Home

Achtergrond 4226 x bekeken 14 reactieslaatste update:4 jul 2016

Alle ballen op veehouderij in klimaatdebat

Nu de fossiele energiesector op een keerpunt staat, richten de ogen zich op de landbouw. Maar hoe zit dat nou met die bijdrage van de veehouderij aan de klimaatverandering? Met de loep op de cijfers ontstaat een genuanceerd beeld.

Met deze kletsnatte zomer dringt het probleem van de klimaatverandering zich levensgroot op. En daarmee van het broeikaseffect. Er zijn weinigen die nog hardop twijfelen aan de opwarming van de aarde, of over de oorzaak: de uitstoot van broeikasgassen.

Maar waar komen die broeikasgassen vandaan, wie zijn de grote boosdoeners? Hoe meer je inzoomt op die vraag, hoe groter de meningsverschillen. Ja, fossiele brandstoffen spelen de hoofdrol, dat is nog wel helder, maar wat nog meer? De laatste jaren gaat steeds vaker de beschuldigende vinger in de richting van de landbouw, de veehouderij in het bijzonder. Dat gaat ver en levert nogal bizarre taferelen op, zo riep Arnold Schwarzenegger onlangs alle Chinezen op om minder vlees te gaan eten.

De voedselketen

Het begon in 2006 met de publicatie van het geruchtmakende FAO-rapport Livestock’s Long Shadow. Daarin werd de bijdrage van de veehouderij geschat op 18%. Het was de tijd van Al Gore’s Ongemakkelijke Waarheid, en Marianne Thieme van de dierenpartij kwam met haar film 'Meat the Truth', waarin ze betoogde dat het afgelopen moest zijn met de (intensieve) veehouderij, in het belang van de hele mensheid.

Sindsdien is er veel onderzoek gedaan en nog veel meer gediscussieerd en gedebatteerd. Maar terwijl op het gebied van fossiele brandstoffen enorm veel is gebeurd – van ontwikkeling van schonere motoren tot hele nieuwe energiebronnen – bleef het in de veehouderij betrekkelijk stil over het broeikaseffect. Er is geen beleid voor, in Nederland noch in Europa. Tot groot ongenoegen van bijvoorbeeld Pier Vellinga, een van de bekendste klimaatwetenschappers van Nederland. Hij vindt dat de veehouderij aan de bak moet.

Volgens Vellinga is de bijdrage van de landbouw aan de totale uitstoot van broeikasgassen 20 tot 25% van het totaal. Andere schattingen komen daar ruwweg mee overeen, al is er veel variatie mogelijk doordat verschillende uitgangspunten. Een internationale studie uit 2012 komt op een bijdrage van het ‘voedselsysteem’ van 19-29%, waarvan ruim 80% aan de primaire landbouwproductie is toe te schrijven. Maar ook hier is veel nuancering mogelijk. De bijdrage van de ‘voedselketen’ bestaat uit veel verschillende fracties en stappen.

Loep op uitstoot

De verbranding van fossiele brandstoffen is nog steeds verantwoordelijk is voor het leeuwendeel (64%) van de uitstoot, leert een infographic, gemaakt door het Nederlandse adviesbureau Ecofys, voor de ASN Bank. Denk aan transport, verwarming van gebouwen en industrie. Die uitstoot bestaat vooral uit CO2.

36% van de uitstoot bestaat uit 'directe emissies', ofwel uitstoot die niet is toe te schrijven aan het gebruik van fossiele brandstoffen. Hierin zit de bijdrage van de landbouw en veehouderij, maar ook de productie van fossiele brandstoffen heeft hier nog een groot aandeel in (14,5%). Een klein pijltje verwijst naar de uitstoot vanuit vuilnisbelten en rioolinstallaties (3,4%).

Bijdrage landbouw

Nu leggen we de loep op de landbouw. De totale uitstoot vanuit de landbouw (exclusief verwerkende industrie) is 20,2%. Uitsplitsing hiervan is zeer interessant. Allereerst zien we dat de bijdrage van trekkers en andere machines 0,8% is. Dat lijkt weinig, maar het is wel bijna 1% van de totale mondiale uitstoot van broeikasgas. De verbranding van agrarisch afval, denk aan stro op het land, is goed voor 0,1%. Daarmee hebben we de kleine posten gehad.

De grootste post binnen de ‘landbouw’ is de ‘bosbouw en ander landgebruik’ (7,7%). Het woord ‘bosbouw’ is ietwat misleidend, want het gaat hier vooral om de ontbossing en de CO2-uitstoot die dat oplevert. Een deel van deze uitstoot (1,1%) bestaat uit methaan die vrijkomt uit veenbodems. Discussiepunt is of deze categorie ontbossing toegerekend moet worden aan de landbouw. Strikt genomen niet, want ontbossing zelf is geen landbouw. Bij inschattingen van de toekomstige uitstoot van de landbouw wordt de ontbossing nogal eens buiten beschouwing gelaten omdat het een keer ophoudt, het geschikte areaal is bijna op. Maar omdat de ontbossing gebeurt om plaats te maken voor landbouwgrond, kun je ook beredeneren dat deze uitstoot onlosmakelijk samenhangt met landbouw, en met name veehouderij – ontboste percelen worden vaak eerst een tijd begraasd en daarna beplant met voedergewassen.

Veehouderij 6,5%

Na de bosbouw is binnen de landbouwsector de categorie ‘veehouderij en mest’ de grootste uitstoter (6,5%, waarvan gaat 5,6% in de vorm van CH4 en 0,9% als N2O (lachgas). Het methaan komt uit herkauwers, het lachgas komt uit de mestketen). Een andere grote post is ‘agrarische bodems’ (5,2%, waarvan 1,9% in de vorm van CH4 en 3,3% als naar N2O.

Samengevat: het aandeel van de landbouw is fors; ruim 20%. Maar als je de loep hier op legt, ontstaat een genuanceerder beeld. Na aftrek van ontbossing blijft 12,5% over, minder dan de afdeling ‘transport’. De methaanuitstoot door de rundveehouderij, mikpunt van veel critici, is niet meer dan 5,6% van het totaal. Ter vergelijking en ter nuancering: dat is niet zo heel veel meer dan de uitstoot die plaatsvindt bij de winning en verwerking van olie en gas (3,7%). Waarbij wel weer aangetekend moet worden dat een groot deel van de uitstoot uit bodems en door machinegebruik toegeschreven moet worden aan de veevoerproductie. Wereldwijd is tweederde van de landbouwgrond in gebruik voor vee. Net zo goed geldt dat een deel van het transport over de weg, door de lucht en via het water, hoort bij de voedingsketen.

Foto: Bert Jansen
Foto: Bert Jansen

De beklaagdenbank

Intussen zit de rundveehouderij in de beklaagdenbank. De documentaire ‘Cowspiracy’ waar in kritische kringen veel naar wordt verwezen, doet een duit aan dat zakje. Het is het verslag van een gewone (Amerikaanse) man die op zoek gaat naar antwoord op de vraag hoe het zit met die koeien en het broeikaseffect. De titel zegt het al: er zit een complot achter. De veehouderijlobby doet er alles aan, met succes, om te verhullen dat runderen een enorm probleem vormen, is de boodschap.

Een koe stoot evenveel broeikasgas uit als een auto, zegt Vellinga veelbetekenend. Het is een serieuze, wél onderbouwde variant op de uitspraak van Thieme dat een vegetariër in een hummer beter is voor het klimaat dan een fietser die vlees eet. Dat laatste blijkt trouwens niet te kloppen, schreef NRC op basis van informatie van het PBL.

Genuanceerde werkelijkheid

Dit klinkt al heel anders: Een glas melk staat voor even veel uitstoot als een glas jus d’orange: 1,2 kilo CO2 equivalent. Dat zegt Gerard Kramer van Blonk Consultants. ‘De werkelijkheid is niet zwart-wit maar genuanceerd’, stelt hij. Kramer wijst erop dat zuivelproductie vier keer zo efficiënt is als rundvleesproductie, gerekend naar uitstoot per kilo product. Nederland heeft wel een probleem met de veehouderij, volgens hem, maar dat is vanwege de grote productie op een klein oppervlak. ‘Maar per eenheid product valt het weer mee met de uitstoot.’

Het beeld is dus genuanceerd. Toch heeft de veehouderij een groot probleem. In Parijs is afgelopen winter afgesproken dat de economie klimaatneutraal moet worden. Dat is een enorme opgave, die samenvalt met de vraag hoe de groeiende wereldbevolking aan voedsel moet komen. Als tegelijk de revolutie in de energiesector doorzet, worden zowel de absolute als de relatieve uitstoot vanuit de landbouw steeds groter en zal de roep om maatregelen blijven toenemen. Volgens Vellinga is het de hoogste tijd om na te denken over drastische stappen en een totaal ander voedingspatroon, met een totaal andere landbouw. Kortom, dit onderwerp is voorlopig nog niet van de agenda.

Menu van Morgen: minder vlees en zuivel

Veel minder vlees en zuivel, minder alcohol, meer groenten, noten en peulvruchten. Zo verandert het menu van Nederlanders richting het jaar 2030, als ze rekening willen houden met de klimaatdoelstelling van niet meer dan 2 graden opwarming. Dat is de uitkomst van een onderzoeksproject van Blonk Consultants in opdracht van het Voedingscentrum. Het laat zien welke verschuivingen er in het dagelijks menu (Menu voor Morgen) nodig zijn als mensen duurzaam voedsel willen. Vooral de broeikasgassen zijn een flinke hobbel. Het doel is 45% reductie in 2030, en dat gaat door naar 67% in 2050. En omdat rekening is gehouden met verhoging van het dierwelzijn, werd dat nog lastiger. Immers, de voerconversie stijgt als dieren meer bewegingsvrijheid en een langer leven krijgen. De uitkomst is aan de ene kant bemoedigend voor consumenten: het is goed mogelijk om voor hetzelfde geld straks genoeg gezond eten te kunnen krijgen, terwijl je ook nog voldoet aan eisen op het gebied van duurzaamheid. Voor boeren, met name veehouders, is het beeld onheilspellend: vlees en zuivel worden steeds meer een bijzonderheid voor consumenten, als deze trend doorzet. Daar staat wel iets tegenover: dit verhaal gaat over de Nederlandse consument. Tegenover krimp hier staat voorlopig nog wel groei in buitenland.

Laatste reacties

  • veelust

    Wat ik in de hele discussie van de CO2 niet begrijp is dat er alleen over uitstoot wordt gepraat en niet over CO2 opname.verder is de hele discussie1 grote flauwekul waar een heleboel bedrijfjes en organisaties geld aan proberen te verdienen.
    Er zijn in die hele discussie zoveel tegenstrijdigheden en we denken dat we weten hoe het zit maar we weten er weten er geen snars van.
    Ooit dachten dat de aardbol een platte pannenkoek was en als je op zee ging varen dan kon je er afvallen. En zo hebben We al verschillende van die discussies gehad.Zo zal het mer deze discussie ook zijn en over 50 jaar kijken we terug en zeggen we met elkaar ,ze dachten dat ze iets van het klimaat wisten 50 jaar geleden.
    Het ergste is dan ook nog dat we tegenwoordig hier dan ook nog wetgeving op maken op basis van gevoel en emotie.

  • Zuperboer

    #veelust; Het ergste in dit soort discussies is vaak dat er een aantal relatieve buitenstaanders zich er op voorstaan dat ze de kennis bezitten en daarmee op basis van bluf de discussie gijzelen. De voedselproducent is al helemaal geen partij, maar het is wel van het grootste belang dat de kennis en de inzet die de sector bezit als waardevol bezit van de mensheid wordt gekoesterd, m.a.w. als we moeten overleven van de inspanningen van dergelijke psuedo-wetenschappers dan zullen we op korte termijn omkomen van de honger!

  • Daan1

    Las gisteren op de site van de boerderij dat dit wel eens een natter jaar als 1906 (natste) kan worden.....hoeveel vee, auto's enz warwn er toen??. De vergelijkingen kloppen voor geen meter. Ook als mensen alleen nootjes en sla eten moet dit toch ook getransporteerd en gekoeld/bewerkt/bereid worden...wat is het verschil met melk en vlees transport?
    Overdaad schaad! Dat is een feit, maar al dat voedsel wordt toch voor de mens en zijn verwende huis dieren geproduceerd niet alleen maar omdat het een hobby is van de boer?
    En dan dat de boeren nog niks hebben ondernomen!!?? De scherpere voerconversie's, betere energiebronnen voor de stallen ( hergebruik warmte, biogas, goede isolatie) klinkt misschien niet zo sexy maar tikt ook flink door. Dit is wel met geld uitsparen in het achterhoofd gedaan, maar die andere industrieën doen niet anders : het zijn geen wereldverbeteraars maar kapitalisten met alle respect.

  • a.loonen1

    Het simpele feit om de kletsnatte zomer direct aan `klimaat verandering` toe te schrijven is kritische journalist onwaardig. Dit blijven uitzonderingen, die misschien vaker gaan voorkomen maar die niet zonder meer toe te schrijven valt aan klimaatverandering. (overigens is het klimaat altijd al net zo veranderlijk geweest als het weer over de langere termijn) Feit is dat Parijs geen daling van de CO2 uitstoot bewerkstelligt, maar een iets lagere stijging van de uitstoot. ( als de zeer vage afspraken nagekomen worden wat nog te bezien valt)De wereld bevolking groeit van nu 7,3 miljard naar bijna 10 miljard in 2050. De wereld economie gaat de komende 25 jaar verdubbelen. Dat alles vraagt zoveel energie, grondstoffen en voedsel dat al zouden we het verkiezingsprogramma van Groen Links uitvoeren er geen daling van de CO2 uitstoot gaat plaatsvinden. Sterker, deze zal voorlopig blijven stijgen. Het aandeel wind en Zon is nu 0,5 % en zal in 2040 gestegen zijn tot 2,5 % en het aandeel fossiel (olie, gas en kool)zal maar zeer beperkt dalen en tot 2040 en nog steeds de helft van de groei opvangen. (bron: IEA, International Energy Agency, het meest gezaghebbende instituut over energie vraagstukken ) Kortom, er is voorlopig geen alternatief voor fossiele energie.
    Hetzelfde geldt voor voedsel productie. Ik ben een beetje bang dat er `misbruik` gemaakt gaat worden van deze discussie om de veehouderij te kortwieken vanwege een `dubbele` agenda, en dan bedoel ik van uit dierenwelzijn optiek . Ik hoop dat de landbouw journalisten hierop letten en niet kritiekloos achter de `klimaatgekte` aan gaan lopen.

  • Can

    In Nederland met intensieve landbouw , is dit makkelijk geloofwaardig te maken .
    Waar wij wonen is er betrekkelijk weinig vee .
    Grootschalige extensieve landbouw .
    Lage bevolking per meter .
    Veel natuur .
    Etc .
    Trouwens ook geen subsidie .
    Wij hebben ook sukkels zoals in nl , maar die zijn percentage gewijs minder werkzaam in de politiek, er zijn er wel een paar .
    Wij hebben dus ook klimaat verandering ,of verandert het klimaat .
    Om hier het zelfde verhaal te houden Zoals in nl , kom je niet ver .

  • oorspronkelijk

    de metingen gaan niet verder terug dan 1906
    1998-2016 erg natte jaren.
    de frequentie stijgt.
    1x100jaar
    2x20jaar
    blijven ontkennen betekent zonsvloed en toen waren er nog geen auto's
    dus de natuur en menselijke invloeden of veebezetting moeten serieus genomen worden

  • a.van.hoof1

    Prima verwoord Toon. a.loonen1. we worden met zijn allen gek gemaakt en de discussie zal wellicht voor de zoveelste keer misbruikt gaan worden.

  • c.putten

    hoeveel de landbouw bijdraagt aan co 2 reductie met onze gewassen word even vergeten .

  • alco1

    Juist putten. Dat wordt vergeten.

    Er zit onnoemlijk veel fossiele brandstoffen in de aarde. Alle gevormd door verrotting.
    Triljoenen jaren terug moet er dus enorme hoeveel heden CO2 en Stikstof om de aarde gezweeft hebben.
    Er werd leven mogelijk omdat zuurstof gevormd werd.
    Gelukkig maar anders zou alles door gebrek aan CO2 woestijn worden.
    Opwarming der aarde ontstaat dus alleen maar door de fossiele brandstoffen weer uit de aarde te halen.
    En niet door de kringloop van het levende wezen te bekritiseren.
    WAAR IS HET VERSTAND WETENSCHAPPERS!!!!!!

  • alco1

    Hoewel ik verzot bent op de natuur, moet juist de natuur eens onder de loep genomen worden. Het produceert geen voedsel en produceert maar heel weinig zuurstof en legt hoegenaamd geen Co2 vast, waardoor elders in de wereld bossen gekapt worden voor de eiwit productie.
    WAAR IS HET VERSTAND!!!!!

  • theorikyreintjes1

    Wat kun je nog geloven? Dit waren de woorden van sportverslaggever Mart Smeets. Dit na het zoveelste dopingschandaal in de sport! Daar mee verlies je het vertrouwen in de mensen. Het enigste wat telt is de waarheid! Er wordt zoveel geschreven en gepraat, soms is het ook nog waar. Maar alle leugens en onzin veroorzaken misschien nog wel het grootste probleem. Er zijn er te veel die een probleem proberen te maken, en dan een oplossing zoeken om er zelf geld aan te verdienen!

  • moi !

    Een ding scheelt alle landen zitten met dit vraagstuk, het is in ieder geval geen Nederlands vraagstuk alleen. Het is ook iets wat de landbouw niet alleen aangaat maar ook de burgers. Het moet dus breed gedragen worden. Maar om toch iets te kunnen doen ? Waarom wordt het telen van plantaardige eiwitten voor zowel voor dier als mens consumptie niet meer gesteund . En ligt een verdere vorm van duurzame landbouw dan niet meer voor de hand?

  • hlharmsen@kpnmail.nl

    Is het geen appels met peren vergelijken. De hummer slurpt benzine uit olie waar veel co2 opgeslagen lag in fossiel materiaal, terwijl de koe veel gras en mais vreet waar veel co2 voor uit de lucht is gehaald en opgeslagen in het gras.

  • Parel

    Het is een herhaling van zetten. Waar moet je bezuinigen? Bij de buren, maar niet bij mij.
    En zo probeer je dat staatje te lezen, mooi in kleur, maar toch onleesbaar.
    Dan komt de vraag naar boven: Is met verkeer ook de luchtvaart meegenomen? Waarschijnlijk niet, omdat de luchtvaart helemaal niet belast wordt met accijnzen of energie tax of zelfs maar BTW... Zeg maar: Het is de heilige vliegende koe.
    Opvallend is ook dat de recente ontwikkelingen in het marktwezen ook buiten beschouwing gelaten wordt. Een verkeerde ontwikkeling ten aanzien van de CO2-uitstoot kun je maar meteen de kop indrukken. Maar zover gaat het niet. De discussie gaat in de richting: Wie kunnen we het in de schoenen schuiven.
    En zo racet er een grote golf busjes in West-Europa rond om de webshop bestellingen dagelijks thuis te bezorgen. Een kwart van de mensen is niet thuis, en dan nog maar een keer bezorgen om uiteindelijk het af te geven bij een regionaal afhaalpunt.
    Bol punt kom, en je krijgt er geen CO2 footprint bij,.... Is toch maar lastig. Het levert een grote verandering op. Files bij overvloed, sluitende winkelconcerns, vastgoed down, leegstand in de city, en een overheid die juicht dat de economie weer vooruitgaat.
    Kortom: Niks nieuws onder de zon. Pijn bij een ander leggen, zoals altijd.

Laad alle reacties (10)

Of registreer je om te kunnen reageren.