Home

Achtergrond 511 x bekeken 58 reacties

Peter Jens: boeren staan voor Sophie’s Choice

Peter Jens is 'the new kid on the block'. Hij heeft geen boerenachtergrond, maar werd eind 2008 directeur van Biologica. Na de openhartige bankier Geu Siebenga, interview ik als tweede in de serie 'Waait of stormt het?' een man die enig lef niet ontzegd kan worden.

Wat heeft 'biologisch' boeren in crisistijd te bieden? 'Ons, mezelf, een certificeringssysteem en vier generaties ervaring', zegt Jens.

Waait of stormt het in boerenland?
Het stormt! Maar misschien is het eerder een wervelwind dan een vlakke zuidwester. Zo’n wervelwind kan je helpen of tegenzitten. Het zit ons nu mee.

Zie je er iets positiefs in?
Ja. Het duwt boeren met hun neus op de feiten. Nederlandse boeren en tuinders zijn uitstekende vaklui. Ze hebben hun kennis en routines rond teelten weten vorm te geven in goed gestuurde en efficiënte bedrijven. Nederland heeft een goed en betrouwbaar stel instituties om een product te maken dat in de wereld zijn weerga niet heeft. Maar d’r hapert iets. We zitten met een uitgewerkt recept. Er wordt nog steeds gedacht dat de toekomst is aan steeds grotere bedrijven die allemaal hetzelfde produceren en het moeten hebben van 'cost leadership' door efficiency en steeds minder arbeid. Onder leiding van moderne bankiers en een ingenieursblik op hun vak zijn boerenbedrijven niet alleen heel efficiënt maar ook heel beleend geworden. De combinatie van die twee blijkt een gevaarlijke vergissing. De bankier heeft net als in die andere luchtbel niet doorgehad dat er een onverantwoord voorschot is genomen op een illusie dat oneindige productiegroei steeds meer oplevert. Zelfs door het verzadigingspunt heen. Dat is een kostbare illusie,want de overproductie van bulk leidt tot marktprijzen die onder de kostprijzen liggen. Daarnaast leidt het tot serieuze maatschappelijke kosten in de vorm van dierenleed, laag betaalde arbeid en onbeheersbare ingrepen in de natuur. Groei heeft z’n grenzen. De landbouw is nu eenmaal niet te vergelijken met enig andere industrie. Het leiderschap heeft mijn inziens twee dingen verzaakt: Oog en aandacht hebben voor afwijkende praktijken in de landbouw en het per definitie kunstmatige monetaire systeem het ecologische laten bepalen. Dat was verwijtbaar toen, maar onvergeeflijk en onacceptabel nu.

De beleende boer en tuinder zitten nu met de gebakken peren, want technisch gezien heeft alleen zijn grond nog waarde. De rest levert amper genoeg op om de bedrijfskosten en rente en aflossing te dekken. Over inkomen moeten we het maar helemaal niet hebben.

En dat noem jij positief?!?!
Jazeker, en we komen er ook uit! Het zorgt voor een flinke 'pedagogische' dreun die maar beter nu kan komen, dan nog later. Nederland wil een marathon lopen en kan behoren tot de top in de wereld. Dat gaat alleen nooit lukken als we onze rugzak vol bakstenen laden en glasscherven in onze high tech Nike’s stoppen en achterom blijven kijken. Met al onze kennis en ons 'Wageningen' zijn we erin geslaagd bulk te maken die niks oplevert. De ene varkensboer verpest het de andere. In paprika, tomaten, melk en aardappelen is dat net zo. Dat betekent dat iedere boer voor niks werkt, maar we staan erbij, kijken ernaar en gaan er gewoon mee door. Tragisch, terwijl toch de goede boeren en tuinders onze superbelangrijke gemeenschappelijke toekomstige eetvoorraad beheren. Daar moeten ze niet mee stoppen omdat ze bij moeten betalen om te mogen werken. We mogen wat zuiniger op ze zijn, maar daar zullen ze zelf ook wat aan moeten willen doen.

Wat moet er dan gebeuren?
Biologische boeren en tuinders waren als het ware de anti-helden. Ze hielden het bij kleinere bedrijven, lagere opbrengsten, lagere financieringslasten en meer arbeid. Voor dat laatste werden ze wel beter betaald; ze bloedden niet leeg op rente en aflossing op investeringen voor zo min mogelijk arbeid en zoveel mogelijk product. Maar wat ze vooral inzagen is dat 'nog veel groter' en 'nog veel meer van hetzelfde' geen houdbaar model is. Met hun kennis probeerden ze het boeren opnieuw uit te vinden en tot betere producten te komen waarbij mensen zich weer iets voor kunnen stellen. Mensen zijn het al te industriële gaan wantrouwen. Deels is dat onterecht, deels ook heel terecht. Ze willen iets ‘beters’ waar ze zeker van kunnen zijn. Voor zichzelf, voor dieren en voor onze planeet.
Boeren moet opnieuw geijkt worden aan het gevoel dat goedkope overvloed schaadt en uiteindelijk alleen maar verliezers kent. Slechts één vijfde van het huidige landbouwareaal is voldoende om heel Nederland gezond en gevarieerd te voeden, en voor billijke prijzen. Dat areaal wil Biologica gecertificeerd zien. En het liefst morgen en het liefst met een biologisch 2.0. Voorts zou bepaald moeten worden welke rol Nederland als producent kan hebben voor de regio Noord-West Europa om een in alle opzichten goed product te produceren en leveren.

Alles biologisch? Is dat je oplossing?
Nee. Misschien wel helemaal niet zelfs. Je moet biologisch niet zien als een 'sekte'. Vincent Blok van het soms als donkergroen bekend staande Louis Bolk Instituut noemt biologisch net als ik een 'zoekconcept'. We staan voor de houding die ik zojuist aangaf. Biologische boeren zagen de storm decennia terug al aankomen en probeerden een flink aantal bakens te verzetten. Zo kwamen ze tot low input teeltwijzen, andere manieren van financiering, kennisdeling en bouwden zich eigen verkoopkanalen die al veel meer ontwikkeld zijn dan bij conventionele systemen. De mystiek rond biologisch ebt weg, de verwondering over de natuur delen we met goed gangbaar en zelfs balansboeren zien de economische voordelen van bio in en sluiten zich steeds meer aan. Nu moeten we komen tot handreikingen over en weer: willen we wat volgens onze common sense goed is voor de totale biosfeer, dat wil zeggen voor mens, dier, planeet en economie en menen we dat oprecht? Dan is met ons veel bespreekbaar.

Maar pas op, boerenkoepels, banken en overheid staan voor Sophie’s Choice [de heldin van William Styron’s roman 'Sophie’s Choice' moest de verschrikkelijke keuze maken wie er naar de gaskamer zou gaan, haar dochter of haar zoon, DV]. Er moet gekozen worden en de boerenkoepels en het ministerie moeten dat durven te bespreken met degenen die het gaat treffen. Ik verwacht dat in Nederland tienduizenden boeren en tuinders, grote en kleine, zullen moeten verdwijnen omdat hun productie beter naar elders kan verhuizen. Een flink aantal zal heil vinden in het biologische. Boerenleiders weigeren kennelijk te zeggen dat productie elders en anders veel logischer en 'duurzamer' kan plaatsvinden. Iemand moet het doen. Dan ik maar, al kan het me m’n kop kosten. Pijn zal er zijn, er zal een eind komen aan de onverkwikkelijke exercitie in pijnvermijding die –net als in de maatschappij- ook in de agricultuur lijkt te heersen.

Is jouw biologisch wel 'biologisch'?
Hoe hard wil je dat ik het zeg? Als er een andere naam voor moet komen omdat "biologisch" onze groei in de weg zit dan moet dat maar. Maar we weten inmiddels hartstikke goed wanneer we de biosfeer aantasten. Deze zo min mogelijk aantasten, dat is "biologisch", "organic", "bio-organic", geweldloos of verhaalrijk voedsel of gewoon "gecertificeerd" of hoe je het ook wilt noemen. I couldn’t care less, maar onze naamsbekendheid en share of voice is inmiddels zo groot dat de benaming biologisch voorlopig goed werkt.

Wat kunnen Nederlandse boeren en tuinders van jouw 'biologisch' verwachten?
We ijveren voor het delen van praktische kennis en faire prijzen door transparante prijsregulering voor primaire landbouwproducten. Gecertificeerde boeren hebben nu hun kostenstructuur redelijk goed voor elkaar. Wanneer 'biologisch' groeit zoals ik het voor me zie, dan moeten ook de marktprijzen in verhouding blijven staan tot de kosten. Dat is niet zonder meer gegarandeerd wanneer heel Nederland, om het maar even zo te zeggen, 'biologisch' gaat. Van niche wordt biologisch dan tenslotte 'gewoon'.

Biologisch kan binnen vijf a tien jaar kritische massa bereikt hebben. Hebben we die eenmaal dan is het geen utopie meer om voor dat gecertificeerde product dat weer is wat mensen ervan verwachten de juiste prijs te krijgen zonder de consument een poot uit te draaien en zonder er als boer op toe te moeten leggen.

Om die kritische massa sneller te bereiken ga ik graag in op handreikingen van de 'andere kant'. Die heb ik bovendien nodig om biologisch niet te laten inslapen als een leuke niche waarin het zo lekker toeven is en door lekker zelfgenoegzaam als tegenbeweging te blijven denken.

En nu heel concreet: wat heb je te bieden?
Mijn team bij Biologica met vakkundige, veelzijdige en bevlogen collega’s, mijzelf als tegendraadse doener, een flinke (en groeiende-) achterban van betrokken burgers en bijzondere boeren en tuinders en een bij wet vastgelegd Europees certificeringsysteem. Het is politiek ondenkbaar dat er ooit zo’n tweede systeem komt waarmee boeren en burgers vat hebben op voedselproductie. Ik wil het huidige systeem graag dynamischer maken en er een echte meerwaarde voor consument, producent, milieu en dier van maken. Voor ons allemaal. Samen met ‘conventioneel’. Ik ga en sta ervoor. Use it or loose it.

Ik neem aan dat je je realiseert hoeveel heilige huisjes je hiermee omver schopt?
Nee, hoezo? Maar ik ga er graag over in dialoog met de gebruikers van het AGD. Wie weet wat ik allemaal ontdek

Foto

Laatste reacties

  • no-profile-image

    Piet Wisse

    Beste Teun Tuinder en anderen, ik heb zeker een liberale insteek. Toch vind ik dat wij het recht hebben om kwalitatief lagere producten te weren van de Europese markt. De kunst is om zelf die kwaliteit te bepalen. De interne Europese afzetmarkt is niet noodzakelijk voor de niet-Europese veehouderij. Daarom zullen zij liever kiezen voor een goedkopere en minder duurzame productie met hormonen, antibiotica, een iets kleiner hokje, minder afleidingsmogelijkheden, etc. voor de niet-Europese markt. Voor onze eigen markt stellen wij vervolgens eisen aan de import en productie op gebied van diergezondheid, voedselveiligheid en dierwelzijn. Door onze Nederlandse kennis kunnen wij vervolgens toch een acceptabele kostprijs halen voor dit moeilijk te produceren stukje vlees. Voor de kalverhouderij is dit vrij eenvoudig, maar volgens mij moet dit voor andere vleessectoren ook mogelijk zijn. Klopt dit? Zou zoiets ook mogelijk zijn in de tuinbouw? Of produceren jullie te veel voor een wereldmarkt? Mijn visie sluit ook wel weer deels aan bij de nieuwe nadenkende burger van Peter Jens. Als we een aantal nadenkende politici verstandige eisen aan de veehouderij stellen en tegelijk inferieure import weren, hoeft de burger niet eens zoveel na te denken, maar kan hij gewoon het meest voor de hand liggende blijven pakken.

  • no-profile-image

    verstraten

    Mijheer Jens U reageerde op mijn reactie dat in mijn ogen de consument bepaalt dat U het daar NIET mee eens bent. Vervolgens hebt U het over de nadenkende burger. Ook de "nadenkende "burger - in uw ogen de consument die automatisch bij biologisch uitkomt- is een consument die bepaalt.
    Natuurlijk is deze groep groeiende, dat wijzen de cijfers uit, maar het kan nooit zo zijn dat de producent bepaalt waarvoor de consument betaalt. Uiteindelijk kan de "nadenkende"burger ook kiezen voor een product dat bijvoorbeeld wél gangbaar geproduceerd is maar bijvoorbeeld een lagere co2 belasting meedraagt om maar een zijstraat te noemen.

  • no-profile-image

    dick veerman - foodlog.nl

    Piet, je hebt gelijk, ik moet zorgvuldiger zijn: de Russen zijn Nieuwe Wereld voor de Oude. En dat is niet anders dan de Koreanen en Chinezen. Lulu Wang, onze Nederlandse Chinese die wereldwijd beroemd werd, vertelde me dat de Chinezen buiten hun eigen land gaan om heel andere redenen dan wij denken. Niet om de wereldheerschappij (ze maken een fors deel van de wereldbevolking uit), maar omdat ze China niet lui willen maken. Daarom besteden met hun spaarzame mentaliteit die huizen als kastelen bouwt geld buiten het land. Het resultaat is hetzelfde: het zijn mensen met een andere discipline dan de onze.

  • no-profile-image

    Paul Jansen

    Voor 2013 en 2015 staan de pijlen gericht op een nieuw Europees landbouwbeleid, dus daar zal het moeten gebeuren. Ik weet niet welke kopstukken jij nog te spreken krijgt, maar leg ze het maar eens voor. Het is een oplossing voor veel wereldse problemen.

  • no-profile-image

    Edel Schwein

    Beste Dick.het is te hopendat Vieussan niet in Bretagne ligt. De fransen hebben m.i merde aan een mestbeleid.

  • no-profile-image

    Teun Tuinder

    In feite is het helemaal niet zo moeilijk. In alle sectoren , ook de landbouw, moeten al hun werkelijk kosten tellen. Ook wat nu niet benoemd en graag vergeten wordt. Waar onder dus de milieu kosten, dierwelzijnskosten, sociale kosten etc. Doen we dat niet dan roven we de aardbodem leeg en zullen we ons een keer tegen komen. Als dat nu al niet het geval is. Er is maar een redding voor de sector en dat is duurzaamheid. Ook wel rentmeesterschap genoemd. Dit zal zonder slag of stoot gaan daar er op eerste termijn een kostprijs verhoging aan kleeft. Op langere termijn is het wel de enige weg.

  • no-profile-image

    josien kapma

    (ik plaatste dit ook in een tuinbouw discussie op foodlog (http://www.foodlog.nl/cafe/bericht/het_waait_allemaal_vanzelf_wel_over/), maar mijn gedachten kwamen eigenlijk van hier)

    Er komt helemaal geen choice. Er komt waarschijnlijk, voor een deel van de boeren, een soort wegglijden.

    En ik vraag me af: is dat niet ook o.k.? Je kunt niet voorspellen welke ondernemers onverwachte veerkracht tonen, welke lumineuze invallen krijgen in moeilijke tijden. Of de tijden worden weer iets beter, ondernemers passen zich aan, er slagen er wat en ondertussen sneuvelen er meer. Er is wat versneld ‘natuurlijk’ verloop. Het is inderdaad een keihard systeem. Maar is dat, dus ‘het lot’ of een soort ongrijpbaar complex geheel niet beter te verkroppen dan een o zo “nobele” leider die linksom of rechtsom beslist? Ik hoop in elk geval dat Peter Jens zich daar niet aan zal slachtofferen.

    Dus ik maak me niet kwaad over het gebrek aan duidelijkheid over wie moet wijken. Waar ik me over verbaas is dat we zo langzamerhand allemaal lijken aan te nemen, en ook zelf heel hard gaan roepen, dát er zoveel moeten wijken. Dat wil ik dan eerst nog wel eens zien!

    Dat ten eerste. En ten tweede:
    En zelfs als de produktie naar elders moet verhuizen, hoeft het niet automatisch een verlies voor Nederland te zijn.
    Goed, Nederland kan niet langer concurreren op rozen. Maar bij hoeveel van die Keniyaanse en Ethiopische rozenkwekers zijn géén Nederlanders betrokken? Hoeveel melk wordt buiten NL maar door NL’ers geproduceerd?
    Anders dan je verwacht, blijven deze bedrijven generaties lang een band (niet alleen sociaal, ook economisch) onderhouden met Nederland. Maar dan moeten we wél investeren in die band, met kennisnetwerken, instituties, ketenslimheid, om voorop te blijven lopen.

  • no-profile-image

    peter jens

    Josien Kapma: Je hebt gelijk dat het "wegglijden" van boeren een natuurlijk proces is, je hebt gelijk dat het helemaal niet zo erg is dat productie naar elders vertrekt, en ja, de nederlandse "export" is de facto een interne EU aangelegenheid. En ja, het lot beslist. En ja, de meeste agrarisch ondernemers vinden hun weg wel, daar maak ik me zeker geen zorgen over.

    Wat me inspireerde voor het interview was dat er nu een aantal trends zijn in het kleine Nederlandje met een grootse landbouw die elk afzonderlijk niet zo'n impact hebben, maar in gezamenlijkheid voor ofwel een gewenste ofwel een ongewenste aard van voedselvoorziening kunnen zorgen. (En toegegeven, het zal nooit zo zwart wit zijn) maar door nu duidelijk te uit te spreken wat onze gezamenlijke droom is -op basis van de kennis die we nu hebben- hebben we wat meer vat op de gewenste toekomst dan ons te verschuilen achter vrijplaatsen zonder duidelijke scenario's, hoe inspirerend dan ook.

    Ik zie de krachten die spelen als een titanengevecht tussen anonieme-calorien-en-nutrienten-productie gericht op consumenten en een gekende vertrouwde voedselvoorziening samen met burgers. Het een is niet afschrikwekkender of hoopgevender dan het ander. Ook dat geef ik toe. Alleen: Er komen wel verschillende soorten maatschappij uitvoort. En daar, Josien, maak ik me wel zorgen over: Het elan, " the genius", het belang en Annechien's "maatschappelijke functie" van de landbouw dreigt te verdwijnen door het ontbreken van een -dodelijk saai te kwantificeren- droom: een/vijfde van het areaal gecertificeerde toonaangevende landbouw met de belangrijke landschap, biodiversiteit en maatschappelijkte functies. Is dat nu zo'n onhaalbare zaak?

    De wijze waarop agricultuur georganiseerd is immers bepalend voor de kwaliteit van de samenleving en andersom. Dat is de relatie waarover leiderschap zich over MOET uitspreken.

    500 jaar geleden schreef -ik hoef het jou niet te vertellen, Camoes:

    Nô mais, Musa, nô mais, que a Lira tenho
    Destemperada e a voz enrouquecida,
    E não do canto, mas de ver que venho
    Cantar a gente surda e endurecida.
    O favor com que mais se acende o engenho
    Não no dá a pátria, não, que está metida
    No gosto da cobiça e na rudeza
    Düa austera, apagada e vil tristeza.

    E não sei por que influxo de Destino
    Não tem um ledo orgulho e geral gosto,
    Que os ânimos levanta de contino
    A ter pera trabalhos ledo o rosto.

  • no-profile-image

    josien kapma

    Peter, dank voor Camões' woorden. Zoals ik het zie is de landbouw in NL ondanks de problemen nog altijd vol trots en levenslust, soms tegen de klippen op. ///

    Ik ben van harte met je eens dat we door <"duidelijk uit te spreken wat onze gezamenlijke droom is -op basis van de kennis die we nu hebben- hebben we wat meer vat op de gewenste toekomst...">.
    Ik verheug me dan ook zeer in deze serie, de discussies en de bijeenkomst op 1 april. Of het nu waait of stormt, hier samen nadenken is als een frisse wind. ////

    Maar ik weet niet zeker of jouw ambitie volledig is:

    En de rest dan?!?! Opdoeken? En wat komt er dan? Natuur? Waarom dan geen boerennatuur? Bedrijventerreinen? Dan kan dat toch ook in rurale settings via boerenMKB?
    Ik ga voor: 100% van het huidige areaal toonaangevende landbouw met de belangrijke landschap, biodiversiteit en maatschappelijkte functies, in een verantwoorde mix die sterk kan verschillen per regio en per bedrijf.
    ///
    (Dit is níet bedoeld als makkelijk willen scoren, of tegen bio- of andere certificeringen. Ik besef dat we zeer waarschijnlijk minder moeten produceren en dat voor de wereldmarkt produceren een schaalvergroting vergt. Maar areaals/gewijs? ja. )///
    Kasperma zei in de Volkskrant: naast agroindustriele produktie ...
    "Voor het overgrote deel, zeg driekwart van de 2 miljoen hectare landbouwgrond, wordt een tweede spoor ontwikkeld: kleinschalige landbouw die produceert voor lokale markten en maatschappelijke waarden creëert in de vorm van behoud en verbetering van het gevarieerde cultuurlandschap, recreatie en zorgverlening. En daar ook voor betaald wordt."


    Waar is jouw 20% areaal op gebaseerd en wat voorzie je voor de rest?

  • no-profile-image

    dick veerman - foodlog.nl

    Teun, ik ben blij als je juist een beetje dieper en diepzinniger wilt denken. Je maakt een punt waar Peter stil bij zou moeten staan: waarom doen consumenten wat ze doen?
    De Mediamarkt heeft er een slogan van gemaakt: 'ik ben toch niet gek' [om meer te betalen als het ook goedkoper kan]. Peter geeft een aanbodgedreven antwoord op Josien en geeft aan te 'denken dat het een voorwaarde is voor welk beter scenario dan ook dat boeren en burgers weer echt verbonden zijn.'
    Dat denk ik met Peter mee. Maar de vraag is HOE je dat voor elkaar krijgt.///Op deze site staat sinds enkele dagen een oproep van Bernd Timmerman (zie http://www.agd.nl/1092546/Opinie/Forum/Forum-artikel/Duurzame-productie-veehouderij-vraagt-vernieuwende-coalitie.htm). Ik zou die als naief willen typeren. Timmerman roept op tot samenwerking tussen dieractivisten, boeren en milieubeschermers om de consument te 'verleiden' (dat woord gebruikt ook ons ministerie van LNV). Maar waarom zal de consument zich niet laten 'verleiden'? Hij is immers 'niet gek' om meer te betalen. Er is inmiddels dan ook discounting in topmerken. De socioloog die Timmerman is, zou dat moeten weten - tenzij hij wereldvreemd is natuurlijk. Ik ken Jens inmiddels te goed om te weten dat hij noch naief, noch wereldvreemd is. Integendeel. Ik ben dan ook zeer benieuwd hoe Peter die verbinding tot stand denkt te gaan brengen. Dat zal, vermoed ik, meteen een antwoord zijn op andere needs en wants van de consument die moeten worden aangesproken, dan wel anders moeten worden gevormd. Daar ging het hieronder over met Hendrik.

  • no-profile-image

    dick veerman - foodlog.nl

    Dan ontstaat hier een heel interessant beeld. Peter's OK-certificaat dat gelijkenissen vertoont met Annechien's bovenwettelijkheid gaat z'n consequenties hebben. Zij die hun heil en mogelijkheden zien in de liberale markt willen opereren moeten dat doen en kunnen. Voor 20% - = Nederland's eigen consumptieve behoefte - een bovenwettelijke eis gelden.
    Drie vragen: 1) gaan we die in Nederland dan verplicht stellen (lastig, gegeven onze EU-commitments)?, 2) of slagen we erin er een zodanige meerwaarde te geven dat Nederland daar en masse op overgaat? 3) kunnen we werken aan andere Eurocommitments en hier ook productie toestaan die niet in de EU wordt genuttigd?//
    Dat zijn immers, als ik het snel overzie, de mogelijkheden die uit Paul's punt voortvloeien. Het laatste is overigens m.n. in Nederland's belang binnen Europa omdat we nu eenmaal veel 'vers' voor Europa produceren. We weten dus meteen dat we goede onderhandelaars moeten aanstellen als we dat als een Ndl. initiatief voor elkaar willen krijgen.

  • no-profile-image

    Piet Wisse

    De schaalvergroting vindt zijn legitimiteit in kostprijs en kwaliteit. Daarom weet ik zeker dat die bedrijven met ambitie en een goede kostprijs zullen groeien. Ik ben jong, maar heb in mijn studie/stage al veel cijfers gezien van veebedrijven. Daar blijken enorme verschillen uit in kostprijs. Door wetgeving in Europa en andere westerse landen hoop ik dat de import van kwalitatief lagere producten geweigerd worden, en dat door diezelfde wetgeving de kwaliteit stijgt. Lukt dat laatste niet, dan sneuvelen sommige sectoren misschien wel op eenzelfde manier als de glastuinbouw manier. Toch denk ik niet dan de Rabobank (als agri-financieringsbeleid bepaler) een groei als bij de glastuinbouw zal toestaan. Langzame groei is ook duurzamer, denk aan energie uit kassen, mest verwerkt tot kunstmest en aansluiting bij de persoonlijke ontwikkeling van ondernemers. Met een duurzame groei kunnen we denk ik de concurrentie met het buitenland aan. Maar ik ben jong en werk in een door Europa gedomineerd sector; de kalverhouderij. Dus welke invloed de Russen en Chinezen hebben op de varkens- en kippenvleeshandel durf ik niet met heel veel zekerheid te zeggen. Ik neig echter naar schaalvergroting en (top)kwaliteit.

  • no-profile-image

    verstraten

    Tegenwoordig wil ieder zich onderscheiden, profileren noem het wat je wilt. Roep wat kreten, spui kritiek dan krijg je aandacht. Noem het gebrek aan leiderschap, gebrek aan visie, het alternatief is misleidend, dagdromen, bedrog.In mijn ogen is Zembla verantwoordelijk voor de dood van 50000 geiten. Zie hier de macht van de journalistiek. Wil je de strijd winnen dan moet je de consument winnen. Linksom of rechtsom. Peter Jens speelt in mijn ogen een gevaarlijk spel. De biologische landbouw is gebaseerd op bep. principes, gezonheidsclaims zijn moeilijk te bewijzen soms zelfs negatief (uitloop biologische kip-dioxine). Ga je aan het schuiven richting gangbaar terwijl de gangbare landbouw ook aan het schuiven is naar duurzamer dan blijft alleen imago als verkoopargument over.
    De markt bepaald tenzij de overheid reguleert. Dat is mijn visie. En daarom is het leed nog lang niet geleden, de supermarkten staan alweer voor een nieuwe prijzenslag, de consument besteed een steeds groter deel van de euro aan aanbiedingen. Er komt pas kentering als boeren omvallen en productie stilvalt. En we gaan nog steeds door.

  • no-profile-image

    Piet Wisse

    Arrogant wil ik niet zijn, daar heb ik het recht nog niet voor. Noem het zoekend. Ik ben het met je eens dat de Nederlandse teler/boer een toegevoegde waarde moet hebben, zeker in een liberale wereld. Het is noodzakelijk dat deze toegevoegde waarde waardering krijgt in wetgeving en nog belangrijker supermarktaanbod.

  • no-profile-image

    dick veerman - foodlog.nl

    Edel, ik verhuis er subiet voor naar mijn geliefde Utrecht. Vieussan (34, Languedoc) ligt overigens in een zgn. 'parc naturel' waar veel niet mag omdat de natuur er zelf zijn werk maar moet doen Nu terug naar het onderwerp.

  • no-profile-image

    kani Baal

    Toch is het pijnlijk. Ik ben het met de heer Schaap eens dat dit een wat misplaatste vergelijking is.Hetzij de schrijver vergeven.Echter het geeft wel aan wat voor emotioneel vraagstuk hier speelt.
    Een van de kenmerken van het nazi regiem was de uiterst opportunistische houding. Het zal allemaal wel goed komen met een arrogante inslag. Precies de houding die men in nog al wat sectoren in de agrarische sector aantreft ...?

  • no-profile-image

    Paul Jansen

    Dick, wat jij in je 3 punten noemt wordt wel bijzonder ingewikkeld. Waarom niet in een strakke actie aan alle producten eisen stellen op gebied van kwaliteit, milieu, energiegebruik, welzijn voor boer, personeel en dier. Schep een uitgebalanceerde interne EU markt en geef agrarische producenten een eerlijke prijs voor hun prestatie. Consumenten kunnen zo alleen kiezen voor eerlijke, smakelijke producten en agrarische ondernemers kunnen hun eigen afzetkanalen weer gaan beheren. Zolang er door afnemers prijsdruk uitgevoerd kan worden, of dat nu gangbaar of biologisch is, blijft het steeds naar goedkoper en inferieur product zoeken. De onderscheidende concepten die Annechien noemt lopen ook het risico om gekopiëerd te worden en onder prijsdruk te komen staan.

  • no-profile-image

    dick veerman - foodlog.nl

    Maar nu natuurlijk terug naar het voorstel van Jens: hoe krijg je Nederland aan zijn eigen betere eten? Ik begrijp dat Jens van sommigen hier de vergelijking met de Sophie's keuze niet mocht maken. Te shockerend, te ongepast.
    Een wedervraag, want we kunnen het er hier gelukkig gewoon over hebben: is het netjes om de boeren dan maar aan hun lot over te laten, cq. hoe moeten zij - door de koepels steevast aangeduid als 'onze ondernemers' - zelf de keuzen maken die zo dodelijk moeilijk zijn? Iedere individuele ondernemer als boer is immers maar een 'quantité négligeable' in het totale aanbod van de categorie waarin hij produceert.

  • no-profile-image

    dick veerman - foodlog.nl

    Hendrik, pak de klassiekers: Kottler, Drucker, Porter. Ze hebben allemaal de les van Henry Ford heel goed begrepen. Maar ... lees wat ik schreef over needs en wants. Vraag is niet alleen demand, maar ook need en want. 1 april vind je hier (en de datum is geen mop): http://www.foodlog.nl/images/uploads/PDF_foodlogbebat.pdf (een PDF van de papierenversie van het AGD)

  • no-profile-image

    dick veerman - foodlog.nl

    Peter, Tuin, ik denk dat Frits Spangenberg, marktonderzoeker (Motivaction) en socioloog iets meer kan zeggen over die verbinding. Misschien is het goed die discussie verder op te pakken vanuit het interview met hem dat hier morgen op AGD.FOODLOG verschijnt in deze serie. Het zou geweldig zijn als er rode draden van consensus door deze gesprekken heen gesponnen kunnen worden.

  • no-profile-image

    Multatuli

    De waarheid Boonstoppel is dat de meeste mensen de prijs als belangrijkste graadmeter nemen. Veel mensen hebben daarin geen of weinig keus. De elite heeft misschien wel meer geld over voor duurzaam geproduceerd voedsel. Toch is er hoop. De term duurzaamheid is ontdekt door de jongens en meisjes van de grote ondernemingen.Duurzaamheid is in veel gevallen wel mogelijk alleen moeten de bedrijven niet enkel op korte termijn winst najagen.

  • no-profile-image

    Annechien ten Have Mellema

    Schaalvergroting is van alle tijden. We kunnen immers door een betere technieken steeds meer en meer. Op zich is daar niks mis mee. Maar.... er moet wel een balans zijn in de productie tussen people, profit en planet. Een productie met oog voor mens, dier en omgeving. Daar zit ook onze achilleshiel. Dat schiet er soms bij in.
    Ik heb zo mijn twijfels of de NL productie zo heel veel zal inkrimpen en verplaatsen. Het is al zo vaak gezegd. Steeds maar weer blijkt dat de NL agrarier een topsporter is. En één van de beste jongetjes/meisjes van de klas. In NL overleven we. Sommige boeren gaan naar het buitenland. Dus hier ben ik het met Peter niet eens. Wat wel zo is dat de sporter zich op het juiste moment moet aanpassen. Dat zie ik wel gebeuren.
    Ik zie ook dat boeren steeds meer en meer van elkaar willen en moeten leren. Dus ook bio en gangbare boeren kunnen van elkaar leren. Het delen van praktische kennis en ook hoe kunnen we zorgen dat boeren faire prijzen krijgen.

  • no-profile-image

    natuurboer

    Ik wil ook wel een reactie plaatsen met medeweten dat een en ander moeilijk te beschrijven zal zijn. Niettemin toch maar een poging gewaagd. Om te beginnen, hoe biologisch denken we, of liever, hoe biologisch denken we te kunnen zijn. Bij biologisch hoort de gedachte van natuurlijke kringlopen. Alleen bij deze kringlopen vergeten we nog teveel de mens, die óók in deze kringlopen thuis hoort. Zoals we nu in het openbaar over biologisch denken en handelen aan het debatteren zijn is dat meestal alleen op commerciële basis zonder betrokkenheid van de mens in de biologische/natuurlijke kringlopen. Alleen wat via de mond de mens binnen komt telt. Maar wat na de vertering de mens daarna weer verlaat blijkt moeilijk bespreekbaar te zijn. Terwijl dat toch essentieel is voor de natuurlijke kringloop van mineralen.. En men echt kan spreken van biologisch denken/handelen. Ik kan putten uit enige ervaring die ik heb opgedaan wat je als mens in natuurlijke kringlopen teweeg kan brengen.Iin een winter een paar keer niet hoognodig naar het kleinste kamertje gegaan. Maar op eigen manier gaan handelen en het resultaat, net als een kat, netjes bij een rozenstruik in de grond ondergewerkt. Je zult later tijdens de bloeitijd versteld gaan staan hoe er lange tijd een bloemenzee aan die rozenstruik verschijnt. Terwijl die rozenstruik ook nog behoorlijk fris en gezond oogt. In ieder geval alles aan deze rozenstruik was toen veel beter dan met de gebruikelijke dosis dierlijke mest of kunstmest. Ook mijn oude buurman, inmiddels al een jaar of 20 geleden op 96 jarige leeftijd overleden, kon er wat van. Hij wou niet op "elektrische" wijze. Hij maakte nog gebruik van de groene deur met het uitgezaagd hartje en ton, zoals in de Dik Trom film. Waarna hij de inhoud van die ton steeds bij de fruitbomen en gedeeltelijk op de moestuin deponeerde. Nog nooit zoveel peren aan een boom gezien zoals bij mijn oude buurman. En dat nog jaren lang na zijn dood, toen zijn "natuurkringloop" tevens was geëindigd. Ook moest ik eens een keer in een herfst naar de moestuin van mijn oude buurman komen kijken. Hij had daar een aantal spruitkoolplanten van een nieuw hybride ras laten groeien. Hij vond het maar een raar spruitkoolras. Veel hoger dan een gebruikelijk spruitkoolras en met spruiten zo groot als vuisjes. Toch wel onvoorstelbaar eigenlijk, wat menselijke mest in de natuur (ten goede) te weeg kan brengen. Bij biologisch denken en handelen is het niet zo gek om de mens zelve er ook eens bij te gaan betrekken. Toegegeven dat het een braakliggend terrein is waar je zo één twee drie niet van gaat watertanden. Maar toch het overwegen waard lijkt mij. Bij een (utopie) volledige integratie van de mens in de natuurkringlopen zullen kunstmest en bestrijdingsmiddelen gewoon overbodig worden. Sorry voor mijn eigenlijk onsmakelijke verhaal, maar ik wilde u de informatie van mijn opgedane ervaringen deze keer niet onthouden. Het is per slot van rekening onderdeel van natuurwetten. Blijft dan nog over voor welk dilemma je tegenwoodig als boer bent komen te staan. En dan is het net als bij Sophie`s choice. Om je boerenbedrijf voort te laten bestaan. Moet je dan gehoorzaam zijn aan natuurwetten of moet je gehoorzaam zijn aan economische wetten.

  • no-profile-image

    dick veerman - foodlog.nl

    J. Schaap, daar zal Peter Jens zelf op moeten reageren. Het zijn zijn woorden, niet de mijne. Ik ben slechts de interviewer en moderator van de discussies.

  • no-profile-image

    Annechien ten Have Mellema

    Ach Peter, jij laat mij realiseren dat ik onbewust het woord overleven heb gebruikt. Want ja, zo voelt het als je nu varkenshouder bent. Dat is de emotionele kant van de zaak. Verdient wordt er niets en overleven is ons belangrijkste punt. Dit te midden van nog eens veel extra eisen en investeringen die op ons afkomen. Soms alleen NL eisen, die ons qua kostprijs uit de markt zullen prijzen.
    Het gaat ook om de zaak. Wat ik wil is dat we varkensvlees met een plus in het schap krijgen. Tussen biologisch en gewoon in. Vlees onderscheidend qua kwaliteit en met een plus op dierenwelzijn. En Peter ik kijk met bewondering naar de biologische varkenshouderij, want volgens mij hebben jullie een speciale systematiek om een faire prijs voor de varkenshouders te krijgen. Daar kunnen wij van leren. Sterker nog, daar wil ik van leren. Dus ja, ik neem je uitgestoken hand aan. De problematiek van de vierkantsverwaarding van het vlees hebben jullie met de vermarkting van varkensvlees aan den lijve ondervonden. Dus ook daar valt te leren. Misschien wel over en weer. In de biologische varkenshouderij is er een vorm van productiebeheersing. Ik lees dat er 18 varkenshouders op de wachtlijst staan. Dat kan ook een goed onderwerp van gsprek zijn voor dat aparte onderscheidende concept.
    Het belangrijkste doel van dat onderscheidende concept is om de consument te bedienen en ook voor de varkenshouder een stevige positie in de keten te veroveren. Meer zoeken naar partnership. Na, ja ik zei er eerder iets over op foodlog met als titel: vlees als een maatschappelijke dienst.

  • no-profile-image

    dick veerman - foodlog.nl

    Paul, je kiest 'even' voor aanpassing van Europese normen. Dat is mijn derde punt. Ik ben het volledig en van harte met je eens: dat zou Europa moeten doen, eea in combinatie met het zg. 'Canadese' voedselsouvereiniteitsmodel. Ik hoop alleen dat jij en de jouwen de tijd van leven zullen hebben om, zoals Annechien, het zegt te overleven tot het zover is.
    En je hebt gelijk: dit moet op de agenda worden gezet. De scheidende Eurocommissaris had er wellicht oren naar gehad. Jammer dus dat er niet eerder aan zo'n gedachte is gewerkt. Hoe de oren van haar opvolger staan weet ik niet. Hij komt wel uit een beetje andere cultuur. Maar wie weet wat de 'improbable coalition' van een Peter en een Annechien kunnen uithalen. Zeker als ze die gaan zien als niet alleen Nederlandse maar juist een Europese zaak. Nederlandse agricultuur - ik pik Peter's woord even - is immers op z'n minst een Noord-West Europese aangelegenheid.///

    Kopieerbaarheid is weer een ander hoofdstuk. Ieder succesverhaal is kopieerbaar ook het minst gekopieerde. Dat komt omdat succesvolle formules zichzelf op de juiste manier weten te beschermen op het juiste moment steeds weten te vernieuwen en copycats voorblijven. Helaas zijn daar in boeren- en tuindersland te veel onervarenheids onhandigheden begaan.

  • no-profile-image

    Hendrik de broer van Gait

    Beste Dick, ik weet niet welke boeken jij leest maar in elk geval heel andere dan mijn studieboeken. Het is adsurd te denken dat aanbod de vraag kan reguleren. Denk aan de zwart wit tv's van Philpips. Wat er op 1 april is hoor ik graag van je.

  • no-profile-image

    Jan j. schaap

    Dick, een auteur die de problemen van parijen in de landbouw meent te kunnen vergelijken met Sophie's choice, een vrouw die door de nazi's most kiezen welk van haar kinderen de gaskamer in moest en die daar uiteindelijk aan kapot is gegaan, mist elke beschaving en zal nooit kunnen overtuigen.

  • no-profile-image

    Teun Tuinder

    Zolang wij de Anglo Saksische economie als goudenkalf blijven zien zal de kleinere ondernemer inderdaad aan zijn lot over gelaten worden.Het totale vrije ondernemerschap lijdt er toe dat de mens ondergeschikt is aan de economie. Ik heb inmiddels al vaak genoeg gezien dat mensen met de beste bedoelingen van de wereld een bedrijf beginnen.Velen eindigen echter met weinig tot niets. Vooral in de glastuinbouw zie ik dat.Mijn sector. Opgebrand en financieel aan de grond. Echter mag men dat niet hard opzeggen.Dan ben je spelbreker in dit wat morbide spel. Laatst sprak ik een grote chrysantenkweker. Hij vond dat het slecht ging maaaaar zei hij: in elke oorlog schieten er soldaten over. Ik vroeg hem toen of hij wist hoeveel soldaten er verminkt uit een oorlog komen. Hij keek me aan en ik zag dat hij de vraag niet begreep.

  • no-profile-image

    Teun Tuinder

    Peter en Dick. Een verandering zal van uit de maatschappij ondersteund moeten worden. Ik feite gedragen. Het heeft weinig zin de land en tuinbouw te veranderen als de consument de mogelijkheid blijft houden puur op de prijs te consumeren. Er is wel wat ruimte in de afzet in de naaste omgeving maar dit is wel een fractie van de productie capaciteit . Het overgrote deel moeten we dan voor de wereldmarkt produceren ? Dat betekent dan schaalvergroting en nog eens schaalvergroting. Een heilloze weg.....?

  • no-profile-image

    dick veerman - foodlog.nl

  • no-profile-image

    peter jens

    Josien: via jou heb ik de site www.melkenoverdegrens.nl/ ontdekt. Inhoud van de site gaf een vertrouwd gevoel, heb zelf op veel plaatsen " in den vreemde" gewerkt, inspirerend!
    De 20% is gebaseerd op mijn veronderstelling dat het niet allen binnen afzienbare tijd te realiseren valt, maar ook omdat ik hoop dat de hele maatschappij weer ontdekt dat ALS er een "reset-knop" bestaat om de maatschappij weer net wat aantrekkelijker, socialer, innovatiever en weerbaarder te maken deze bij de agricultuur zit. Die knop KAN het hele areaal zijn, maar da's wel een hele brede knop die vast zal wiebelen als je hem indrukt. De knop bestaat uit die boeren en tuinders die zichzelf nu al bovenwettelijke eisen stellen, en daarvan zeggen, ach dat zijn toch helemaal geen " bovenwettelijke eisen", zo werk ik nu eenmaal. Dus, Josien je hebt gelijk, het hele areaal om, alleen, ik weet niet waar te beginnen, dus begin ik bij waar ik iets van af weet: Met de huidige innoverende (gecertificeerde-) ondernemers. En natuurlijk omdat een/vijfde van het areaal die nederlandse burger kan voeden.Ik denk dat het een voorwaarde is voor welk beter scenario dan ook dat boeren en burgers weer echt verbonden zijn waardoor zij gezamenlijk de buitenlui zullen vertellen hoe de agricultuur beter kan.

  • no-profile-image

    peter jens

    Toch wereldvreemd en naief zijnde:
    Dick meent dat ik een "aanbodgedreven" antwoord geef en vraagt zich af hoe we de verbinding tussen burger en boer aan gaan brengen.
    Het aanbod waarvanuit ik denk is het aanbod wat de aarde als ecosysteemdienst nu, of nu nog, gaf of geeft. We hebben in Nederland (nog) een flink areaal vruchtbare grond die ons iets "aanbiedt". (Slow Food heeft zelfs een werkgroep Oogsten zonder Zaaien).


    De boeren/burger verbinding bestaat al duizenden jaren en hoeft niet opnieuw gelegd te worden, maar aan de ene kant opnieuw opgepoetst te worden en aan de andere kant die krachten die er misschien voor zorg(d)en (welke?) dat agricultuur eerst landbouw werd en toen gewoon een economische aangelegenheid en toen gewoon uit het zichtsveld verdween laten zien dat het een onbegonnen strijd is. Agricultuur vecht linksom of rechtsom haar primaire rol terug. Het gaat me helaas niet snel genoeg.

    Bewijs dat die oude verbinding bestaat? Breng burgers en consumenten naar welke boerderij dan ook, industrieel, ambachtelijk, gangbaar of bio, en je krijgt er een nadenkender eter voor terug.

  • no-profile-image

    Teun Tuinder

    Een verbinding tussen burger en boer herstellen is nagenoeg onmogelijk. Het grootste deel van de burgers ziet de boer als producent van voedsel. Dat is hun de taak in de maatschappij. Het liefst goedkoop en schoon voedsel. De burger interesseert het steeds minder waar het voedsel echter vandaan komt. Tenslotte leven we toch in een globaliserende wereld. Niet dan. Onze kleren komen toch uit China?So whats te problem? Dat onze boeren en tuinders in feite , voor het grootste deel, uit Nederland verdwijnen is eigen een natuurlijk systeem. Dat is nou eenmaal zo......Het aandeel van de uitgaven voor voedsel is de laatste decennia percentagegewijs dramatisch terug gelopen. Het geld wat eerst aan voedsel werd uitgegeven wordt nu aan andere consumptie artikelen uitgegeven. Auto's en stapels dure stenen ,wat wij huizen noemen etc. Mensen zien dus goedkoop voedsel al een gewoonterecht. Mensen hebben heel goed door dat als men meer voor voedsel moet betalen dit ten koste zal gaan van andere uitgaven. Dit is m.i een van de grootste belemmeringen om tot een eerlijker en duurzamer productie in de agrarische sector te komen. Van de politiek valt in dit kader weinig te wachten. Zij zijn afhankelijk van een tevreden bevolking . Tenslotte zijn zij afhankelijk van de gunst van de kiezer. Dit feit is ook een belemmering om tot duurzaamheid te komen. We kunnen nu eenmaal niet snel herstellen wat er in de laatste tientallen jaren geschapen is. Is dit een nadeel van ons democratisch kapitalistisch systeem ?

  • no-profile-image

    Paul Jansen

    Dick, 22.39. Ik blijf ervoor om alle 100% in een beschermde markt te plaatsen. Bij splitsing zal steun en subsidies de markt gaan bepalen, waarbij goedkopere biologische concurrentie uit het buitenland voor prijscompetitie gaat zorgen. Die 80% anderen kunnen het lang niet allemaal in de vrije markt bolwerken en zich minimaliseren tot enkele honderden grote bedrijven, misschien ook wel onder de sale en leaseback paraplu van de bank.

  • no-profile-image

    Hendrik de broer van Gait

    Wat leuk dat betrokkenen (dick en peter)reageren op de ingezonden reacties.
    Alle producenten produceren wat de markt vraagt. Of dat een televisie, auto of een biologisch produkt is maakt niet.
    (Philips produceert geen zwart/wit tv's meer omdat daar geen vraag meer naar is.)
    Zij gaan uit van de koopkrachtige vraag van consumenten. Die vraag is universeel en tijdloos en dus niet anders dan 75 jaar geleden. Daar kun je niet omheen. Voor het overige vraag ik me af waarom de Russen in eigen land geen van de tienduizenden onbeteelde grond kopen.

  • no-profile-image

    dick veerman - foodlog.nl

    Overleven. Menselijke poep. 20% vd Nederlandse landbouw certificeren en een liberale visie op landbouw en de schaalvergroting die daaruit voortgaat. Ik ben heel erg geïnteresseerd in de relatie die Peter, Annechien en de medecommentatoren zien tussen Peter's 'ik wil 20% OK landbouw - maakt niet uit hoe het heet - in Nederland' en Annechien's gedachte van voedsel als een maatschappelijke dienst (zie http://www.foodlog.nl/debat/bericht/is_voedsel_een_maatschappelijke_dienst1/). Dat is een visie die meer is dan alleen liberaal en minder ver gaat dan de bijzondere en wel heet letterlijke lijfstijl van het natuurpoepen (dat wel een vergaande nutrientencyclus inhoudt en derhalve heel duurzaam moet heten; ik meen dat de VWA het niet commercieel toestaat). Peter steekt een hand uit, die Annechien al eens eerder in de lucht stak. Er resten 2 grote vragen die hier naar mijn bescheiden mening als moderator nodig besproken zou moeten worden: 1) hoe krijgen we die 20% bedrijfseconomisch gezond aan de praat? en 2) hoe ziet die andere 80% eruit en wie heeft voor die grote groep een zorgplicht of is het voor hen 'ieder voor zich'?

  • no-profile-image

    Piet Wisse

    Ik wil het feestje niet verpesten, maar ik verwacht niet dat de landbouw een veel andere ontwikkeling zal doormaken als andere sectoren. Schaalvergroting in combinatie met kostprijsverlaging heeft de toekomst. Daarom verwacht ik dat de bedrijven nog heel lang zullen doorgroeien. Eerst door middel van techniek, daarna door middel van personeel. Gezinsbedrijven zullen nog lang de klok slaan, totdat de bedrijfsoverdracht moeilijker wordt. Dan komen we in een periode van bedrijven die elkaar overnemen. Biologisch zal in slow-motion eenzelfde ontwikkeling doormaken.

  • no-profile-image

    peter jens

    Schaalvergroting van een schaal die vergroot KAN worden: Daar is helemaal niets mis mee! Alleen spelen veelal maatschappelijke en milieuexternaliteiten een rol bij schaalvergroting waardoor implosies ontstaan. Externaliteiten: De effecten zijn onbedoeld; ze zijn non-monetair; ze veroorzaken schade (in het geval van externe kosten) of baten; de effecten zijn niet meegerekend in de marktprijs; het is een vorm van marktfalen.

    Piet schrijft: De schaalvergroting vindt zijn legitimiteit in kostprijs en kwaliteit. Da's best, als er gereserveerd wordt voor zulke externaliteiten...

  • no-profile-image

    Paul Jansen

    Ik sluit me volledig aan bij Teun Tuinder, als liberalisering doorzet en er moet in Europa geproduceerd worden zonder subsidies en importheffingen ziet het er niet best uit. Er kan in enkele takken van veehouderij in Nederland nog wel enige schaalvergroting plaatsvinden, doch het voorbeeld van de tuinbouw en de intensieve veehouderij laat zien dat het per saldo geen extra rendement opleverd. Er is een punt dat schaalvergroting en kostenbesparing elkaar opheffen en zelfs gaan tegenwerken. Europa is niet langer bereid om boeren te laten bestaan van steunmaatregelen en het idee dat kwaliteit in andere landen niet aan Nederlandse eisen kan voldoen is geheel onterecht.

  • no-profile-image

    Teun Tuinder

    Er klinkt een bepaalde arrogantie in je schrijfsel.Kan ook wishfull thinking zijn. De consument bepaald wat zij wil eten.Volgens mij heb jij nog niet door dat er uit Brazilie bijvoorbeeld uitstekend rundvlees vandaan komt. Dit is maar een voorbeeld.In de snijbloementeelt dachten de rozentelers bijvoorbeeld ook dat zij beter zijn dan iedereen op de wereld. Helaas wat een misrekening. Als Nederlandse teler/boer moet je straks echt een toegevoegde waarde hebben waar de consument voor wil betalen.Weet men wel bijvoorbeeld dat de suikerbieten enkel kan bestaan door subsidie en andere protectie maatregelen? Suikerriet is veel goedkoper. Zelf ben ik niet zo een voorstander van totale vrijhandel maar de wind waait wel in die richting.

  • no-profile-image

    Teun Tuinder

    Beste Piet Wisse. Als ik jou berichten lees dan krijg ik het gevoel dat jij nogal voor het liberale gedachten goed bent.Op zich niets mis mee.Echter ik lees dan wel dat je hoopt dat e EU bepaalde producten van de Europese markt weert! Wij in de snijbloementeelt concurreren echter al jaren tegen Afrikaanse landen die vrije toegang hebben tot de EU.De gevolgen zijn voor veel kwekers desastreus.Nog even en de rozenteelt is grotendeels verdwenen uit ons land.Dat is een keiharde realiteit. Dat staat de veeteelt en de melkveehouderij misschien ook te wachten. En laat ik ik je uit een droom helpen. In Zuid Amerika kan men veel betere kwaliteit rundvlees en andere agrarische producten telen en verbouwen dan jij voor mogelijk houdt. Vergeet de aankomende grootmacht India niet.Als de globalisering doorzet, en daar ziet het er wel naar uit, dan zal dit land er over 30 jaar heel anders uit zien.De bulkproducten zijn grotendeels uit dit land verdwenen. Kennis is te koop. Want handelen in kennis zit in ons VOC bloed.

  • no-profile-image

    peter jens

    Geachte (hr/mevr.) Verstraten: We hadden het over de "vraag" van de "consument" die bepaalt, of niet. Ik worstel al lang met het begrip consument. Consumeren is VERbruiken. Niet GEbruiken. Iemand die achteloos maar voeding naar binnen werkt (en begrijp me goed, ik deed dat ook heel lang) kan mijns inziens niet die vraag stellen waar mee er een verantwoorde voedselproductie op gang komt. Dan krijg je wat Veerman wel eens de "pringleeconomie" noemt. Mijn hoop EN vertrouwen is dat we met zijn allen weer echt meer nadenken over voeding, voedsel, eten, en agricultuur. Wanneer dat gebeurt zullen er onvermoede, inspirerende en vooral NIEUWE vragen opkomen waar de ondernemende producent en boer zijn voordeel mee kan halen. Op dit moment bepaalt de voedingsmiddeleindustrie en retail voor een groot deel ons menu. En daar hoeft niets mee mis te zijn, ook daar werken tienduizenden nadenkende burgers. En ook zij zijn te inspireren met nieuwe GEbruikersvragen. Wat denkt U?

  • no-profile-image

    peter jens

    ...er is geen sprake van "opschuiven" of "verwateren". Van de vier principes van de biologische landbouw zijn er twee voldoende (maar nog lang niet "volledig") geborgd door de certificering: Gezondheid en Ecologie. De twee andere; Zorg en Billijkheid" staan nog niet in onze certificering en daar moet met zijn allen aan gewerkt worden. Tevens lopen we in de biologische landbouw soms tegen dezelfde problemen aan als de gangbare landbouw. Daar kunnen we van elkaar leren. Ook van de soms buitengewone slimme verduurzamingsoplossingen daar...

    Wat veel interessanter is zijn de opmerkingen over de consument en het centraal stellen van hun vraag. Daar ben ik het NIET mee eens. Dat durf ik zo pertinent te stellen omdat ik er van overtuigd ben dat de vraag die 75 jaar geleden bij de burger ontstond (en de boer is en was toen ook al burger, en de nadenkende boer is en was toen ook al nadenkende burger) nu wordt beantwoord door "biologisch", in al haar dynamiek. Immers, 'biologisch" groeit in alle landen, in verschillende culturen, met verschillende marktmechanismes en promotiewijzen en met verschillende speerpunten. Da's opvallend, en is zelfs zo opvallend dat je mag constateren dat er een autonome groei plaatsvindt, vanuit een bezorgde groep betrokken en creatieve mensen. Dat zijn en boeren, en burgers en buitenlui in gezamenlijkheid.

    En fijn dat jullie de tijd nemen om te lezen en te reageren...

  • no-profile-image

    Huib Rijk

    waarom de Russen in eigen land geen van de tienduizenden onbeteelde grond kopen? Enkele maanden gekleden was in het nieuws dat Rusland, Kazachstan, Wir-Rusland en Oekraïne gaan samenwerken om gezamenlijk de positie als grootste graanexporteur van de USA over te nemen.

  • no-profile-image

    hendrik de broer van Gait

    Het lijkt wel of Peter Jens de consumenten kan dwingen om bepaald voedsel te eten. Monsanto doet dat ook en duwt ons gmo voedsel door de strot.
    De macht van Biologica is echter veel kleiner. In mijn economie studie heb ik geleerd om van de consumenten vraag uit te gaan. Er is een goede vraag naar biologische producten en producenten kunnen deze vraag aan. Geforceerde groei heeft veel bedrijven kapot gemaakt.
    Door de regelgeving te verzwakken wordt de marge minder en vooralsnog heb ik geen enkel succesvol product gezien voor die zgn. tussenmarkt.
    Om de winstgevendheid te waarborgen zouden de regels moeten worden aangescherpt. Als de gewone consumenten erachter komen dat gmo voedsel echt schadelijk is voor de gezondheid dan gaat de biologische markt (vraag) vanzelf groeien.

  • no-profile-image

    dick veerman - foodlog.nl

    Piet, je zegt dat schaalvergroting de toekomst heeft. Ik kan je volgen, maar heb een vraag. Hoe kijk jij aan naar de schaalvergroting die in het Westland de afgelopen paar jaar heeft plaatsgevonden en die nu in ieder's gezicht is geëxplodeerd? Rabo heeft openlijk toegegeven technisch gezien failliete bedrijven dit jaar maar door te financieren om zichzelf en de tuinders tijd te gunnen om na te denken over een oplossing en misschien de tijd z'n werk te laten doen. Nogmaals ik denk met jou dat ook schaalvergroting de toekomst heeft. Die moet dan alleen veel sneller gaan dan hier. In nieuwe landen zijn bedrijven van (tien)duizenden hectares in een hand al niks bijzonders meer. Russen, Aziaten en Chinezen kopen in hoog tempo miljoenen hectares buiten hun regio's. Hoe gaat Nederland daar tegen concurreren? In het bijzonder waar het gaat om vlees?

  • no-profile-image

    Paul Jansen

    Peter Jens hoeft niet veel meer te ontdekken. In dit heldere verhaal stelt hij duidelijk dat de laatste rotte pijlers onder het huidige systeem op instorten staan. Zoek een afgewogen manier van produceren tussen gangbaar en biologisch, waarbij het gebruik van chemie als oplossing voor het bestrijden van plagen achter de hand gehouden moet worden. Net als bij dieren een antibioticakuur verantwoord is moet dat bij planten ook kunnen. Gaat alles op biologische wijze geproduceerd worden is het risico op grootschalige ziekteuitbraken veel groter. Transparante prijsregulering gekoppeld aan volumeregulering? Nederlands of Europees? Dan zie ik hier de basis voor een voedselproductie en vermarkting die weer volledig in boeren en tuindershand komt te liggen. Use it.

  • no-profile-image

    dick veerman - foodlog.nl

    Hendrik, mensen die wat verder in marketing terecht komen, ontdekken iets heel raars. Vraag (demand) schept geen aanbod, maar aanbod vraag. Echt, zoek er de marketing handboeken maar op na. En aanbod, dat is de winkel. Hoe je het ook wendt of keert.
    Je kunt wel iets met de 'needs' en 'wants' van mensen. Daarover zouden boeren moeten nadenken, maar .... het blijft allemaal maar hangen in die verrekte vraag die geen vraag maar aanbod is.
    Kom naar 1 april. Dan gaan we daar ook op in.

  • no-profile-image

    Dim Boonstoppel

    Aansluitend op de reactie van de heer Jens van 6 jan, ben ik van mening dat niet iedere consument kan of wil bepalen wanneer een voedselstroom verantwoord geproduceerd wordt.
    Het niet altijd kunnen bepalen is de consument ook niet kwalijk te nemen gezien de complexe wijze waarop ons voedsel tegenwoordig geproduceerd wordt. Economische redenen en de vraag naar immer beschikbare, al dan niet geconserveerde voeding, zorgen ervoor dat we gewend zijn geraakt aan landbouwmethodieken waarbij zowel plant, dier en uiteindelijk ook de mens aanzienlijk aan gezondheid en weerstand heeft moeten inleveren. De wal keert uiteindelijk het schip wanneer de volksgezondheid in het gedrang komt en dan pas vraagt de consument om oplossingen. Het lijkt mij raadzaam om weer eens de samenwerking met de natuur aan te gaan, i.p.v. alles uit de kast te halen om de natuur onder controle te houden d.m.v. bijvoorbeeld genetische modificatie. Duurzame landbouw is gebaseerd op een samenwerking, en is op lange termijn een wijze van produceren die in stand gehouden kan worden zonder het milieu en de volksgezondheid geweld aan te doen. Ziektesymptomen, ook in de landbouw, laten zich alleen dan zien wanneer er onderliggend iets niet in orde is, en verdwijnen wanneer de oorzaak aangepakt wordt en de symptomen geen functie meer hebben. Zonder aan de vakbekwaamheid van de gemiddelde voedselproducent te twijfelen, is op dit vlak nog wel een en ander te verbeteren, en kan oorzakelijk denken ons weer een beetje terug naar de basis brengen. Het bewustmaken van burgers, waaronder inderdaad ook de boeren behoren, is naar mijn mening een taak van een ieder, zoals in dit forum, die een opinie heeft over de produktie van ons voedsel, maar ook van mensen die werkelijk veranderingen door kunnen voeren en niet bang zijn zaken te herzien. Er is zeker niet altijd sprake van onwil bij individuele voedselproducenten en consumenten om een ommekeer in denken te maken. Inspirerende, ondernemende mensen zullen hier wel het voortouw moeten nemen en zij zullen moeten laten zien hoe het ook anders kan. In deze spreek ik graag mijn waardering uit voor de visie van de heer Jens.

  • no-profile-image

    Piet Wisse

    Heel interessant om de bijdragen van Natuurboer en Boonstoppel te lezen. In beide bijdragen proef ik een wens van terugkeer naar vroeger en naar de ultieme kringlopen van toen. Misschien was het vroeger wel goed, ik leefde toen niet dus daar kan ik niet over meepraten. Toch denk ik dat een terugkeer naar vroeger niet nodig is. Wel zullen kringlopen een grotere rol gaan spelen. Deze kringlopen zijn echter veel groter dan appel-mens-feaces-boom-appel. Misschien trekken we in de toekomst al onze menselijke uitwerpsel wel uit elkaar in de rioolzuivering tot een bultje stikstof, een bultje fosfaat en nog wat ditjes en datjes. Vervolgens brengen we deze stoffen weer naar plekken waar ze nodig zijn. Bijvoorbeeld voedingssupplementen in veevoer of als meststof op het land. Dit is ook duurzaam, maar veel eenvoudiger in te voeren. Ik zie de gemiddelde burger (incl. mijzelf) namelijk nog niet zijn dampende sigaar uit de toilet vissen om deze tussen zijn groenten te verspreiden.

  • no-profile-image

    peter jens

    Annechien, ik moest even je boodschap "In Nederland overleven we" op me in laten werken. Nu besef ik opeens wat me daarin emotioneert. Het kan verdikkeme toch niet de bedoeling zijn dat boer en tuinder slechts "overleeft"? Noem me romatisch en naief, maar " slechts overleven" kan nooit de bedoeling zijn van diegenen doe onze eetvoorraad en rijke, diverse bodemvoorraad beheren? Of bedoel je het anders?

  • no-profile-image

    peter jens

    Geachte heer Schaap, wanneer ik mensen kwetste met mijn vergelijking spijt me dat, maar ik neem de vergelijking niet terug. Het gaat mij om de keuze waar Sophie voor stond. Niet om de Nazis en de gaskamers waar u de nadruk op legt. Sophie stond voor de keuze welk kind zou blijven leven, en welk kind niet. Zij koos voor haar zoon. Ze koos. We kunnen het hebben over de afschuwelijke, bovenwoords verwerpelijke mensen die haar voor de keus stelden. Maar dat levert niets op. Ze moest de keuze maken. We kunnen het hebben over of Sophies keuze vreselijker was dan de keuze waar boeren voor staan, althans mijns inziens. Maar er is hoe je het ook bekijkt een keuze te maken die misschien minder ingrijpend lijkt te zijn dan die tussen moord en leven. Maar hardstikke ingrijpend voelt. Maar de angst om alles te verliezen (inclusief je ziel) mag niet, nooit, onderschat worden. Als beschaving draait om het verbloemen van waarheden, dan ben ik liever wat minder beschaafd. Prozaischer had ik kunnen kiezen voor Salomon. Maar dat was ten principale een onjuiste vergelijking geweest.

    Dank voor uw reactie, maar de vergelijking kwam niet licht op. En is ook niet vanwege effectbejag gemaakt, zij kwam me voor ogen tijdens gesprekken met mogelijk betrokkenen.

  • no-profile-image

    natuurboer

    Oké, we gaan inzetten op 20% biologische bedrijven in Nederland. Maar hoe zal dat handen en voeten moeten krijgen. Wanneer je dan een bedrijfplan opmaakt om van gangbaar over te schakelen naar biologisch kom je als boer nogal wat angels en voetklemmen tegen. Om te beginnen zul je de eerste twee jaren biologisch moeten gaan boeren met nog afzet als gangbaar. Eerder kom je niet in aanmerking voor een certificaat als biologisch boerenbedrijf. In mijn vakgebied akkerbouw betekent dat je die twee jaren zwaar met verlies moet draaien. Bij een gemiddeld akkebouwbedrijf kan dat in die twee jaar op lopen naar een slordige € 100.000 heb ik globaal berekend.
    Na die twee jaar heb je nog een jaar of drie nodig om biologisch boeren in de vingers te krijgen. Kortom overschakelen van gangbaar naar biologisch zal de eerste 5 jaar dik verliesgevend zijn. En na die vijf jaar is het nog maar de vraag of er dan nog wel winst te halen valt. Inmiddels zit er dan weer een nieuwe regering. Waarvan je wederom kan verwachten dat die nieuwe regering alweer de inmiddels gebruikelijke hervormingen van het landbouw beleid zal gaan presenteren. Vraag mij daarom af of er vandaag de dag akkerbouwers te porren zijn om over te stappen van gangbaar naar biologisch. Het lijkt wel of we als boeren in Nederland alleen maar hollen van de ene landbouw hervorming naar de andere. Terwijl vast staat dat iedere hervorming de boeren op kosten jaagt. Met tegelijk de vraag of die kosten ooit uit de markt zullen worden gehaald.

  • no-profile-image

    Hendrik de broer van Gait

    Uit de reactie van Annechien blijkt dat de huidige varkensvleesproduktie zijn langste tijd heeft gehad. Ik maak erop uit dat het overleven is met een dieronvriendelijke produktie. En in feite is ze jaloers op de biologische varkenshouderij waar de produktie wordt afgestemd op de consumptie. Uiteindelijk zal de consument bepalen welke produktiemethode zal standhouden. Immers diegene die betaalt, bepaalt.
    Voor het overige denk ik dat mensen die denken dat de groothandel en de retailer bepalen wat de consument eet, van een andere planeet komen.

  • no-profile-image

    Huib Rijk

    Teun Tuinder, een heel rake opmerking. Dat is inderdaad het punt. Hoe hard mag een systeem zijn. Uiteraard hoeft het niet zo te zijn dat elke boer verzekerd is van een redelijk inkomen. Als dat altijd zo geweest was waren er nu nog bedrijven met 5 koeien geweest. Maar als het acceptabel is dat er altijd wel iemand zal zijn die de strijd overleeft dan is iedere discussie bij voorbaat overbodig. dan kan alle beleid ook wel overboord. Opmerkingen over beleidskeuzes als kiezen wie overleeft zijn snoeihard? Hulde voor iedereen die zo meevoelend is dat hij dat ongepast vindt. Maar zo keihard is het hele voedingssyteem wereldwijd wel. Landbouwbeleid heeft wel degelijk een link met armoede en honger.

  • no-profile-image

    dick veerman - foodlog.nl

    Het wordt wat 'filosofisch' hier. De natuur gaat zijn gang, zegt Josien zo'n beetje. En, dat zegt ze ook, je moet complexe problemen niet met 'leiderschap' proberen op te lossen. Ik ben het met 'r eens. Het doet me denken aan de jonge Engelse wereldburger Rory Stewart die laatst op de VPRO TV te zien was met Raoul Heertje. Heertje wilde hem 'for president' omdat hij zei dat je grote problemen niet met grote plannen moet proberen op te lossen. Stewart had het over Afghanistan waar hij zelf met een chaos aanpakt veel meer had bereikt dan met grote plannen. Heertje begreep er geen fluit van: het laatste wat Stewart wilde was in de fout van 'het Grote Leiderschap' te vervallen. Maar Josien, iets anders is ook waar: de natuur kan heel wreed zijn. Je kunt degenen die het geweld gaat treffen er beter op voorbereiden in plaats van te doen of het allemaal 'business as usual' is. Dat is het niet. Mensen zijn te slim om zich alles maar te laten overkomen. Versta me goed: ik ben een groot fan van Stewart. Hij verkondigt zo omgeveer mijn diepste managementgeloof. Mensen die kennis hebben kunnen veel beter nieuwe werelden bedenken dan 'leiders'. Je moet ze alleen wel 'in the mood' brengen en laten voelen dat als ze het niet doen ....

  • no-profile-image

    Teun Tuinder

    Nou Dick dat kan wel zo zijn maar Teun staat nog regelmatig met zijn voeten in de rivierklei.Ik ben het totaal eens met het feit dat we de problemen niet op moeten lossen door naar een grote leider te zoeken. Door dat feit heeft Sophie immers dat duivelse dilemma moet maken.Het gaat mij eerder om het feit in wat voor maatschappij wij willen leven.Waarom laten veel boeren en tuinders zich zo opzwepen door de economie? Let wel ik stel wel vast dat veel ondernemers zich maar al graag aan toegeven.Zolang het allemaal goed gaat tenminste.... Het feit dat in onze wereld wij een economische ratrace hebben aangemeten heeft op het eerste gezicht wel goeds gebracht. Vooral op materieel gebied. Alleen zijn wij vergeten ons innerlijk geluk in geld uit te drukken. Als dat überhaupt al mogelijk is! Blijkbaar leren wij niet zo snel.De crisis is nog niet voorbij en de roep om nog grotere bedrijven in de zeugenfokkerij verschijnen al weer in het agd. Een onderzoeker van de landbouwuniversiteit heeft dat immers zo berekend. Grootste reden voor deze stelling: Anders kunnen we niet overleven. Met andere woorden :zelfs met de huidige grote bedrijven gaan we eraan.Wat moet je hier echter mee?
    In ben vrij pessimistisch over de toekomst. Er is echter wel hoop. De term duurzaamheid duikt steeds vaker op in de media. Een groep in onze maatschappij neemt het voortouw. Niet gelijk draconische maatregel van de overheid( uw Rory Stewart) maar kleine maar ontegenzeggelijke kleine veranderingen. Fair trade is bijvoorbeeld zo een voorbeeld. Dit soort initiatieven moeten langzamer hand met grote aandacht en mildheid in de harten van de mensen gebracht worden. Dan is er nog hoop.......

Laad alle reacties (54)

Of registreer je om te kunnen reageren.