Home

Achtergrond 100 x bekeken

Landbouw moet veranderingen klimaat nauwlettend volgen

De laatste twintig jaar verschuiven data in het groeiseizoen. Vraag is of dit gevolg is van klimaatverandering. Boeren moeten de ontwikkeling in ieder geval scherp in de gaten te houden om erop in te kunnen springen, zegt Arnold van Vliet.

De langste dag, 21 juni, was en is nog steeds voor veel boeren een ijkpunt. Op die dag moeten gewassen, zoals suikerbieten, dicht liggen en grond niet meer te zien zijn.

De datum van het sluiten van de gewassen ligt historisch gezien op 21 juni, maar steeds vaker zien we dat de rijen eerder sluiten. Is dit mede een gevolg van klimaatveranderingen? Het lijkt me zeer waarschijnlijk. Nederlandse gegevens uit de landbouwsector heb ik echter helaas nog maar in zeer beperkte mate beschikbaar.

Wel is het zeker dat de lengte van het groeiseizoen de laatste jaren gemiddeld een maand langer duurt dan twintig jaar geleden. Dit blijkt uit mijn analyse van waarnemingen van jaarlijks terugkerende verschijnselen in de natuur (fenologische waarnemingen) uit de periode 1868 tot nu dat ik in het kader van De Natuurkalender voor mijn promotie heb uitgevoerd. Tot eind jaren 80 vonden er geen structurele veranderingen plaats. De laatste twintig jaar gaan de veranderingen snel.

Deze fenologische veranderingen zijn niet alleen in Nederland zichtbaar. In 2006 publiceerden we in het wetenschappelijk tijdschift Global Change Biology een studie waarin we meer dan 100.000 fenologische waarnemingsreeksen uit heel Europa analyseerden op veranderingen.

Daarin constateerden we dat in 78 procent van de reeksen de bladontplooiing, bloei en vruchtrijping vervroegden en in 22 procent van de reeksen een vertraging zichtbaar was. Ook het tijdstip waarop landbouwactiviteiten zoals zaaien en oogsten plaatsvonden vervroegde, maar duidelijk minder sterk (57 procent vervroegd en 43 procent vertraagd).

De vraag die zich dan voordoet is: past de sector zich wel in voldoende mate aan? Is men zich bewust van de veranderingen die gaande zijn? Naar mijn mening neemt het bewustzijn toe. Het feit dat we tegenwoordig steeds vaker te maken hebben met warmteminnende ziekten en plagen zoals kersenvlieg, maiswortelboorder, alternaria, gerstevergelingsvirus helpt daar zeker bij.

Tegelijkertijd constateer ik in de agrarische wereld nog zeer regelmatig ongeloof over het feit of het klimaat nu werkelijk aan het veranderen is en ook nog of dat nu wel door de mens veroorzaakt wordt. Als men dan al erkent dat er iets aan het veranderen is dan stelt men dat de landbouw zich gewoon zal aanpassen, net zoals het al eeuwen lang gedaan heeft. Geen reden tot zorg dus?

Laat ik duidelijk stellen dat ik ook van mening ben dat de landbouwsector zich grotendeels zou kunnen aanpassen en zelfs kan profiteren, maar alleen als de sector zich bewuster wordt van de veranderingen die nu al gaande zijn en die voor de deur staan. Ik constateer echter dat we nog maar een fragmentarisch beeld hebben van wat de klimaatverandering, inclusief de vele extreme weersituaties, in de afgelopen twintig jaar al voor gevolgen hebben gehad.

De meerderheid van de lezers realiseert zich niet hoe groot de veranderingen al geweest zijn. De gemiddelde jaartemperatuur in Nederland was de afgelopen tien jaar 10,8 graden Celsius. Voor 1990 was dit 9,3 graden. De stijging van 1,5 graden lijkt misschien niet veel, maar als u zich realiseert dat de gemiddelde temperatuur in het Zuid-Franse Lyon in de jaren 70 op 10,7 graden Celsius lag, dan gaat u daar misschien anders over denken.

Aan het einde van de eeuw kunnen we op een gemiddelde zitten van 15,8 graden. Dat zijn temperaturen die nu in Andalusië, Zuid Spanje voorkomen. Een interessante uitdaging voor de individuele agrariër en de sector als geheel.

Ik adviseer om de effecten van actuele extreme weersomstandigheden nauwlettend te volgenen en te documenteren. Op basis van de inzichten die vervolgens ontstaan, in combinatie met scenariostudies, de rijke ervaring en de flexibiliteit van de sector kan er beter en sneller geïnvesteerd worden in eventuele aanpassingsmaatregelen.

Arnold van Vliet is bioloog, werkt bij de Leerstoelgroep Milieusysteemanalyse van de Wageningen Universiteit, is coördinator van www.natuurkalender.nl en www.natuurbericht.nl.

Administrator

Of registreer je om te kunnen reageren.