Home

Achtergrond 103 x bekeken

Opsluiten productschappen in dwangbuis leidt tot neergang

De centralisatie van taken van productschappen kan leiden tot ongewenste neveneffecten, waarschuwen Siem Korver en Martijn Rademakers. "Het opsluiten van een bont gezelschap in een organisatorische dwangbuis kan funest zijn voor de slagvaardigheid en leiden tot het einde van productschappen."

Productschappen voeren taken uit in een intermediaire rol tussen bedrijfsleven en overheid. Door ontwikkelingen in de maatschappij en de sectoren waar productschappen actief zijn, is een discussie gaande over de toekomst en daarbij de toegevoegde waarde van deze instituties. In die discussie worden essentiële verschillen tussen productschappen over het hoofd gezien. Verkeerde oplossingen dreigen gekozen te worden voor wat in de kern een klassiek strategisch vraagstuk is: hoe een fit te realiseren tussen organisatie en omgeving, die beiden voortdurend in beweging zijn? Het gevaar bestaat dat onbedoeld keuzes worden gemaakt die tot uitholling en vervolgens opheffing van productschappen zullen leiden, waarbij het kind met het badwater wordt weggegooid.

Wat kan de toegevoegde waarde van de verschillende productschappen zijn in de toekomst, gegeven de uiteenlopende belangen van de stakeholders en de ontwikkelingen in hun omgeving? Er is bepaald geen gebrek aan diversiteit in gezichtspunten op de rol van productschappen. Op basis van een documentenanalyse kan gezegd worden dat over de afgelopen drie jaar de Sociaal-Economische Raad (SER), ministeries, kabinet en vakbonden kritisch maar positief staan ten opzichte van de rol van productschappen, dat politieke partijen, bedrijfsleven en LTO een gemengd beeld laten zien, en dat diverse actiegroepen ronduit negatief zijn en bij voorkeur de gehele productschappenstructuur zien verdwijnen.

De omgeving van productschappen is sterk veranderd, met als belangrijkste macrotrends de verschuiving van gefragmenteerde sectoren naar de consolidatie van bedrijfsketens en van een nationaal naar een internationaal speelveld voor bedrijven en overheid. De intermediaire rol van productschappen wordt in dit krachtenveld beperkter doordat in consoliderende sectoren de groter wordende bedrijven zelf de lobby- en promotiefunctie op zowel nationaal als internationaal niveau ter hand nemen. Daarnaast is er de druk van concurrerende organisaties zoals de LTO’s die er geen geheim van maken dat zij taken van de productschappen willen overnemen. Deze veranderingen hebben invloed op de toegevoegde waarde van de productschappen. Strategische vernieuwing is geboden.

Consolidatie en internationalisering vormen een speelveld voor productschappen waarin controleren versus faciliteren, en leiden versus dienen kritische variabelen zijn. De mate van consolidatie en internationalisering verschilt per sector. Gevolg is dat de meerwaarde die productschappen kunnen leveren ook per sector verschilt. Bijvoorbeeld in de sector olie en vetten (sterk geconsolideerd, hoge mate van internationalisatie en druk voor liberalisme) is dienen en faciliteren het devies voor het betrokken productschap. Terwijl bij 'vis' (gefragmenteerd, nationale oriëntatie en lage druk voor liberalisme) het zwaartepunt ligt aan de kant van leiden en controleren. De meeste productschappen zullen wel bewegen naar een meer dienende en faciliterende rol, maar met grote verschillen in snelheid en intensiteit.

Het toekomstbeeld is dat het takenpakket moet veranderen en smaller zal worden. Productschappen mogen misschien wel 'leaner', maar moeten vooral 'meaner' worden. Er is echter geen ruimte voor een 'one size fits all' benadering, die voorbij gaat aan de diversiteit in behoeftes en veranderingssnelheid tussen sectoren. Hierbij valt te denken aan de gevaren van het shared service center model, een vorm van centralisatie die vanwege verwachte kostenbesparingen school lijkt te maken, maar die tot onbedoelde en ongewenste effecten zal kunnen leiden.

Het opsluiten van een bont gezelschap als productschappen in een op efficiency gemaximaliseerde organisatorische dwangbuis kan funest zijn voor de slagvaardigheid van productschappen. Ironisch genoeg is het juist slagvaardigheid die productschappen hard nodig zullen hebben om waardevolle activiteiten voor hun stakeholders en/of heffingbetalers te kunnen blijven leveren. Niemand zit te wachten op organisaties die een hoge mate van efficiency tentoonspreiden in het uitvoeren van steeds ineffectievere activiteiten. Dat zal een neerwaartse spiraal in gang zetten van afbrokkelende relevantie en draagvlak, wat uiteindelijk tot de verdwijning van productschappen zal leiden. In dat scenario verschilt het perspectief voor de diverse productschappen niet van elkaar. Ze hebben dan allemaal hetzelfde verdwijnpunt.

Siem Korver, onder meer bestuurslid van het Productschap Vee en Vlees (PVV) en directeur public affairs bij Vion, hij schrijft dit op persoonlijke titel
Martijn Rademakers is managing director van het Center for Strategy & Leadership in Rotterdam

Administrator

Of registreer je om te kunnen reageren.