Home

Achtergrond 1659 x bekeken 2 reacties

Impasse in pachtersland

Prijsregulering of niet? Daarover gaapt een kloof tussen pachters en verpachters. Gevolg: voorlopig geen nieuw pachtbeleid, terwijl dat wel nodig is.

Het leek een gouden greep: laat pachters en verpachters samen een nieuw pachtstelsel bedenken. Dan hoeft de politiek zich er niet aan te branden. Maar in twee jaar onderhandelen is er nu een derde en mogelijk definitieve breuk. Organisaties van grondeigenaren staan achter het Akkoord van Spelderholt, maar de pachters van de BLHB niet, evenmin als de jonge boeren van het NAJK. LTO Nederland is deze winter omgegaan. Vorig najaar was die nog tegen, maar na aanpassingen heeft ze besloten dat dit compromis beter is dan geen nieuw pachtbeleid.

Oud systeem begon te knellen

Wat is er aan de hand? Sinds jaar en dag zijn pachters beschermd. Pacht vond men niet iets om aan de vrije markt over te leveren. Maar het oude systeem, waarbij pachters generaties lang voor beschermde prijzen op hun land en boerderij konden blijven, begon te knellen. Grondeigenaren klaagden dat ze niet over hun grond konden beschikken en onvoldoende rendement kregen. Steeds meer grondgebruikers wilden graag flink geld neertellen voor tijdelijk gebruik. Dit hangt samen met toegenomen specialisatie en mobiliteit in de landbouw. Het resultaat: een groeiende grijze sector van onderhandse grondverhuur en clandestiene pacht.

Geliberaliseerde pacht ontspoord

Dit leidde in 2007 tot een nieuw pachtstelsel. Er kwam een nieuwe basis voor de regulering van de prijzen en er kwam een nieuwe pachtvorm: de ‘geliberaliseerde pacht’. Over de prijzen is er sindsdien jaarlijks een klaagzang. Maar twee dingen knellen nog meer: ten eerste werd de liberale pacht wel érg populair. Zelfs de overheid besloot haar oude ‘domeingronden’ kortdurend te verpachten aan de hoogste bieder. Ten tweede waren de bezwaren van verpachters over te intensieve bescherming van reguliere pachters niet weggenomen. Gevolg: er worden amper meer reguliere pachtcontracten afgesloten.

'Liberale pacht leidt tot roofbouw'

Als het zo doorgaat dreigt reguliere pacht te verdwijnen en regeert het geld. De huidige liberale pacht leidt tot roofbouw, vinden zowel pachters als verpachters. LTO-bestuurder Arnold Michielsen noemt het zelfs ‘funest voor de sector’.

Dus gingen de partijen in onderhandeling over een nieuw systeem dat tegemoet komt aan de huidige behoefte aan flexibiliteit bij grondgebruikers, aan rendement bij grondeigenaren en aan continuïteit en enige bescherming bij de pachtboer.

Een onmogelijke opgave, zo blijkt nu. Het ontwerp-akkoord van vorig jaar strandde vooral op het punt ‘overgangsrecht’.

Landgoed Twickel in Twente. Lopende reguliere pachtcontracten op pachtafhankelijke bedrijven hebben nog lang bescherming in het pachtakkoord dankzij een overgangsregeling.</p>
<p><em>Foto: Henk Riswick</em>
Landgoed Twickel in Twente. Lopende reguliere pachtcontracten op pachtafhankelijke bedrijven hebben nog lang bescherming in het pachtakkoord dankzij een overgangsregeling.

Foto: Henk Riswick

Vrije markt

Pachtersorganisaties vonden de overgang te groot. Bij de besprekingen van afgelopen winter staken ook andere tegenstellingen weer de kop op. Met name de principiële vraag of de pachtprijzen aan de vrije markt overgelaten kunnen worden, bleek een splijtzwam. Pachters willen toch af van de vrije prijsvorming. De BLHB kwam in februari met een eigen voorstel. Dit zou een herziening van de wet zelfs onnodig maken. Dit werd voorgelegd aan het LEI. Dat oordeelde kritisch. Het voorstel zou kortlopende liberale pacht wel minder aantrekkelijk maken, maar de beoogde langeretermijnovereenkomsten zouden er niet komen. Wel verwachten onderzoekers Huib Silvis en Martien Voskuilen een toename van grijze pacht.

Vier nieuwe pachtvormen

Het voorstel dat er nu ligt, beoogt de invoering van vier nieuwe pachtvormen, ter vervanging van de huidige zeven.

  1. Vernieuwde reguliere pacht, met alle bescherming van de pachter die we kennen. Grote verschil met nu is dat bij de start van een overeenkomst de prijs vrij onderhandelbaar is.
  2. Flexibele pacht. Deze komt in de plaats van geliberaliseerde pacht en de huidige reguliere pacht voor korte duur. Nieuw is een mogelijkheid van corrigerende prijstoetsing die moet voorkomen dat er belachelijke prijzen worden betaald.
  3. Loopbaanpacht. Dit is een soort ‘light’-versie van reguliere pacht, met als belangrijkste verschillen de duur (25 jaar) en het feit dat dit niet overdraagbaar is op de volgende generatie.
  4. Teeltpacht. Voor grondgebruik van korte duur.

Bij dit alles geldt een ruime overgangsperiode voor zittende reguliere pachters, met name voor de zogeheten ‘pachtafhankelijke bedrijven’.
Hiermee is het punt waarop het overleg vorig jaar klapte grotendeels verholpen: het overgangsrecht, al blijft met name het NAJK daar ongelukkig mee. Maar de dieper liggende tegenstelling over de vraag of de pachtprijs aan de vrije markt moet worden overgelaten of niet, bleek uiteindelijk toch te groot.

Politiek mistig over pachtstelsel

De bal ligt nu bij staatssecretaris Martijn van Dam, maar die houdt zich nog stil. “De staatssecretaris ­bestudeert het nieuwe akkoord en komt binnenkort met een reactie aan de Tweede Kamer”, luidt het ­officiële antwoord.

Eerder dit jaar liet Van Dam wel doorschemeren welke kant het volgens hem op moet. Hij wil een systeem dat langdurige pachtrelaties tussen verpachters en pachters stimuleert, bijdraagt aan duurzaam grondgebruik en flexibiliteit biedt. Daarmee sluit hij het alternatieve voorstel van de BLHB niet uit. Van Dam vindt breed draagvlak wel essentieel. Het Spelderholt-akkoord heeft een streepje voor, omdat dit breder gedragen wordt.

Tweede Kamer afwachtend

De Tweede Kamer is afwachtend. PvdA-Kamerlid Henk Leenders wil eerst antwoord van Van Dam. Datzelfde geldt voor coalitiegenoot Helma Lodders (VVD). Zij wil ook eerst meer informatie over de pijnpunten van het Spelderholt-akkoord. VVD wil vereenvoudiging van het systeem. De PvdA vindt, net als D66, duurzaam grondgebruik van groot ­belang. Het CDA vindt beschikbaarheid van grond tegen betaalbare prijzen voor pachters belangrijk.

Partijen hebben niet alleen oog voor de belangen van de pachters en verpachters. Het effect van het beleid voor de bodem wordt als derde component meegewogen. Dat maakt het onderwerp nog ingewikkelder dan het al was. Desondanks verwacht de Kamer de pacht nog voor de volgende verkiezingen in 2017 te behandelen.

Pachtnormen: elk jaar weer discussie
Over enkele weken maakt het ministerie van EZ de pachtnormen 2016 bekend. Het is jaarlijks voer voor discussie over het pachtstelsel.
Het ene jaar schieten de normen omhoog, het andere jaar omlaag. Dat moet anders, vinden velen in pachtersland, maar de fluctuaties zijn inherent aan de uitgangspunten van het Pachtprijzenbesluit 2007. Op basis hiervan berekent het LEI elk jaar de pachtnormen.
Er bestaan twee soorten pachtnormen. Voor contracten die na 1 september 2007 zijn gesloten geldt een maximale pachtprijs: de regionorm. Voor contracten van daarvoor geldt een veranderpercentage. De pachtprijs wordt jaarlijks bepaald op basis van een vijfjaarlijks gemiddelde van de opbrengst van het land. De normen zijn van toepassing op reguliere pachtcontracten en geliberaliseerde pachtcontracten met een looptijd langer dan zes jaar.
De pachtnormen 2016 worden berekend op basis van een vijfjarig gemiddelde van de opbrengst van het land van 2010-2014. In 2014 verdienden melkveehouders iets meer dan in 2013. 2010 was voor deze sector ook beter dan 2009. Daarom ligt het voor de hand dat in gebieden met vooral melkveehouderij de pachtnormen stijgen. Voor de akkerbouw is het anders. 2010 was voor deze sector beter dan 2009. Maar in 2014 verdienden akkerbouwers veel minder dan in 2013. Voor gebieden met vooral akkerbouw zou dit betekenen dat onder de streep de pachtnormen 2016 niet veel verschillen met die van 2015.

Laatste reacties

  • agratax(1)

    Waarom zijn we niet bij machte een pachtnorm te vinden gebaseerd op de opbrengst. Zodat zowel pachter als verpachter risico lopen t.a.v. weer en andere invloeden die geen beide in de hand heeft. Hier valt te denken aan een percentage van de opbrengst. Dit oudt in at bij roofbouw beide partijen de korte termijn pakken en daarna de eigenaar met de brokken blijft zitten omdat de pachter op stapt om elders deze truk weer toe te passen. Maak je de eigenaar mede verantwoordelijk voor deze praktijken dan zal hij via zijn contract kunnen ingrijpen.

  • agro1

    volgende geldt voor "nette", meerjarige pachtrelatie. eigenaar heeft <terecht> geen invloed op bedrijfsbeslissingen door de pachter, kan hier dus ook geen schade of profijt van hebben. nette pachtprijs betalen en het gepachte als "een goed huisvader" beheren. bij aanvang pacht grondmonster voor "nulmeting", op kosten eigenaar en bij einde pacht "eindmeting", op kosten pachter. land mag niet armer teruggegeven worden, dan aanvaard. marges afspreken en verrekenen volgens afspraak bij aanvang pacht. dit werkt dus niet bij "wilde", één-, of tweejarige overeenkomsten, maar dan is de prijs ook anders en mot je als eigenaar niet mauwen, als de boel uitgeboerd raakt en niemand er nog naar omkijkt. het lonkend toekomstperspectief van onze geliefde, land- en boerenuitmergelende Staatsrentmeesters.

Of registreer je om te kunnen reageren.