Home

Achtergrond 1114 x bekeken

Groen machtsblok brokkelt af

Het Groene Front is decennialang oppermachtig. Te laat realiseert dit machtsblok zich dat de wereld verandert. Intern: belangen conflicteren vaker, boeren en tuinders eisen meer inspraak. Extern: de maatschappij wil zeggenschap. Het ontmantelingsproces is pijnlijk. De kunst is nu om uit de brokstukken een koepel te bouwen die namens alle boeren en tuinders spreekt.

Het is zo’n eerste woensdag van de maand, ergens in 1986. Om even voor 10.00 uur melden boerenvoormannen Jef Mares, Gerard Doornbos en Marius Varekamp zich bij het SER-gebouw, tegenover het ministerie van Landbouw in Den Haag. Aan tafel in de Raadzaal zitten ook de voorzitters van regionale boerenbonden, vakbondsbestuurders en een delegatie van het ministerie van Landbouw. Op de agenda staan zaken als Europees landbouwbeleid, zuivelquotering, mestregelgeving en dierziekten.
Tweeënhalf uur later steekt het drietal de Bezuidenhoutseweg over en legt het besprokene aan landbouwminister Gerrit Braks (CDA) voor. Ondertussen is ook Kamerlid en landbouwwoordvoerder van het CDA Jan van Noord op de hoogte. Misschien dat er nog wat aan de scherpe randjes wordt geschaafd, maar hier wordt het beleid vastgesteld. De Tweede Kamer is met een oppermachtig CDA geen serieuze partij van betekenis meer.

Het is de machtslobby van het Groene Front in optima forma. Boerenvertegenwoordigers zitten in elke organisatie, in diverse lagen bovendien. Hun wil geschiedt.

Boerenachterban wil meer inspraak

Het tij keert in de jaren erop. Te laat hebben de leiders door dat de wereld om hen heen verandert. De burgerij is de overschotten beu. De term 'boterberg' is een begrip. De aanpak van het mestoverschot is een wassen neus. En bovenal, hun eigen boerenachterban wordt mondiger en wil (meer) inspraak.

Een kentering vormen de akkerbouwacties in 1990. Woedende boeren stomen met trekkers op naar Den Haag onder leiding van de Bende van Vijf. Let op de naam: bende! Vijf akkerbouwers mobiliseren de boeren om hun onvrede over het beleid te uiten; het traditionele Groene Front negerend. De boerenbestuurders weten zich er geen raad mee.

Trekkeracties in Den Haag, 1 maart 1989. Akkerbouwers blokkeren de ingang van het ministerie van Landbouw, uit protest tegen het Europese landbouwbeleid.</p>
<p><em>Foto: ANP</em>
Trekkeracties in Den Haag, 1 maart 1989. Akkerbouwers blokkeren de ingang van het ministerie van Landbouw, uit protest tegen het Europese landbouwbeleid.

Foto: ANP

Enkele jaren later herhaalt zich dit scenario als Wien van den Brink met zijn varkensvakbond NVV de regie neemt in de strijd voor 100% vergoeding voor water- en evacuatieschade. De reguliere bonden Limburgse Land- en Tuinbouwbond (LLTB) en Noord-Brabantse Christelijke Boerenbond (NCB) kijken machteloos, knarsetandend toe.

Het tij is definitief gekeerd; het Groene Front brokkelt af. Er heerst onvrede over decennialang achterkamertjespolitiek. Boeren en tuinders herkennen zich niet meer in de collectieve standpunten van hun voorzitters. De belangen van diverse sectoren zijn daarvoor ook te ver uit elkaar gegroeid. De onderlinge solidariteit neemt af. Binnen LTO Nederland krijgen de sectoren meer macht. In navolging van de varkenssector ontstaat een vakbond voor akkerbouwers, melkvee- en pluimveehouders. Zij schuwen harde acties, soms tot over het randje, niet.

Er heerst onvrede over decennialang achterkamertjespolitiek. Boeren en tuinders herkennen zich niet meer in de collectieve standpunten van hun voorzitters.</p>
<p><em>Foto: ANP</em>
Er heerst onvrede over decennialang achterkamertjespolitiek. Boeren en tuinders herkennen zich niet meer in de collectieve standpunten van hun voorzitters.

Foto: ANP

Feit is ook dat alle partijen, van groot tot klein, links tot rechts aandacht krijgen. Het Agrarisch Dagblad speelt hierin een rol. De berichtgeving is niet meer gefilterd door een religieuze of liberale zuil.

Ook de maatschappij roert zich nadrukkelijker. Organisaties als Lekker Dier, Ziedende Bintjes, Varkens in Nood bespelen burgerij en politiek. Het CDA raakt zijn Haagse pluche op de Bezuidenhoutseweg 60 kwijt. VVD-‘vreemdeling’ Jozias van Aartsen wordt in 1994 in het Paarse kabinet van PvdA, VVD en D66 op landbouw gepositioneerd. Hij schopt menig huisje in het landbouwbolwerk omver. De focus op voedselproductie (nooit meer honger) is al enige tijd verlegd naar natuur, landschap, milieu. Kwaliteit en volksgezondheid komen hier nadrukkelijk bij.

Nieuw evenwicht in belangenbehartiging

Het duurt even eer een nieuw evenwicht in de belangenbehartiging ontstaat. Kopstukken hebben schrammen opgelopen. Sommige wonden helen niet. Bij anderen blijven littekens zichtbaar. Pas met de nieuwe generatie bestuurders is serieus sprake van toenadering. Het is ook hard nodig. Het aantal boeren en tuinders neemt snel af. Wil er nog enige sprake van ‘machtsblok’ zijn, dan is bundeling noodzakelijk.

De economische realiteit is veranderd. Veel boeren en tuinders zijn naast vakman ook ondernemer

Het is niet gemakkelijk. De economische realiteit is veranderd. Veel boeren en tuinders zijn naast vakman ook ondernemer. Hun blikveld reikt allang verder dan het eigen erf. Zij regelen hun zaakjes zelf in een individuele benadering. Een collectieve lobby is voor hen niet vanzelfsprekend meer. Binnen sectoren groeit de verdeeldheid. Solidariteit krijgt een andere invulling. De traditionele boerencoöperaties groeien door schaalvergroting verder weg van hun achterban. Anders is ook de marktmacht van enkele grote spelers als Albert Heijn, Jumbo of Aldi.

Nieuwe groene lobby tegen plofkip en stalmelk

En dan is er natuurlijk die nieuwe groene lobby. Belangenorganisaties die al dan niet vanuit de Amsterdamse grachtengordel succesvolle campagnes voeren tegen bestrijdingsmiddelen, plofkip en stalmelk. Zij beheersen de inzet van sociale media. Hun strategie van naming&shaming is onovertroffen. Leuk of niet!

Profielschets van LTO-voorzitter: boerentaal spreken, diplomatiek zijn, maar vooral moderner

De conclusie kan niet anders zijn dan dat in 20 jaar tijd het oude Groene Front omver geblazen is, deels in eigen kring, deels in het maatschappelijk krachtenveld. De nieuwe voorman – waar blijven de vrouwen? – moet uit een ander hout gesneden zijn. Interessant is om de profielschets van LTO-voorzitter er eens op na te slaan. Albert Jan Maat vertrekt per 1 oktober. Maat is diplomaat, voelt zich thuis aan de vergadertafel.

De nieuwe voorman moet boegbeeld zijn, nog altijd de taal van de boeren spreken, diplomatieke gaven hebben, maar vooral ook moderner zijn. Een barricade op zijn tijd hoort daar bij, maar de slag wordt daar niet meer gewonnen, realiseert het agrarische bolwerk zich. Die nieuwe voorman, Groninger Marc Calon begint per 1 januari, moet de club ook bij elkaar houden, en gelet op eerdergenoemde ontwikkelingen is dit nog niet eenvoudig. Er ligt inmiddels een reorganisatieplan, waarin de regionale bonden (LTO Noord, ZLTO en LLTB) macht inleveren ten faveure van de landelijke vakgroepen. De vraag is of het tij nog te keren is en of dit plan ver genoeg gaat. De varkenshouderij koerst inmiddels op een zelfstandige positie.

De grootste angst is dat ieder op eigen houtje opereert. Het Groene Front als een kruiwagen kikkers die alle kanten opspringen, elk zijn belang nastrevend. Voor overheden, Tweede Kamer en andere gezagsdragers is het een excuus om de eigen koers te varen.

Lees meer artikelenen bekijk foto's  in de jubileumuitgave Boerderij Vandaag 30 jaar

Of registreer je om te kunnen reageren.