Home

Achtergrond 288 x bekeken 12 reacties

Opkopen en saneren

Mijn vorige stukje hier was voor tuinbouwjournalist Pieternel Bouwman - van Velden aanleiding om me te corrigeren op het omzetverlies wat ik daarin noemde voor tuinders.

We raakten erover in gesprek. De tuinbouwcrisis gaat haar aan het hart omdat ze omdat ze privé en zakelijk met de tuinbouw verweven is.

Ze loopt erover na te denken en komt met een voorstel: laat de banken en kapitaalkrachtige koepels productie-overcapaciteit opkopen en elimineren. Het is een oplossing die in alle agri-sectoren die door overcapaciteit worden getroffen kan worden toegepast. Hoe denken AGD-lezers over Pieternel’s voorstel?

Opkopen en saneren

Op een mooie avond in juli dronk ik met een goede vriend en paprikateler een biertje. Op dat moment had hij ongeveer de helft verdiend van het jaar ervoor, dat in zijn geval een erg goed jaar was geweest. We telden op welke areaaluitbreiding er dit seizoen aan komt. Na een jarenlang stabiel areaal kwamen we op bijna 100 hectare extra paprika’s. Dat maakt de totale hoeveelheid 1.300 hectare (>8 procent). Een buitengewoon nare samenloop van omstandigheden in een jaar waarin de prijs volledig onderuit ging. Voor hem was dat niet bepaald een vrolijk vooruitzicht. Temeer omdat niet alleen wij dat rekensommetje maakten, maar ook de inkopers van de retail.

Inmiddels een paar maanden verder blijkt dat de paprikatelers flink hebben ingeleverd. Van alle glasgroentetelers staan zij er het slechtst voor, met een opbrengst die 10,- tot 12,- euro per m2 lager ligt dan in een gemiddeld jaar. Het heeft hen gelukkig meegezeten met de kiloproductie, maar de extra energiekosten zijn er niet eens bij opgeteld. Ik hoor dat veel paprikatuinders dit jaar daarom als verloren beschouwen en hun gewas vervroegd ruimen, om in ieder geval een goede start te maken in het nieuwe seizoen. De spanning is om te snijden, maar ze moeten natuurlijk door. Ze kunnen en willen niet anders.

Je vraagt je af waar de afgelopen jaren de drang vandaan is gekomen om nog grotere kassen te bouwen. Is het geloof in een goede afzet zo onwrikbaar? Is het gewoon een uitdaging, die je niet mag laten liggen? Is het angst om de boot te missen of is het in een enkel geval pure snoeverij? Hoe dan ook, de plannen zijn geschreven en de bank ging er in mee. Een andere vriend en tuinder verwoordde het als volgt: "De bedrijfsplannen waren te rooskleurig. Investeringen zijn hoger uitgevallen dan begroot, opbrengsten zijn te hoog ingeschat en kosten voor exploitatie zijn te gunstig berekend." En dat allemaal om in een trend naar nog groter mee te gaan.

Wie mag je daar de schuld van geven? De ondernemer? De bank? De adviseur? De landbouworganisaties? De onderzoeksinstellingen? Iedereen heeft geholpen het grote vliegwiel van productieverhoging en kostprijsverlaging in beweging te brengen en te houden. Het is dus veel te eenvoudig om de huidige problemen in de glastuinbouw zomaar een samenloop van omstandigheden te noemen. Wie niet mee ging in die ratrace werd niet serieus genomen en dreigde de boot te missen.

Pijn eerlijk verdelen

Inmiddels is wel duidelijk dat de overgrote meerderheid van de glastuinbouwbedrijven het komende seizoen door zullen gaan, al dan niet geholpen door de bank, de garantstelling door LNV of de BBZ regeling. Het is een tijdelijke geruststelling want iedereen weet: als het volgend jaar weer zo slecht loopt met de prijzen, dan gaat de halve glastuinbouw failliet. Komend teeltseizoen zullen de tuinbouworganisaties dus hun gloeiende best moeten doen het tij te keren en onvermijdelijk onpopulaire maatregelen te nemen. Het zal me dus erg benieuwen wie het voortouw gaat nemen om uit die impasse te komen.

Stel nu eens dat de overheid in samenspraak met financiers de handschoen oppakt en in de land- en tuinbouw een deel van het areaal zou opkopen om het glas direct af te breken. Niet meer in de markt brengen, die bedrijven. Dat levert uiteraard een grote kostenpost op, maar brengt gezonde bedrijven in een betere uitgangspositie voor de toekomst. Ligt daar misschien een mooie taak voor het Productschap Tuinbouw? Het schap heeft tenslotte ook nog een leuk bedrag in kas, hebben we afgelopen week weer eens mogen vernemen. In ieder geval haal je zo vrij snel kou uit de lucht. Dan stel ik meteen voor om nu eens niet alleen afgeschreven of verspreid liggend glas te nemen, maar ook enkele minder presterende mega-jongens. Je moet de pijn nu eenmaal eerlijk verdelen.

Onderwijl werpen de beleidsmakers en onderzoeksinstellingen in de tuinbouw zich op een nieuwe visie, waarin voor de verandering areaalvergroting en kostprijsreductie alweer prioriteit krijgen.

Pieternel van Velden

Foto

Laatste reacties

  • no-profile-image

    Pieternel

    Josien,

    Er is een groot verschil tussen koude en warme sanering. Bij koude sanering blijft het failliete glasoppervlak bestaan en worden bedrijven goedkoop opgekocht door nieuwe investeerders die tegen nog lagere kostprijs produceren en vervolgens de prijzen verder naar beneden trekken. Bij warme sanering geef je telers de gelegenheid uit te stappen en nog iets aan hun bedrijf over te houden. De kassen breek je af, waardoor het areaal krimpt en vervolgens kans is op prijsherstel.
    Bij koude sanering is het proces onbestuurbaar geworden en raakt de markt voor tuinbouwbedrijven in een vrije val. Warme sanering is stuurbaar.

  • no-profile-image

    Huib Rijk

    Paul, tomaten en mais zijn vervangers van producten die voorheen gebruikt werden. Mijn ouders haaden in de jaren zestig een gemengd bedrijf. Mais was toen nog een onbekend product. In plaats hiervan werd er meer gras gevoerd en bijv voederbieten. Tomaten is een groente. Als consumenten dit kopen kopen ze minder andere groenten. Dit soort producten kunnen daarmee geen oplossing vormen voor vrijkomende gronden.

  • no-profile-image

    boerin

    Onze ouders zijn opgegroeid in een tijd van Groei, Groei en nog eens Groei. De politiek, het adviseringswezen, het bankwezen, allemaal zworen ze bij Groei.
    Stilstand is achteruitgand, Go Big or Go Home, enz. enz.
    Het is ons met de paplepel ingegeven. Langzaam maar zeker komen we er achter dat we in een andere tijd zijn aangekomen. Een tijd waar andere zaken aan de orde dienen te komen dan alleen maar ongebreidelde groei.
    Lemmingengedrag? Zeer zeker!! Het zal minstens nog een generatie kosten om van dit fenomeen af te komen. Ik mag alleen maar hopen dat het niet te laat zal zijn. Als ouders hebben we hier een gigantische taak.

  • no-profile-image

    josien kapma

    advocaat van de duivel:
    Pieternel, wat is het wezenlijke verschil -voor iedereen die niet zélf als tuinder betrokken is- tussen de optie warme en koude sanering? De kille waarheid is vrees ik: het maakt ons niet veel uit. Wie het wel iets uitmaakt die zullen moeite hebben het eens te worden over wie moet verdwijnen en wie niet. En dus kiezen we maar liever de keiharde markt?

  • no-profile-image

    Paul Jansen

    Huib, klopt. Ik heb het over hele nieuwe producten, zoals ooit de tulpen, tomaten en maïs in Europa vaste voet kregen. Productvernieuwing is een voortdurend proces.

  • no-profile-image

    Huib Rijk

    Interessant is dat er juist plannen zijn om extra kassengebieden te maken. Zie www.nieuweoogst.nu. Daar staan een aantal artikelen over dit plan. Onder andere dat boeren op Oost-Flakkee een actiegroep hebben opgericht om dit te voorkomen. Interessant is ook de vergelijking met de ontpoldering van de Hedwigepolder en de reacties daarop uit de landbouw.........................................
    (die puntjes zijn als alternatief voor een nieuwe regelbeginning). Waarom willen Nederlandse boeren ten koste van alles uitbreiden. Het is niet alleen de bank, de voorlichting, de boeren of hun organisatie. Het is de gehele sector volgens mij. Rudy Rabbinge zei het volgende: in allerlei landen is de reactie op een landbouwcrisis voorspelbaar, vanuit de geschiedenis. In Engeland is vanaf de Industriële Revolutie de reactie steeds geweest: volledige liberalisering, de sterksten blijven dan over, de rest kasn aan de slag in de industrie. In Frankrijk en Duitsland was er toen nog nauwelijks industrie. Zij doen er alles aan om hun boeren te beschermen. Nederland was altijd een handelsnatie. Bij een (landbouw)crisis wordt eerst een commissie ingesteld, die vervolgens besluit dat er maatregelen voor concurrentiekrachtverhoging en modernisering, etc moeten komen. En dat is precies wat er gebeurt. Schaalvergroting als het goed gaat omdat anders de concurrentie ons voor is, schaalvergroting als het slecht gaat om te blijven moderniseren. Schaalvergroting dus ook al kost het geld of levert het grote risicó's op.

  • no-profile-image

    Huib Rijk

    Paul, wat versta je onder productvernieuwing? Er is nl een groot verschil tussen productvernieuwing ter vervanging van andere producten of als geheel nieuwe markt.

  • no-profile-image

    Huib Rijk

    Stel dat je van alle producten quota instelt, dan zijn er inderdaad geen overschotten meer, dat wil zeggen van producten. Maar - juist omdat het blijkbaar mogelijk is overschotten te maken - blijft een deel van die productiecapaciteit over. Wat moet daar dan mee gebeuren? Het gaat dan om grond: zetten we dat dan om in natuur, bijv door ontpoldering? Of in bio-brandstoffen?
    Productiecapaciteit heeft ook met mensen te maken. Als die niet nodig zijn wat gaat daar dan mee gebeuren. Over de buitenlandse werknemers: voor hen is het economisch gunstig om hier geld te verdienen. Beter dan dat zij in eigen land onproductief zijn. Voor werkgevers hier: door aanwezigheid van die buitenlandse werknemers wordt bijv groente geproduceerd wat geld oplevert. Als Nederlandse werknemers dit werk niet kunnen/willen doen hoeft dit geen bezwaar te zijn. Dan kunnen zij wat anders doen dat geld oplevert. Economische activiteit kan voor alle betrokkenen gunstig zijn. Zoals Jacobse en van Es ooit zeiden: "Geen gezeik, iedereen Rijk"

  • no-profile-image

    simpele

    Gewoon quota instellen. Voor alle partijen het beste. Geen overproduktie en niet meer doordraaien en beter voor de knip en voor het milieu. P.S. laat alle buitenlandse werknemers naar huis gaan, want zij verpesten het voor iedereen. Laat de hollanders weer eens genieten van het werken met planten.

  • no-profile-image

    dick veerman - foodlog.nl

    Huib, wees eens helder over je mening:///
    - is het lemmingengedrag vanuit wat sociologen (Bourdieu) een 'habitus' noemen?///
    - zo ja, is dat gedrag dodelijk?///
    - zo nee, is het verstandig?///
    PS De redactie van het AGD heeft me beloofd op zo kort mogelijke termijn witregels mogelijk te gaan maken.

  • no-profile-image

    Huib Rijk

    Het is deels een kwestie van de omgeving waarin je je begeeft die bepaald welke ideeën je hebt. Ook al denk je dat je die helemaal zelf bedacht hebt. (geldt ook voor mijzelf). Geestelijke inteelt heb ik dat wel genoemd. Het is ook een gevolg van selectie. Degenen die niet aan het systeem mee willen doen vertrekken en vormen er dan geen deel meer van. Gevolg kan inderdaad zijn dat er dodelijk, cq schadelijk lemmingengedrag ontstaat. Dat is uiteindelijk iets dat ondernemers accepteren. Dat wil zeggen, zolang de nadelen en risico's nog te overzien zijn. Voorbij een bepaald kantelpunt kunnen meningen ineens weer omslaan. Opvallend is ook dat er verschil is tussen de sectoren. Zie de discussies tussen melveehouders en varkenshouders/akkerbouwers. Eigenaardig is dat er heel wat moddergegooid wordt over en weer, zelfs in die mate dat het volstrekt onacceptabel zou zijn als het van buiten zou komen! Wat ik me ook wel afvraag: zouden de nadelen van het EU-beleid voor arme landen niet terug te voeren zijn op die diversiteit. Sommige sectoren en landen die marktgericht zijn (Nederland!) die zorgen dat arme landen niet hun eigen markt kunnen beschermen, en andere sectoren/landen (Frankrijk, Dld) die zorg dragen voor het protectionistische karakter van de EU. Veel andere handelsblokken zijn of protectionistisch of vrijemarktaanhangers.

  • no-profile-image

    Paul Jansen

    Huib, vrijkomende ruimte, die niet meer nodig is om nog meer te maken van iets wat er toch al genoeg is, kun je goed gebruiken voor productvernieuwing. Ontwikkel een nieuw product en je heb die ruimte daar weer voor nodig. Geef niet te snel goede grond weg voor natuur. Bio-brandstoffen als tijdelijke vervanging.

Laad alle reacties (8)

Of registreer je om te kunnen reageren.