Home

Achtergrond 1522 x bekeken laatste update:4 mei 2016

Ban dierlijk eiwit nog niet van tafel

Met logica heeft het verbod op verwerking van dierlijke eiwitten in varkens- en pluimveevoer weinig te maken, maar het einde van de ban is nog niet in zicht.

De producenten van dierlijke eiwitten lopen al meer dan 10 jaar in Brussel de deur plat bij de Europese Commissie om aanpassing van het verbod op de verwerking van hun product in veevoer. Het verbod om dierlijk eiwit in veevoer voor herkauwers te verwerken is in beton gegoten, maar waarom geldt de ban nog steeds voor pluimvee- en varkensvoer?

De lobby leidde tot versoepeling, zoals voor de verwerking van bloedproducten in aquafeed (2003), bloedproducten in voer voor niet-herkauwers (2005) en dierlijk eiwitten in visvoer (2013). Er kwam een aanvulling op petfood, dat nooit verboden terrein is geweest. Maar gebruik in mengvoer voor varkens- en pluimvee is nog altijd niet toegestaan; de Europese Commissie wacht nu op zogeheten PCR-testen waarmee op basis van DNA de herkomst van de dierlijke eiwitten kan worden bepaald.

Kannibalisme taboe voor Europese Commissie

Die herkenningstesten zijn nodig om te kunnen controleren of varkens geen verwerkt dierlijk eiwit van varkens gevoerd krijgen en kippen geen dierlijk eiwit van pluimvee. Die vorm van kannibalisme wil de Europese Commissie onder geen beding. Het is een bepaling die overigens weinig met diergezondheidsrisico’s te maken heeft, zegt onderzoeker Leo van Raamsdonk van het Rikilt Wageningen UR, het Nederlands instituut voor Voedselveiligheid. “Dat is vooral een ethische kwestie.”

Waarmee de ingewikkeldheid van het dossier is aangegeven. Het verbod is in 2001 ingesteld als één van de maatregelen om de BSE-crisis te bezweren. In het debat en de besluitvorming zijn de angst voor BSE en het uitsluiten van risico’s nog altijd bepalend. Ook als ze er niet zijn, zoals in het geval van verwerking van dierlijke ­eiwitten in voer voor varkens en kippen, van nature alleseters.

Ruiming van een rundveebedrijf vanwege BSE, in 2003. Oorzaak uitbraak was gebruik van rundermeel in rundervoer en was aanleiding voor verbod.<br /><em>Foto: Mark Pasveer</em>
Ruiming van een rundveebedrijf vanwege BSE, in 2003. Oorzaak uitbraak was gebruik van rundermeel in rundervoer en was aanleiding voor verbod.
Foto: Mark Pasveer

'Hoogwaardig dierlijk eiwit wordt niet verspild'

Nu gaan hoogwaardige dierlijke eiwitten verloren omdat ze op grote schaal worden verbrand, claimen voorstanders van hergebruik. Zo’n verspilling past niet in een duurzame economie en heeft ook nog eens tot gevolg dat er nog meer soja wordt geïmporteerd omdat eiwitsoja wordt gebruikt als plantaardig alternatief in veevoer.

Bij beide beweringen plaatst de voerketen kanttekeningen. Hoogwaardige dierlijke eiwitten worden helemaal niet verbrand, zegt Sjors Beerendonk, 
directeur algemene zaken bij Darling Ingredients, het Amerikaanse moederbedrijf van onder meer Sonac en Rendac. “De verwerkte dierlijke eiwitten uit categorie 3, de processed animal proteins, worden allemaal verwerkt in petfood en visvoer.”

'Hoeveelheid verwerkt soja-eiwit in veevoer marginaal'

Directeur Henk Flipsen van de Nederlandse Vereniging Diervoederindustrie (Nevedi) relativeert de grootschalige verwerking van soja-eiwit in veevoer. “Die hoeveelheid is maar marginaal. Er is weleens uitgerekend dat hergebruik van dierlijke eiwitten in veevoer op Europees niveau gelijk staat aan een paar procent van het totale sojaverbruik.”

Flipsen stoort zich aan de verkeerde beeldvorming die ‘hier en daar’ ontstaat in het diermeel­debat. “Als iedereen gaat denken dat dierlijke eiwitten een uitstekend alternatief zijn voor soja-eiwit, is de indruk gewekt dat de discussie rond gebruik en import is opgelost. Dat is maar ten dele zo.”

Het huidige rantsoen van varkens is een mix van soja, erwten, zonnebloem, raap, maisgluten.<br /><em>Foto: Henk Riswick</em>
Het huidige rantsoen van varkens is een mix van soja, erwten, zonnebloem, raap, maisgluten.
Foto: Henk Riswick

EU produceert 2,5 miljoen ton dierlijk eiwit per jaar

Jaarlijks wordt er in Europa ruim 2,5 miljoen ton hoogwaardige dierlijke eiwitten geproduceerd, zegt Dirk Dobbelaere van EFPRA, de Europese organisatie van destructiebedrijven. Exacte cijfers geeft hij niet. Ook niet op landenniveau. "Mag niet", zegt hij. Concurrentiegevoelige informatie. En wat is dan bij benadering de waarde van die 2,5 miljoen ton dierlijke eiwitten, geschikt voor verwerking in pluimvee- en varkensvoer? Dobbelaere: "Daar wordt nooit over gepraat."

De Nevedi steunt de lobby om dierlijke eiwitten uit categorie drie in diervoer te verwerken, zegt Flipsen. "Het is een geweldige grondstof om goed diervoer te produceren." Maar het daadwerkelijk ­gebruik in Nederland zal wel afhangen van de voedselveiligheidsregels die de European Food Safety Authority en de Nederlandse Voedsel- en Waren­autoriteit bepalen, voegt hij eraan toe. "En de mate waarin consumenten het gebruik van dierlijke eiwitten in diervoer accepteren, is ook een aspect. Maar bovenal spelen economische afwegingen een rol."

Henk Flipsen, directeur Nevedi: "Dierlijke eiwitten zijn een geweldige grondstof voor diervoer. Foto: Nevedi

EU-parlementariër Huitema pleit voor opheffing verbod

Europarlementariër Jan Huitema (VVD) bepleit in het Europees Parlement opheffing van het verbod op de verwerking van verwerkte dierlijke eiwitten in varkens- en pluimveevoer. In zijn pleidooien komen de argumenten van diermeelverbranding en soja-import ook voorbij. Hij zegt: “Misschien is de vervanging van soja-eiwit marginaal, maar waarom zouden we het niet gebruiken als alle argumenten erop wijzen dat we dit positief kunnen inzetten?”

In de bevraging van de Europese Commissie ­gebruikt Huitema het argument dat hergebruik van dierlijke eiwitten in veevoer bijdraagt aan een duurzamere voedselproductieketen. Die kringloopgedachte moet aanspreken, want ze past prima in de circulaire economie die de Commissie hoog op de agenda heeft staan, aldus Huitema.

Dat mag zo zijn, de VVD-politicus kreeg in februari van eurocommissaris Vytenis Andriukaitis te horen dat er op korte termijn geen voorstel komt om verwerking van dierlijke eiwitten toe te staan. Na de zomer bepaalt de Commissie haar standpunt als er meer duidelijkheid is over de PCR-testen. Huitema zal de kwestie dit najaar opnieuw aankaarten.

'Waardevolle aminozuren in diermeel'

Ondertussen wordt de druk verder opgevoerd. Eric Hubers, voorzitter van de vakgroep Pluimveehouderij van LTO Nederland, zei in maart ten overstaan van een aantal Europarlementariërs dat diermeel goed is voor pluimvee. “Diermeel bevat waardevolle aminozuren die perfect passen in een rantsoen voor kippen.” En, voegde hij daaraan toe, dierlijke eiwitten verminderen de aandrang van kippen om stalgenoten te pikken. “Vanaf september 2018 mogen in Nederland snavels van leghennen niet meer behandeld worden. Diermeel in het rantsoen kan dan een bijdrage leveren aan dierwelzijn.”

Voorstanders wijzen erop dat kippen elkaar minder gaan pikken als er diermeel in hun voer zit.<br /><em>Foto: Peter Roek</em>
Voorstanders wijzen erop dat kippen elkaar minder gaan pikken als er diermeel in hun voer zit.
Foto: Peter Roek

BSE-gevaar verwaarloosbaar

Zo stapelen de argumenten voor verwerking van dierlijke eiwitten zich op. Ook de producenten blijven zich roeren. Inmiddels heeft de World Organisation For Animal Health (OIE) voor het merendeel van de EU-landen vastgesteld dat ze een verwaarloosbaar risico hebben op BSE, zegt Beerendonk van Darling Ingredients. “Dat is voor ons een gamechanger. Als door de OIE officieel is vastgesteld dat het daadwerkelijke risico op BSE in het merendeel van de EU-landen verwaarloosbaar is, dan moet je de ­regelgeving daar ook op aanpassen.”

Vorige maand BSE-geval in Frankrijk

Grote landen als Polen, Spanje en Duitsland krijgen in mei de status van ‘negligible risk’. Daarmee zijn Groot-Brittannië en Frankijk de landen op de BSE-kaart van de OIE die de status ‘controlled risk’ hebben en houden. Het zijn er nog maar twee, waarvan er één, Frankrijk, vorige maand weer een nieuw geval van BSE moest vaststellen.

Met een wijziging van de wetgeving moet zowel het Europees Parlement als een meerderheid van de lidstaten instemmen. Dat is nog een lange weg, want pas nadat de PCR-testen op lidstaatniveau zijn goed bevonden, kan het politieke traject van start. En die besluitvorming is nog geen gelopen race; BSE-emoties kunnen zo weer oplaaien.

Voors en tegens

Argumenten voor verwerking:
• Minder gebruik soja-eiwit.
• Gunstig effect pikgedrag kippen.
• Steeds meer EU-landen hebben verwaarloosbaar
risico op BSE.
• Dierlijk eiwit vol mineralen en vitaminen.
• Kippen en varkens zijn 
alleseters.

Argumenten tegen verwerking:
• Consumenten reageren 
afwijzend.
• Plantaardig veevoer goede vervanger.

Lees ook: 'Hou het diermeel voor de poes'

Of registreer je om te kunnen reageren.