Home

Achtergrond 166 x bekeken

'Europese landbouw niet stressbestendig genoeg'

De Europese landbouw is niet stressbestendig genoeg. Dat concludeert het Platform Landbouw, Innovatie en Samenleving in een – ongevraagd – advies dat het deze week uitbracht aan staatssecretaris van landbouw Henk Bleker.

Het rapport voegt aan de discussie die er over de toekomst van de wereldvoedselvoorziening al is, nog een dimensie toe: die van grote calamiteiten. Volgens voorzitter Wouter van der Weijden is Europa daar onvoldoende op voorbereid.

De ramp in Japan maakt het advies actueel, maar is niet de aanleiding geweest voor deze studie, die al sinds de voedselcrisis van 2008 wordt voorbereid. Maar Japan levert wel meteen een argument dat het pleidooi van Wouter van der Weijden, voorzitter van het Platform Landbouw, Innovatie en Samenleving, ondersteunt: ”Er is te weinig oog voor de gevolgen van grote calamiteiten, vooral als er meerdere tegelijk optreden.”

U heeft de mogelijke gevolgen laten bestuderen van een grote vulkaanuitbarsting, droogte, dierziektes en een plotselinge importstop van soja. Waarom juist die dingen? Er zijn nog wel meer rampen te bedenken, zoals een inslag van een grote meteoriet.
”Een uitbarsting van een zogeheten supervulkaan, of een meteoriet, dat zijn zaken die zo zeldzaam zijn en zo groot, die gaan het menselijk voorstellingsvermogen te boven. Als je het daar over gaat hebben, gaan mensen alleen maar de schouders ophalen. Wij hebben gekeken naar gebeurtenissen die minder onwaarschijnlijk zijn, en bijvoorbeeld eens in de honderd jaar voor kunnen komen. Ter vergelijking: bij de Deltawerken hanteert de overheid kansen van eens per 10.000 jaar. Dan kom je op die dingen als ernstige droogtes, met een opbrengstdepressie van 25 procent, zoals we in het rapport beschrijven.”

Waar moeten we bang voor zijn, als een van die dingen gebeurt?
”Het goede nieuws is dat de voedselzekerheid niet echt op het spel staat in Europa. We gaan dus geen angst voor honger zaaien. Het slechte nieuws is dat voedsel plotseling fors duurder kan worden, waardoor producten als zuivel of kip voor armere mensen in steden, bijvoorbeeld in Oost-Europa, onbetaalbaar worden.
Verder kan er enorme economische schade optreden in de veehouderij, als de import van veevoer wegvalt of de productie van ruwvoer drastisch terugloopt. Bedrijven die massaal omvallen, en inflatie als gevolg van de sterke prijsstijgingen van voedsel. In geval van dierziektes komt daar nog bij de maatschappelijke ontwrichting als gevolg van grootschalige ruimingen. Ook ontwikkelingslanden kunnen worden geschaad als Europa de schaarste te lijf gaat door de graanexport stil te leggen.”

Als de voedselzekerheid niet op het spel staat, en de schade vooral de landbouwsector zelf zal treffen, zal het grote publiek niet wakker liggen van dit verhaal. Aan wie is uw boodschap gericht?
”Afgezien van grote uitbraken van dierziektes dan. Maar inderdaad, we zich zorgen maakte over honger, kan zich gerustgesteld voelen. We hoeven ook niet de hele wereld wakker te schudden.”

U beveelt maatregelen aan zoals het bevorderen van de teelt van eiwitrijke gewassen in Europa, om minder afhankelijk te zijn van Zuid-Amerikaanse soja. Ook pleit u ervoor om weer voorraden aan te leggen. Dat gaat wel in tegen de trend van liberalisering die tot nu toe niet te stoppen is gebleken.
”Klopt. Wij willen de aandacht vestigen op risico’s van liberalisering. Er is nog steeds te veel vertrouwen in de zelfregulerende werking van de markt. Zelfs na de financiële crisis denken te veel economen dat de markteconomie zichzelf wel redt. Zij wijzen dan op bepaalde overheidsinterventies ten tijde van de voedselcrisis, die de voedselcrisis verergerden. Die zijn er inderdaad geweest, maar wij pleiten juist voor stabiliserende interventies.”

Wat vindt u van de kritiek dat u protectionisme propageert?
”Wij pleiten niet tegen alle liberalisering. Maar op bepaalde punten is toch echt meer overheidsbescherming nodig. Bijvoorbeeld voor meer eiwit-productie in de EU. Wellicht kan dat in de onderhandelingen uitgeruild worden tegen andere zaken, zoals wat meer markttoegang voor vlees. Wat wij voorstaan is selectief liberaliseren en selectief protectionisme. Ons systeem is gewoon te afhankelijk van import van soja.”

Is het geen onbegonnen werk, dit pleidooi?
”Nee. Je ziet dat de markten van geld, voedsel en brandstof meer en meer met elkaar verweven raken. Dat creëert instabiliteit. Dat komt onder meer door het biobrandstofbeleid. Dat is dus overheidsbeleid. Daar kun je dus in sturen. We zijn zeer positief over de actie van Frankrijk om de landbouwministers van de G20 bij elkaar te roepen. Frankrijk wil meer transparantie op de grondstoffenmarkten.”

Maar u pleit ook voor buffervoorraden en braak. Afgezien van de vraag of dat politiek haalbaar is, krijg je dan constante discussie over wanneer die voorraden in te zetten. Is dat wel te hanteren?
”Waarom zijn voorraden en braak onhaalbaar? Een paar jaar geleden hadden we ze nog. Discussie over voorraadbeheer krijg je, dat vergt goed overheidsbestuur. Het idee van een soort ijzeren voorraad die je pas aanspreekt als een bepaald prijsniveau is overschreden, spreekt mij wel aan.”

Foto

Of registreer je om te kunnen reageren.