van chemische hulpmiddelen, krimp van de dierlijke eiwitproductie en bijvoorbeeld meer ontwikkelingskansen voor boeren in derdewereldlanden.

Vegetarische kip duurzaam alternatief voor vlees

Jaap Korteweg (54) heeft samen met collega Kees van Beek een biologisch akkerbouwbedrijf in het West-Brabantse Langeweg. Hoewel zijn hart ligt bij de akkerbouw steekt hij de laatste jaren meer tijd in de uitbouw van de Vegetarische Slager, het bedrijf waarmee hij de consument een volwaardig – betaalbaar, lekker en duurzaam geproduceerd – alternatief wil bieden voor vlees.

Zijn vegetarische kip, op basis van plantaardige grondstoffen zoals soja, lupine, erwten en ui, ligt inmiddels in de schappen van Albert Heijn, Plus en Jumbo. Tot nu toe laten Korteweg en zijn medevennoten het plantaardige vlees extern produceren, maar dat is binnenkort verleden tijd. Het plan voor een eigen fabriek in Breda is klaar. Dat klinkt succesvol, maar Korteweg is de eerste om het succes te relativeren. “Uiteindelijk gaat het mij erom de dierlijke eiwitproductie vergaand omlaag te brengen. We hebben een heel klein stapje gezet. Het aandeel vleesvervangers is maar 2%. We staan nog in de kinderschoenen. Ik zeg vaak in interviews dat mijn ambitie is om de grootste slager ter wereld te worden, maar zover is het nog lang niet.”

Dramatische lage opbrengstprijs aanzet tot oprichting NAV

Korteweg is oprichter van de Nederlandse Akkerbouw Vakbond (NAV), de eerste sectorale bond in Nederland. In 1990 kwam de akkerbouw in opstand tegen de dramatisch lage opbrengstprijzen. Het luidruchtige protest zou, achteraf bezien, de aanleiding zijn voor de oprichting van de NAV.

Met demonstraties op het Binnenhof en trekkers op de snelweg maakte de sector duidelijk dat de politiek moest ingrijpen. Korteweg was daar overigens niet bij. Hij was bezig met de opbouw van zijn bedrijf dat hij op jonge leeftijd van zijn vader had overgenomen. En hij werd rond die tijd vader. Maar belangrijker was dat zijn protesterende collega’s volgens hem een plan hadden. “De onvrede was duidelijk, maar de actieleiders hadden geen voorstel, geen oplossing. Tijdens de wekenlange acties is nog wel geprobeerd een eensgezind plan te maken, maar de tegenstellingen tussen het zuiden en het noorden waren te groot. Daarom hebben de acties ook niet veel opgeleverd.”

Korteweg lanceert toekomstplan Genoeg is Beter

De acties waren voor Korteweg wel aanleiding om zich avonden lang op te sluiten op een zolderkamertje. Met als resultaat: het plan Genoeg is Beter. De belangrijkste ingrediënten: productiebeheersing, inkomen uit de markt, marktbescherming in Europees verband, minder chemie, geen dumping van overschotten in arme landen.

Het plan van Korteweg en enkele gelijkgezinden viel goed. De groeiende eensgezindheid in de sector vond zijn climax op 2 juni 1993: de oprichting van de NAV. Korteweg: “Binnen een jaar hadden we 20% van het akkerbouwareaal in onze club georganiseerd. Ook buiten onze eigen sector klonk applaus. Milieuorganisaties, Derde Wereldbeweging, de toenmalige standsorganisaties, ze stonden allemaal achter de hoofdlijnen van Genoeg is beter. Stap voor stap is het Europese landbouwbeleid aangepast, maar ik kan natuurlijk niet hard maken dat dat door de NAV is gekomen.”

Lang niet alles is gerealiseerd, zegt Korteweg. “We hebben wel een omslag in het denken op gang gebracht. Ook in Den Haag en Brussel. Bijna iedereen vindt nu dat agrarische ondernemers moeten produceren wat de consument vraagt, kwantitatief en kwalitatief. Van product- naar vraaggestuurd.”

Wien van den Brink zet varkensvakbond NVV op

Even na de oprichting van de NAV meldde varkenshouder Wien van den Brink (1945-2010) zich bij Korteweg. Van den Brink zag wel wat in de sectorale aanpak in de belangenbehartiging. Korteweg legde zijn aanpak uit. Nog in hetzelfde jaar was de Nederlandse Vakbond Varkenshouders een feit. NAV en NVV hadden weinig gemeen, zeker in de ogen van Korteweg. “De NVV was een protestclub. De bond van Wien had niks met milieu, laat staan met productiebeheersing. Van samenwerking was daarom geen sprake.”

De voorstellen van de NAV werden dus in hoofdlijnen door de drie standsorganisaties overgenomen. De toenmalige voorzitter van de Zuidelijke Landbouw Maatschappij (ZLM) maakte publiekelijk bekend dat hij lid was geworden van de NAV. Korteweg was tijdens zijn NAV-voorzitterschap ook voorzitter van de lokale ZLM-afdeling.

Het was allemaal reden voor Korteweg om in NAV-kringen te pleiten voor een samengaan met de vakgroep akkerbouw van het toen net opgerichte LTO Nederland. Daar kreeg hij de handen niet voor op elkaar, reden voor Korteweg om in 1995 het voorzitterschap neer te leggen. “Naar de buitenwereld heb ik daar weinig over gezegd, omdat ik de NAV niet wilde beschadigen. Overigens ben ik nog steeds lid van de vakbond.”

Hij voelt weinig behoefte om uitspraken te doen over de huidige relatie tussen LTO en de vakbond. Hij vindt dat hij daar te ver vanaf staat. Uiteindelijk zegt hij: “Het kan zijn dat er een dwingende reden is om apart te blijven, zo niet dan moet je zo snel mogelijk fuseren.”

Overstap van gangbare naar biologische akkerbouw

De naam Korteweg is nooit lang uit de kolommen van deze krant weg geweest. In 1998 stapte hij, tegen het dringende advies van landbouwvoorlichters in, over op de biologische akkerbouw. “Dat was misschien wel de beste beslissing in mijn boerenbestaan. In het begin ging dat met vallen en opstaan. Want in feite tennis je met één arm, je hebt weinig correctiemiddelen ter beschikking. Tennissen met een arm, dat dwingt je om creatief na te denken, te experimenteren, te innoveren.”

Jaap Korteweg in confrontatie met collega-akkerbouwers over besmetting met valse meeldauw vanaf zijn uienpercelen (juni 2004).</p>
<p><em>Foto: Paterik & Partners</em>
Jaap Korteweg in confrontatie met collega-akkerbouwers over besmetting met valse meeldauw vanaf zijn uienpercelen (juni 2004).

Foto: Paterik & Partners

In die jaren waren er forse aanvaringen tussen biologische en gangbare akkerbouwers, bijvoorbeeld over de verspreiding van valse meeldauw vanuit percelen met biologische uien. De ZLTO pleitte zelfs voor een teeltverbod op biologische bedrijven. Het leverde nog een foto op van een confrontatie tussen Korteweg en een groep boze (gangbare) uientelers. Hij erkent volmondig dat er toen sprake was van een probleem. “Ik kwam erachter dat een behandeling van plantuien met warm water besmetting met valse meeldauw voorkwam. Heb daar nog proeven mee gedaan. Later werd deze behandeling in regelgeving vastgelegd.”

Biologisch akkerbouwer Korteweg wil vraaggestuurd produceren

Jaap Korteweg (54) is biologisch akkerbouwer in Langeweg, Noord-Brabant. Hij doet dat samen met collega Kees van Beek.
Korteweg is getrouwd met Marianne Thieme, politiek leider van de Partij voor de Dieren. Op de sociale media is hij af en toe het mikpunt van spot, juist vanwege deze relatie. "Dat doet mij niks, want ik lees het niet."
Korteweg presenteerde eind 1992 zijn toekomstplan voor de akkerbouw onder de titel 'Genoeg is Beter'. Hij was een van de initiatiefnemers en tevens eerste voorzitter van de Nederlandse Akkerbouw Vakbond. Kerndoel van de organisatie was afstemming van de productie op de vraag, kwalitatief en kwantitatief. De organisatie pleit vanaf de oprichting voor een productiewijze die kan rekenen op brede maatschappelijke steun.
Korteweg startte in november 2009 een vegetarische slagerij in Den Haag. De vleesvervangers van Korteweg liggen inmiddels in de schappen van Albert Heijn, Jumbo en Super.

Korteweg beste ondernemer van 2015

Korteweg is inmiddels meer bekend buiten de landbouw dan erbinnen, vooral vanwege zijn jarenlange zoektocht naar een volwaardige vleesvervanger. Het succes dat hij daarmee boekt, wordt in de media breed uitgesponnen. In 2015 werd hij uitgeroepen tot de beste ondernemer van het jaar. John de Mol en Jos de Blok (Buurtzorg) hadden het nakijken. Toch houdt hij nauwe banden met de agrarische sector. “Ik ben ervan overtuigd dat ook hier plantaardige eiwitten geteeld kunnen worden voor onze vleesvervangers, bijvoorbeeld soja. Mijn droom is dat alle plantaardige ingrediënten van onze vleesvervanger in Europa worden geteeld. Duurzaam geproduceerd en met een goede opbrengstprijs voor de telers.”

'Ik praat niet met meel in de mond. Ik benoem mijn weerstanden tegen de intensieve veehouderij'

Als Vegetarische Slager gaat Korteweg de discussie met veehouders niet uit de weg. Recent sprak hij nog op een pluimveecongres. “Ik praat niet met meel in de mond. Ik benoem mijn weerstanden tegen de intensieve veehouderij. Van die bedrijfstak wordt niemand blij. Er zijn alternatieven, stop dus met die vorm van dierhouderij. Ik begrijp trouwens best dat de betreffende ondernemers na mijn verhaal niet applaudisseren.”

Lees meer artikelen en bekijk foto's in de jubileumuitgave Boerderij Vandaag 30 jaar

Laatste reacties

  • Klomp

    Hij is geen slager, hij is groenteboer.

  • Daan1

    Graag had ik in het artikel gezien dat die goede argumenten zijn tegen intensieve veehouderij, want als je niet met meel in de mond praat benoem ze dan en zeg niet dat je er niet blij van wordt, want dan is mij conclusie dat dat is omdat je eigen bedrijf omzet mist....

  • kalkar

    Tegen de slagers zijn, maar wel die naam dragen. Wat een lafbek.

  • Gullef

    Is een standaard verhaal, iedere boer die van gangbaar naar biologisch overstapt doet ook niks anders dan tegen gangbaar aanschoppen.

  • robbies

    Korteweg vergeet één ding: dat Nederlanders de financiele luxe hebben om te kiezen voor een alternatief voor vlees. In andere (ook Europese) landen is die financiële luxe er niet en kiezen ze voor betaalbaar eiwit om te kunnen overleven. Daar hebben ze maling aan de ideologie die rijke Nederlanders vanuit hun vrijstaande woning en elektrische auto lopen te verkondigen. Een klein percentage van Nederlanders verkiest om geen vlees te eten. Dat is hun goed recht, maar de rest van de wereld is zover niet en zal vermoedelijk ook nooit zover komen. Daarom zal zijn concept beperkt blijven tot het welvarende deel van Europa. Korteweg vindt dat er van alles mis is met de intensieve veehouderij, maar hij lijkt me belezen genoeg om te weten dat er dierlijke productie nodig is. Vanuit welzijnsoogpunt kan deze productie het best in Nederland kan plaatsvinden, maar dat zul je hem niet horen zeggen. Zijn afnemers zullen hem daar op afrekenen

  • Johnny Hogenkamp

    Een in elkaar gefantaseerd verhaal van Korteweg. Juist in de voorzittersperiode van Wien van den Brink kwam de NVV onder diens leiding met het plan om met 100.000 zeugen te krimpen. De beste promotor van Korteweg zijn import soja zit in de Tweede Kamer, daarnaast de sekte erom heen in de Eerste Kamer en bij TV programma's als Radar. Complimenten voor deze marketing kluwen, maar vertel dat ook gewoon zonder meel in de mond.

  • mtseshuis

    @Johnny Hogenkamp: En zo is het... mooi blabla verhaal, mooi commercieel naar zijn eigen kant, maar zegt verder helemaal niks. Hij heeft een aantal prima kruiwagens die zijn kassa laten rinkelen, stoer zou zijn van hem om het woord Slager uit zijn bedrijf te halen, dáár moet hij minstens zoveel aversie tegen hebben als je tegen dierlijke eiwitproduktie bent..
    Kortom, triest eigengereid mannetje en dat wordt ondernemer van het jaar, die andere 2 hadden het dubbel verdiend, dat zijn pas ondernemers, Korteweg lift mooi mee op een stel anti-veehouderij ideologen.. maar of dat nou ondernemen is..

  • agrieehollande

    Een nep slager met nep vlees die ook nog eens door de provincie Noord brabant wordt gesupported. In deze provincie heeft de partij van zijn vrouw ook een zetel.

  • THEOLD

    Dhr. Korteweg doet prima werk om gewas naar voor consument eetbaar product te brengen. Wat mij betreft is dat business en ik bedenk dat dit voor hem en z'n bizz partner Koffeman (lid 1e Kamer voor de PvdDieren ) verwachtingen over inkomsten als basis heeft. Maar waarom misbruikt hij, bij gebrek aan eigen creatief vermogen, daarbij de slagerij en diens productbenamingen? En zou het niet van beter zuiver ondernemen getuigen als mevr. Thieme en dhr. Koffeman uit de 2e resp. 1e Kamer zouden stappen om hun directe verwevenheid met de bizz van dhr. Korteweg te doorbreken ? Dergelijke relaties komen in de niet betrouwbare omgeving van veel landen voor, maar in NL moeten we dat toch niet willen?
    Pieter J. den OUDEN+

  • Parel

    Het is een concurrentieverhaal. Als je dierlijke eiwitten niet wenst, is dat goed voor de verkoop van plantaardige eiwitten.
    Van de paus in Rome is door de tegenstanders geroepen: Als je de sport niet beoefend, bemoei je er dan niet mee. De geboortebeperking ging gewoon door.
    Korteland en Thieme: Als je de sport niet beoefend, bemoei je er dan niet mee. De consumptie van dierlijke eiwitten gaat gewoon door.
    Zij, met een dikke portemonnee eten biologisch. Zij, met een dunne portemonnee eten gangbaar.
    Kortom: Korteland produceert voor een nichemarkt. En gelijk heeft ie. Als het voor de ondernemer een betere marge oplevert, dan zeker doen.

  • farmerbn

    Een producent van artikel A moet niet artikel B afzeiken maar pluspunten van artikel A benoemen. Dus slechte ondernemer en geen goede. Prijs inleveren.

Laad alle reacties (7)

Of registreer je om te kunnen reageren.