Home

Achtergrond 291 x bekeken

Topsector ontbeert topstructuur in afzet

De groente- en fruitsector is op zoek naar een beter verdienmodel omdat de sector eigenlijk verliesgevend is. Die zoektocht is niet nieuw. Het gevoel van urgentie is er nu wel in de sector.

Gezocht: een afzetmodel met meer marktmacht maar wel vrijheid voor de telers. Om een einde maken aan de situatie waarin versnipperde groente- en fruittelers zichzelf in de voet schieten. De grote bundeling van de jaren 90 in The Greenery is al lang verzand in verbrokkeling.

En ook de laatste tien jaar het lukt niet om daar gezamenlijk wat aan te doen, al wordt de noodzaak wel gevoeld: ”We zijn door het kabinet aangewezen als topsector, maar missen nog een topstructuur”, zei Leo van der Lans, een van de grootste tomatentelers van Nederland, onlangs. Dat was nadat de Ehec-affaire de onmacht van het systeem aantoonde. De Nederlandse telers mochten niet samen product uit de markt nemen om de markt te laten herstellen. Dat had gekund in een gebundeld model.

In 2010 constateert The Greenery toch dat de visie achter het fusiebesluit van veertien jaar eerder is gerealiseerd. Er staat een toonaangevende organisatie die telers brede markttoegang biedt en hechte ketenrelaties heeft met belangrijke nationale en internationale retailketens. Hoe anders was het 25 jaar geleden, toen regionale veilingen nog alles veilden wat de telers ze voorzette, nauwelijks afgestemd op de vraag van de markt. In dat jaar 1986 bestond de groenteveilklok bijna 100 jaar, maar werd eigenlijk de ontwikkeling naar verticale ketens al ingezet.

De coöperatieve afzetwereld werd toen namelijk tot actie gedwongen toen enkele telers hun eigen afzet gingen regelen. Albert Heijn speelde daarin toen al een rol. Supermarktketen AH kon onmogelijk grote partijen uniform product tegen een vaste prijs afnemen en zocht contact met telers die onder vaste voorwaarden voor het grootwinkelbedrijf wilden telen.

Tuinders die in de jaren 90 produceerden, erkennen nu dat de veilingwereld telers in slaap had gesukkeld. De wereld was simpel; de klok deed het werk. Was er te veel, dan zorgde het Centraal Bureau voor de Tuinbouwveilingen (CBT) voor een redelijke doordraaiprijs. Ook had dat CBT de wind er goed onder met collectieve promotie.

In 1990 werd de sector toch opgeschud. Het Duitse blad Bild bracht de sector grote schade toe door de Nederlandse tomaat als ”wasserbombe” weg te zetten. ”We hadden te weinig door dat het met de kwaliteit slechter was geworden”, zegt een gepensioneerde teler en oud-bestuurder achteraf. Dat zette een ontwikkeling in gang waarbij nieuwe rassen werden gezocht en types verschenen als de vleestomaat en later cherrytomaat. Er werd eindelijk gebruik gemaakt van het sterke potentieel van rassenveredeling in Nederland. Tot dan toe waren tomaten het ultieme bulkproduct, allemaal op dezelfde manier verpakt en met een uniform uiterlijk.

De groenteveilingen moesten reageren op de stap van telers om zelf afzet te organiseren. In 1996 besloten negen groente- en fruitveilingen en het Centraal Bureau voor Tuinbouwveilingen (CBT) samen verder te gaan in The Greenery. De afzetmethode sloot niet meer aan bij de wensen en eisen van de belangrijkste afnemers.

De Nederlandse tuinbouw was als leverancier minder in trek. Er was schaalvergroting nodig, supermarkten werden snel groter. Toen al zag men mogelijkheden tot ketenintegratie en het opbouwen van hechte afzetrelaties aan retailzijde.

Toch is het niet tot een fundamentele bundeling gekomen. Eind jaren 90 bleven veilingen buiten de fusie, zoals de huidige veiling ZON en Fruitmasters. Afsplitsingen brachten weer nieuwe telersverenigingen zodat versnippering ontstond.

Wel vond ketenintegratie plaats doordat telers in The Greenery handelsbedrijven kochten. The Greenery investeerde veel in een directe relatie met supermarkten. Het sterkst zichtbaar is dat bij de opening van het versdistributiecentrum voor keten Plus bij Hollander in Barendrecht.

Pogingen om aan de versnippering een einde te maken mislukken stelselmatig. De groente-afzet mist het onderlinge vertrouwen. Een aantal keer was de sector dicht bij een bundeling voor glasgroente, zoals de associatie voor producentenorganisaties (APO). Voor marktleider The Greenery, maar ook koepelorganisatie DPA is maar een bundelingswijze echt relevant: fusie, al lijken er oren naar een nieuw model dat nu in de fruitteelt opgeld doet, de verkoop bv.

De hoop is gevestigd op stichting Stap met invloedrijke telers. Ze zoeken een route naar een breed gedragen afzetmodel met meer marktmacht. De kans om een eind te maken aan versnippering, daarvoor moet wel de nodige eigenbelang samenvloeien in een breed ketendenken, tot dusver een onneembare horde.

Foto

Of registreer je om te kunnen reageren.