Home

Achtergrond 3503 x bekeken

Onzekere mestmarkt en beperkte bouwopties remmen mestopslag

Mestopslag biedt voordelen voor akkerbouwers. Het geeft meer grip op de kwaliteit van de mest en de aanwending en ook financieel kan het gunstig uitpakken. Toch wordt er maar weinig in opslag geïnvesteerd. Een onzekere mestmarkt en beperkte bouwmogelijkheden zijn daar debet aan.

De afgelopen decennia is in de akkerbouwgebieden veel mestopslag gebouwd. Het is vooral ingegeven om de logistiek rondom het mest uitrijden efficiënter te maken. Uit cijfers van het CBS blijkt dat de akkerbouw in 2014 ruim 1,5 miljoen kuub aan opslag voor drijfmest heeft staan. Daar komt de opslag van vaste mest en dunne fractie nog eens bij.

Mestopslag op het bedrijf kan voordelig uitpakken voor akkerbouwers; ze kunnen een extra centje verdienen met de opslag en hebben de mest op het juiste moment op het bedrijf. In de praktijk zijn er verschillende constructies. Een deel van de akkerbouwers bouwt en gebruikt de opslag alleen voor zichzelf. Er zijn ook intermediairs die geïnvesteerd hebben in opslag bij akkerbouwers. Na een afgesproken periode wordt de akkerbouwer dan eigenaar. Anderen huren opslagen van akkerbouwers voor een bepaalde periode.

Mest voor deel akkerbouwbedrijven zeker interessant

Een aantal geraadpleegde mesthandelaren zegt nu weinig noodzaak te hebben om meer opslag in akkerbouwgebieden vast te leggen. Ook krijgen ze hierover weinig vragen van akkerbouwers. Zo is Erik van de Vendel van Kasteel Meeuwen in het Brabantse Meeuwen niet op zoek naar meer opslag. Hij huurt opslag bij een aantal akkerbouwers en heeft meerdere
mestopslagen in eigendom. "Er is veel onzekerheid in de markt over wat mestverwerking gaat betekenen. De kans is groot dat er in de toekomst daarom minder opslag nodig is, of dat er misschien opslag nodig is voor andere producten."

Loonbedrijf Visch in Doornspijk heeft zelf een aantal mestopslagen, maar levert ook aan akkerbouwers met eigen een opslag. “Voor een optimale logistiek zou er meer opslag moeten komen."</p>
<p><em>Foto: Koos Groenewold</em>
Loonbedrijf Visch in Doornspijk heeft zelf een aantal mestopslagen, maar levert ook aan akkerbouwers met eigen een opslag. “Voor een optimale logistiek zou er meer opslag moeten komen."

Foto: Koos Groenewold

Loonbedrijf Visch in het Gelderse Doornspijk heeft veel relaties met akkerbouwers in Flevoland. Het bedrijf heeft zelf een aantal opslagen, maar levert ook aan akkerbouwers met eigen een opslag. "Voor een optimale logistiek zou er meer opslag moeten komen. De mest is in perioden als deze niet aan te slepen." Hun eigen bedrijf kan ook wel wat extra opslag gebruiken, maar hard trekt Visch er niet aan. "We promoten het wel. Maar door onzekerheden op de mestmarkt is iedereen is nu terughoudend, zowel akkerbouwers als distributeurs", zegt directeur Arno Visch. Hetzelfde geluid is te horen bij Houbraken in het Brabantse Bergeijk.

Investeren in opslag

Over akkerbouwers die zelf mestopslag realiseren, zijn adviseurs over het algemeen positief. "Voor een deel van de akkerbouwbedrijven is dat zeker interessant", zegt Rudy Dirne, coördinator organische bemesting bij akkerbouwcoöperatie CZAV. "Een ondernemer moet wel een paar duizend ton drijfmest kunnen ontvangen om efficiënt te kunnen bouwen", is zijn ervaring. Voor kleine bedrijven is het daarom moeilijk rond te rekenen.

Dirne benadrukt dat vooral de bijkomende voordelen doorslaggevend moeten zijn om te investeren in opslag. Zo is de mest altijd op het juiste moment beschikbaar en kan een akkerbouwer zelf een bedrijfseigen mengsel maken van bijvoorbeeld varkens- en rundveemest. Dusdanig dat de gehalten fosfaat en stikstof beter aansluiten bij de behoefte van het bedrijf. Verder zijn uitslagen van mestmonsters bekend voor de mest op de akkers gaat. Ook kan de akkerbouwer de mest zo homogeen mixen als nodig is. "Dat is een prima basis om drijfmest in te zetten bij precisielandbouw. Denk daarbij aan uitrijden met NIRS-technologie."

Langetermijnbegroting maken lastig

Als akkerbouwers zelf investeren in mestopslag is het economische aspect ook belangrijk. De terugverdientijd van mestopslag wordt bepaald door de prijs per kuub mest, de jaarlijkse kosten van de opslag en het aantal keren per jaar dat de opslag benut wordt. Dat alles maakt een langetermijnbegroting wel lastig. Er zijn verschillende opslagsystemen op de markt.

Investering in opslag bedraagt €25 tot €65 per kuub

Er zijn meerdere mogelijkheden om mestopslag te realiseren. Naast de gewenste hoogte van de investering hangt de keuze onder meer af van de afstand van de opslag tot de percelen, de tijd dat de opslag kan of mag blijven staan en de maximale oppervlakte die bebouwd kan worden.
Een bassin of mestzak neemt meer ruimte in beslag dan een silo. Vergeleken met opslag van mest onder stallen, zijn mestopslagen relatief goedkoop: opslag onder de stal kost al gauw €100 per kuub inhoud, bij een grote omvang en zonder heien.

De meest degelijke opslag is een mestsilo. Het is ook een duurdere oplossing. De prijzen voor mestsilo's variëren globaal tussen de €25 en €65 per kuub inhoud, afhankelijk van de grootte en de materialen. Er zijn meerdere varianten: een betonnen silo is de meest dure (€35 tot €40 voor silo van 2.000 kuub) maar schrijft wel in 20 jaar af. Goedkoper is een ronde mestsilo met stalen frame en kunststofhoes. De investering is lager, maar deze wordt wel in 10 jaar afgeschreven.

Eenvoudiger is een foliebassin (mestbassin) of een mestzak. Een bassin van 2.000 kuub kost €20 tot €30 per kuub inhoud. Een mestzak met dezelfde inhoud is iets duurder en kost tussen de €30 en €40 per kuub. Dat is inclusief de kosten voor grondwerk en aanleg. Een voordeel van de mestzak ten opzichte van het bassin is dat mixen gemakkelijker is. Ook gaan mestzakken door de materiaalkeuze gemiddeld langer mee. Een andere variant is een kleine, oprolbare zak van circa 300 kuub inhoud. Deze kost ongeveer €40 per kuub inhoud.

De degelijkste opslag is een mestsilo. De prijzen voor mestsilo’s variëren globaal van €25 tot €65 per kuub inhoud, afhankelijk van de grootte en de materialen.</p>
<p><em>Foto: Ronald Hissink</em>
De degelijkste opslag is een mestsilo. De prijzen voor mestsilo’s variëren globaal van €25 tot €65 per kuub inhoud, afhankelijk van de grootte en de materialen.

Foto: Ronald Hissink

Vanzelfsprekend is een goedkope opslag per kuub eerder terug te verdienen. Daar staat tegenover dat een duurder systeem meestal langer meegaat en er dus langer op verdiend wordt.

In het meest positieve scenario is bij een investering van €40 per kuub opslag en een vergoeding van €15 per kuub, na minder dan drie keer vullen de opslag terugverdiend. Zo wordt het in de praktijk wel eens voorgerekend, maar er is geen zekerheid dat altijd en overal €15 wordt betaald. Bovendien moet de prijs in de opslag vergeleken worden met het bedrag dat de akkerbouw zonder opslag krijgt bijbetaald. Buiten het uitrijseizoen is dat verschil ongeveer €5 per kuub, maar variaties in de tijd en per gebied zijn groot. Als de akkerbouwer ook zelf de kosten voor uitrijden moet betalen, blijft amper de helft van dat bedrag over. Door de mestopslag op gunstige tijden vol te laten rijden en eventueel meerdere keren te laten vullen, is het voordeel wel snel groter.

Andersom gerekend kost 2.000 kuub mestopslag op basis van jaarkosten €3,50 tot €5 per kuub. Dat moet de opslag dus jaarlijks per kuub opbrengen als netto vergoeding voor de opslag van mest.

Onzekerheden over toekomst mestmarkt

Ondanks de voordelen die mestopslag voor akkerbouwers kan hebben, gebeurt er weinig in de praktijk. Dat is ook terug te zien in de cijfers van het CBS: de totale opslag in de akkerbouw is tussen 2010 en 2014 zelfs met ruim 200.000 kuub gekrompen.

Dat is waarschijnlijk te verklaren doordat de huurder van de opslag (bijvoorbeeld een varkenshouder) de kuubs mag meetellen. Los daarvan is er geen groei in opslag waar te nemen. De grootste uitbreiding zit in de melkveehouderij en ook in de varkenshouderij. Die eerste sector is niet verwonderlijk, gezien de stormachtige schaalvergroting die een deel van de melkveebedrijven, vanwege de afschaffing van het melkquotum, heeft doorgemaakt.

De cijfers kloppen met de bevindingen van producenten van mestopslag, zoals PAS Mestopslagsystemen in Drachten en Albers Alligator in Wageningen, bekend van de mestzakken. Beide bedrijven geven aan dat ze de afgelopen jaren met name op melkveebedrijven hebben gebouwd, maar nauwelijks in de akkerbouw. Zoals de distributeurs al constateerden, komt dat vooral doordat ondernemers die nadenken over mestopslag (zowel akkerbouwer als handelaar) terughoudend zijn vanwege onzekerheid over de uitwerking van de mestwetgeving.

Onduidelijkheid over de consequenties van de toename van mestverwerking komt daar nog bij. In het sectorplan varkenshouderij wordt gesproken over het oprichten van enkele locaties voor grootschalige mestverwerking. Ook melkveehouders denken vanwege wettelijke eisen, maar ook door de hoge kosten voor mestafzet, na over mestverwerking. Als dit allemaal doorzet zal de hoeveelheid drijfmest afnemen en er meer dikke fractie en mineralenconcentraten komen. Een groot deel moet voor export weg, tenzij mineralenconcentraat erkend wordt als kunstmestvervanger.

Verder willen akkerbouwers zich niet beperken door voor lange tijd drijfmest af te moeten nemen. In het verleden zijn andere mestsoorten interessant geweest, zoals kippenmest. Daarna kwam er veel aanbod van vleesvarkensmest en nu staat champignonmest in de belangstelling vanwege exportproblemen naar Duitsland.

Ook kunstmest verdient goede opslag

Nog meer dan drijfmest maken akkerbouwers gebruik van opslag van kunstmest. De voorkoop is inmiddels bij een aantal leveranciers begonnen. Vroege levering betekent extra aandacht voor opslag. Groothandel Triferto geeft enkele adviezen.

- Sla minerale meststoffen in zakgoed en big bags niet buiten op. Door opwarming en afkoeling kan de temperatuur van nitraathoudende korrels schommelen tussen 25 en 40 graden. Dit leidt tot vergruizing van de korrels. Is buitenopslag onvermijdelijk, sla dan op in de schaduw en bescherm tegen zonlicht. Stapel niet te hoog.

- Bewaar gestorte kunstmeststoffen op een droge plaats. Voorkom dat vocht en water bij de meststof kunnen komen. Controleer loodsen en silo's daarom regelmatig op lekkages en vochtinslag. Dek de meststoffen af bij een opslag van meer dan twee weken. Gebruik transparant plastic folie van 0,10 tot 0,15 millimeter dikte en overlap circa een halve meter.

- Wees altijd voorzichtig met het mengen van meststoffen. Voorkom open vuur of warmtebronnen bij nitraathoudende meststoffen. Houd de opslag en omgeving schoon.

Mestopslag buiten bouwblok is lastig

Naast de onzekerheid over de toekomstige mestmarkt, is de ruimtelijke ordening vaak een groot obstakel. Op het bouwblok is het vaak geen enkel probleem om mestopslag te maken. Tot 750 vierkante meter of 2.000 kuub inhoud volstaat zelfs een melding en is geen omgevingsvergunning nodig. Overheden hebben in bestemmingsplannen echter aangegeven dat er niet buiten het bouwblok gebouwd mag worden. Dat geldt ook voor mestopslag.

Voor akkerbouwers is het juist handiger om buiten het bouwblok mestopslag te hebben, zowel logistiek als voor de ruimte die het inneemt. Slechts in uitzonderlijke gevallen willen gemeenten meewerken aan plaatsing van mestopslag buiten het bouwblok. Er moet dan een goede onderbouwing zijn, bijvoorbeeld dat opslag op het bouwblok hinderlijk is voor de omgeving of tot onnodig veel verkeersbewegingen leidt.

Hans Verkerk, secretaris meststoffendistributie bij Cumela, is bekend met de problematiek. Toch heeft het op dit moment geen prioriteit voor de organisaties. “Mestopslag buiten het bouwblok blijft lastig. Enkele jaren geleden hebben we een notitie opgesteld die ondernemers kunnen gebruiken als onderbouwing richting gemeentes.” Met de juiste argumenten kan er soms wel wat meer, is zijn ervaring. Zo zijn overheden wel gevoelig voor verkeersveiligheid, is zijn ervaring. “Maar in veel gevallen zal het toch op het bouwblok moeten gebeuren. Daarvoor is het bouwblok in beginsel ook bedoeld.”

Foto

  • Big bags met kunstmest kunnen het beste binnen worden opgeslagen.</p>
<p><em>Foto: Mark Pasveer</em>

    Big bags met kunstmest kunnen het beste binnen worden opgeslagen.

    Foto: Mark Pasveer

Of registreer je om te kunnen reageren.