Home

Achtergrond 726 x bekeken 2 reacties

'Wereldvoedselvraagstuk draait om instituties'

Wetenschapper Max Merbis van de VU denkt dat het wereldvoedselvraagstuk grotendeels draait om versterking van instituties in Afrika en delen van Azië. "Technisch is er geen probleem."

Op 16 oktober is het Wereldvoedseldag. In Afrika vindt een bevolkingsexplosie plaats. Juist hier heerst relatief de meeste armoede en op plaatsen is honger nooit ver weg. Elders in bijvoorbeeld Azië bereiken veel landen een welvaartsgrens die hen in staat stelt meer dierlijke eiwitten te consumeren. Wordt straks voldoende voedsel geproduceerd om iedereen te voeden?

Directeur Max Merbis van de Stichting Onderzoek Wereldvoedselvoorziening van de Vrije Universiteit is overwegend optimistisch. Maar daar waar de discussie vaak gaat over ‘Wageningse onderwerpen’, zoals hoe technisch de hectareopbrengst te vergroten, ligt volgens de onderzoeker de grootste uitdaging in het ontwikkelen van macht en competenties van boeren, coöperaties en overheid.

Hoe groot is de opgave straks alle monden te voeden?

“De wereldbevolking zal in elk geval groeien tot rond de 9 miljard mensen. Volgens ramingen van de FAO zal hiervoor 70% meer voedsel nodig zijn dan nu wordt geproduceerd. De vraag naar voedsel groeit wat sneller dan de bevolkingsgroei op zichzelf doet vermoeden. Dat komt doordat bij een bepaalde inkomensgrens de consumptie van vlees en zuivel zal toenemen.”

In de armste landen neemt de vraag het snelste toe?

“In de allerarmste landen bestaat de consumptie van dierlijke eiwitten vooral uit de spreekwoordelijke kip die op het erf de restjes op eet. Als die mensen ook meer eiwitten gaan consumeren bij stijgende welvaart, zullen ze moeten worden bediend door de vleesindustrie, en dan zijn grote volumes veevoer nodig.”

Is wereldwijd het landbouwareaal hiervoor voldoende?

“Afrika zal niet in staat zijn veel voeding te importeren. De bevolking in Afrika groeit snel door naar 2 miljard mensen. Het landbouwareaal in Afrika is voldoende, mits meer per hectare wordt geproduceerd. Een extra uitdaging is hier wel de sterk toenemende urbanisatie. Voor de transitie naar commercieel krachtige bedrijven is dat ongunstig, omdat de meest ondernemende mensen het eerst wegtrekken.”

Wetenschapper Max Merbis pleit voor meer aandacht voor instituties bij de oplossing van het wereldvoedselvraagstuk. <em>Foto: Diederik van der Laan</em>
Wetenschapper Max Merbis pleit voor meer aandacht voor instituties bij de oplossing van het wereldvoedselvraagstuk. Foto: Diederik van der Laan

Zal de groei van de opbrengsten de bevolkingsgroei bijhouden?

“Het is niet mijn grootste zorg. De opbrengsten per hectare groeien wereldwijd nog steeds, ook al is het in relatieve termen niet meer zo hard als voorheen. Maar in kilo’s per hectare gemeten is de groei heel constant gebleken over de laatste 50 jaar. In Amerika en Europa zitten we dicht bij de potentie, maar in Afrika en delen van Azië kunnen opbrengsten nog enorm omhoog.”

Lukt dit met de huidige technologie alleen?

“Met de huidige technologie is in gebieden waar de beschikbaarheid van voedsel tekortschiet nog een wereld te winnen. Het zou al helpen als men beter zaaizaad en goed gedoseerde kunstmestgiften zou combineren met een betere landbouwbewerking. Het is wel zo dat de bestaande technologie die vooral voor Europa, de VS en Zuid-Amerika is ontwikkeld, niet per se geschikt is voor Afrika, waar de bodem geologisch anders is gevormd. Er moet dus meer worden geïnvesteerd in specifieke oplossingen.”

Een technisch oplosbaar probleem.

“Ja, maar de technologische mogelijkheden zijn niet mijn grootste zorg. Die zit bij het vermogen van boeren in Afrika om deze technologieën daadwerkelijk te verwerven en toe te passen. Waarbij ik overigens wel de kanttekening plaats dat die groei van de productiviteit nog wel zo’n twee generaties moet voortzetten, en de gevolgen van klimaatverandering - die per saldo negatief voor de opbrengst per hectare gaan uitpakken - komen daar nog bovenop.”

Waarom kunnen agrariërs de benodigde technologieën niet verwerven?

“Het probleem zit deels in het vermogen en de capaciteit van Afrikaanse overheden, maar ook bijvoorbeeld in de coöperaties en boeren zelf om dat af te dwingen. De VU heeft onderzoek gedaan naar de vraag of Nederlands en Europees ontwikkelingsbeleid spoort met het Ghanese beleid. De corruptie is binnen de perken, de economie groeit redelijk snel, investeerders en donoren weten het land goed te vinden en bestuurders zijn meestal welwillend. Toch bleef het Noorden net zo arm als 20 jaar geleden en verbeteren gezondheidsstatistieken nauwelijks. Dat kwam door machteloosheid en gebrek aan competentie of ervaren instituten.”

Kan Nederland hier een rol spelen?

“Het ligt natuurlijk wel gevoelig, want landen willen tegenwoordig autonoom zijn en realiseren zich niet altijd dat autonoom zijn niet automatisch betekent dat je ook in staat bent bepaalde zaken even te regelen. Nederland kan hier een belangrijke rol in spelen. Nederland behoort in de landbouw tot de meest technologisch vooruitstrevende landen, en de instituten functioneren goed. Als we die ervaringen weten te delen en over te dragen, kan Afrika zich verder ontwikkelen en kunnen nieuwe technologieën Afrika bereiken.”

Laatste reacties

  • agro1

    voedselvraagstuk????? polcor zever!!! overvloedige voorraden tegen afbraakprijzen. feed the world and starve.

  • Veroniek Clerx

    Wetenschapper Max Merbis verwijst vanuit zijn ivoren toren, naar de oplossende rol van 'Instituties'. Mondiaal en Abstract. Terwijl 'tripledown' en zeker die in ex-koloniale, mondiale en jazeker, 'masculine' vorm sinds 1946 bewezen niét werkt.
    Sinds 1970 ( wakeupcall number 1) en daarmee alweer 46 jaar geleden, verergert daarnaast nog eens per dag de stand van het leefmilieu en het klimaat. 'Technisch is er geen enkel probleem' aldus Mervis. Aha, maar sociaal maatschappelijk des te meer. Weet de wetenschapper waar het graan vandaan komt? Inderdaad, uit het huidige Irak.

    Ter afsluiting nog een leestip: "Congo, een geschiedenis", door David van Reybrouck, archeoloog en Belg. En daarmee afkomstig uit het land van de voormalige kolonisator.

Of registreer je om te kunnen reageren.