Home

Achtergrond 179 x bekeken

Varkenshouderijcrisis heeft veel in gang gezet

De crisis van de afgelopen weken in de varkenshouderij heeft veel in gang gezet. Voor de korte termijn zijn er maatregelen genomen in de vorm van een Particuliere Opslagregeling. Het proces van bewustwording bij de ketenpartners is positief en kan op lange termijn misschien leiden tot veranderingen in de keten.

Afgelopen weken stond de varkenssector in het teken van een acute prijzencrisis. Door het dioxineschandaal kelderden de Duitse varkensnoteringen in één klap met 23 cent omlaag. Op die bewuste vrijdag leek het er in eerste instantie op dat ook in Nederland de noteringen met pakweg hetzelfde bedrag omlaag zouden gaan.

Wat volgde was ongekend. In het weekeinde kwam een heel lobbycircuit op gang om te redden wat er te redden viel. LTO-voorvrouw Annechien ten Have mobiliseerde de verschillende ketenpartijen voor een crisisoverleg op maandagavond in Nijkerk. Achtereenvolgens spraken LTO-bestuurders met vertegenwoordigers uit de supermarktwereld, de veevoersector, slachterijwereld en vleesverwerking. Ook had Ten Have een rechtstreekse lijn met staatssecretaris Henk Bleker.
Het overleg resulteerde in een verklaring waarin partijen uitspreken geen misbruik van de huidige marktsituatie te zullen maken. Supermarkten waren bereid om zoveel mogelijk Nederlands vlees in te kopen tegen een notering van de week voor de forse daling van de prijzen.

Grote afwezige bij dit ketenoverleg was de NVV. De vakbond trok zijn eigen lijn en speelde zijn eigen rol. Toen rond de jaarwisseling de varkensprijs al in twee stappen met in totaal 12 cent (Vion-notering) omlaag ging was voor de NVV de maat vol. De vakbond zet al langer in op een andere manier van prijsvorming voor de varkens, maar krijgt daarvoor weinig steun. In navolging van de Belgische zusterorganisatie Veva beraadde de NVV zich op acties bij de slachterijen. Die waren al in voorbereiding op het moment van prijsval van 23 cent. Op de maandagavond dat Ten Have haar ketenoverleg in Nijkerk had, was er een actievergadering van de NVV. Het resultaat is bekend. Vorige week dinsdag werden alle varkensslachterijen geblokkeerd. De actie had tot gevolg dat de crisis in de varkenshouderij in één klap doordrong tot het grote publiek. Daarvoor wist de consument weinig tot niets af van de problemen in de sector als gevolg van de crisis in Duitsland.

Alle acties van LTO en NVV en andere ketenpartijen hadden verder op korte termijn tot resultaat dat de Nederlandse slachterijen de prijsdaling in Nederland wisten te beperken tot 9 cent. Vion en AH kwamen de Good Farming star producenten tegemoet met een extra toeslag van 6 cent per kilo.

In de dagen daarna werd er ondermeer ketenoverleg gevoerd onder aanvoering van staatssecretaris Henk Bleker. Dan wordt duidelijk dat Bleker met zijn Belgische kompaan Kris Peeters gaat inzetten op een regeling voor particuliere opslag van varkensvlees. In Berlijn tijdens de Grüne Woche is dit idee voorgekookt en afgelopen maandag afgetikt tijdens de landbouwraad. Het tweede punt wat definitief nu is doorgevoerd is de instelling van een high level-group van experts die zich op EU-niveau gaat buigen over de structurele problemen in de varkenshouderij.

De opslagregeling voor varkensvlees is in de sector relatief koeltjes ontvangen. Liever had men gezien dat er een beperkte opslagregeling was opgezet gericht op de crisisgebieden in Duitsland om zo zoveel mogelijk het verdachte vlees uit de handel te halen en zo versneld het consumentenvertrouwen te herstellen.

De balans opmakend van deze twee weken crisis vallen behalve de concrete resultaten op Europees niveau een aantal zaken op. Voor zover we het nog niet wisten: de Nederlandse varkenshouderijsector is totaal verstrengeld met de Duitse varkenssector. Als Duitsland niest is de Nederlandse sector snipverkouden. Dat is afgelopen periode zeer duidelijk geworden en dat geeft te denken.

De acute crisis leidde tot actie van de kant van LTO en de NVV. LTO koos traditiegetrouw voor overleg met alle betrokkenen in de keten. Dat overleg had resultaat. De NVV koos eveneens traditiegetrouw voor het actiemodel. Zeer tegen de wil in van de andere partijen in de keten die bang waren voor imagoschade en een averechts effect van de acties. Achteraf moest echter iedereen toegeven dat de acties wel degelijk een functie hadden. Het grote publiek kreeg kennis van de problemen van de sector. In die zin kun je stellen dat de acties van LTO en NVV elkaar aanvulden. Het was ook opvallend om te zien hoe NVV-voorzitter Wyno Zwanenburg aan het eind van de actiedag meteen zijn toon richting de slachterijen matigde en aangaf dat de actie niet zo zeer tegen de slachterijen was gericht. In de dagen daarvoor betichtte de NVV de slachterijen ervan een doorgeefluik te zijn voor de supermarkten en dat ze te weinig hun best deden het vlees goed te verkopen. Meteen na de acties schoof ook Zwanenburg naadloos het overlegcircuit in en sloot hij zich aan bij de andere partijen.

De crisis heeft tot gevolg gehad dat supermarkten en boerenorganisaties met elkaar in gesprek zijn geraakt. Supermarkten hebben onomwonden uitgesproken dat ze de zorgen van de primaire sector delen. Ook hebben ze onomwonden de noodzaak erkend van het bestaan van een gezonde varkenshouderij in Nederland. Bovendien willen de supermarkten ook op dit terrein binnen de grenzen die de mededingingswet stelt niet weglopen voor hun verantwoordelijkheid. Er wordt nu gewerkt aan een intentieverklaring waarin een aantal zaken wordt vastgelegd. Wyno Zwanenburg houdt vast aan zijn ideeën voor een verbeterd prijsvormingsoverleg waaraan slachterijen, handel en supermarkten deelnemen. Als dat niet kan onder de huidige mededingingswet, dan wil hij stappen ondernemen om die wet verruimd te krijgen. Ook Annechien ten Have is zich bewust van de beperkingen van de mededingingswet en stelt dat LTO al bezig is met een lobby om de positie van de primaire producenten in deze wet te verbeteren. Ten Have waarschuwt voor al te overspannen verwachtingen van dit ketenoverleg. Zij wil zich de komende tijd vooral ook inzetten voor de ontwikkeling van meer programmatisch geproduceerd vlees per supermarktformule (zoals het Good Farming star programma voor AH).

Al met al is er een situatie ontstaan in Nederland dat de hele varkensvleesketen zich bewust is van de problemen voor de varkenshouders. Dat is positief. Iedereen praat met iedereen en dat schept mogelijkheden voor meer vertrouwen en op de lange termijn kan dat positief uitwerken voor de hele sector.

Ook in België is de sector sterk afhankelijk van Duitsland. Ook daar is de afgelopen weken heel wat overleg gevoerd. Voor een deel zijn de resultaten in België hetzelfde als in Nederland. Ook daar hebben de partijen toegezegd geen misbruik te maken van de situatie. Opvallend in België is de actieve rol van de Vlaamse minister president Kris Peeters. Een ander punt wat opvalt is de promotie die de Belgen opzetten voor hun varkensvlees. Ook in het buitenland maken de Belgen reclame voor van het Belgische varkensvlees. Dioxinevrij en streng gecontroleerd op kwaliteit.

In Nederland valt er geen spoor van dergelijke activiteiten te bespeuren. Nederland kent sinds 2005 geen Voorlichtingsbureau Vlees meer dat in het verleden dit soort promotieactiviteiten voor zijn rekening nam. Nederlandse supermarkten hebben tot nu toe geen enkele neiging om uit te dragen dat ze Nederlands vlees in de schappen hebben. Op het moment dat je dat doet beperk je je inkoopkanalen en dat is iets waar de supermarkten niet van houden. In Nederland is er trouwens geen greintje trots op de varkenshouderij onder het publiek. In de huidige situatie wreekt zich dat. De promotie van en reclame voor Nederlands varkensvlees is voorbehouden aan de bedrijven, maar kennelijk slagen die er niet erg in om het Nederlandse imago op te bouwen, laat staan uit te buiten.

Al met al kun je stellen dat de crisis wat in gang heeft gezet, op binnenlands niveau en in de EU. Op korte termijn zal dat misschien niet veel opleveren. De Particuliere Opslagregeling zal op korte termijn waarschijnlijk wel zorgen voor een bodem in de markt, zo leert de ervaring van eerdere PO-regelingen. Het begin van bewustwording van de situatie en de problemen kan echter op lange termijn wel degelijk positief uitpakken en tot resultaten leiden.

Hoe Ciolos alsnog tot opslag besloot

Eind vorig jaar wilde de Europese Commissie er nog niet aan, nu is het een feit: de private opslag van varkensvlees.

Vooral de Vlaamse landbouwminister Kris Peeters heeft er hard aangetrokken. In december organiseert België een ’reflectiedag’ voor de Europese varkenssector. Directe resultaten levert die niet op, maar de problemen zijn op de agenda gezet.

De dioxine-affaire drukt de varkensprijzen in Duitsland en zijn buurlanden nog verder, waarmee de noodzaak om in te grijpen alleen maar sterker wordt gevoeld.

Kort voor de Grüne Woche schaart staatssecretaris Henk Bleker zich achter het Vlaamse appèl iets te doen voor de geplaagde varkenshouders, mogelijk om toekomstige steun in voor Nederland belangrijke dossiers te ’kopen’.

Bleker grijpt de Grüne Woche aan om steun te vinden voor het plan. Daar stuit hij aanvankelijk op onwil bij de Duitse minister Ilse Aigner. Die vindt, ingefluisterd door de eigen varkenssector, opslag onnodig: de dioxine-crisis lijkt onder controle.

Op de EU-landbouwraad, afgelopen maandag, hebben Peeters en Bleker een belangrijk medestander, de Franse minister Bruno Le Maire. Ook Ierland en Oostenrijk dringen aan op maatregelen.

Bleker zet naar eigen zeggen EU-landbouwcommissaris Dacian Ciolos verder onder druk: ”Ik hield hem voor dat hij iets móest besluiten, van niets doen zou óók een signaal uitgaan.”
Belangrijker misschien is dat Aigner alsnog instemt, ondanks weerstand van de Duitse varkenshouderij. ”Veel boeren zijn ongewild in de problemen gekomen”, verklaart ze haar opstelling. Ciolos telt zijn knopen en geeft zich gewonnen.

Foto

Of registreer je om te kunnen reageren.