Home

Achtergrond 190 x bekeken 1 reactie

Mansholt was te veel een technocraat

De honderd jaar geleden geboren Sicco Mansholt was te veel een techneut, vindt Dirk Strijker, hoogleraar Plattelandsontwikkeling. Hij bekritiseert het landbouwbeleid van de vroegere Europees commissaris. "Mansholt had weinig vertrouwen in de markt en het handelen van miljoenen boeren."

Zaterdag 13 september wordt het symposium 100 jaar Sicco Mansholt gehouden. Aanmelden hoeft niet meer, want het theater in Veendam is al weken uitverkocht. Ook de expositie over Mansholt in het Veenkoloniaal Museum in dezelfde plaats loopt buiten verwachting. De stichting die deze activiteiten coördineert, zorgt daarnaast ook nog voor een groot bronzen beeld van Mansholt, dat op dezelfde zaterdag in de Blauwe Stad - eens tarwe, nu luxe wonen - onthuld wordt door minister Gerda Verburg. Het bleek nauwelijks moeite te kosten het benodigde geld daarvoor bijeen te krijgen. Kortom, Mansholt is bepaald niet vergeten.

Wat maakt de figuur van Mansholt zo aansprekend? We hebben meer landbouwministers en meer Eurocommissarissen voor de Landbouw gehad, zoals Pierre Lardinois en Frans Andriessen, maar Mansholt lijkt buitencategorie. Natuurlijk, hij is de grondlegger van het Europees landbouwbeleid. Een beleid dat een halve eeuw geleden ontwikkeld is met het oog op modernisering van de landbouw, voedselveiligheid en het verzoenen van de Europese aartsvijanden Duitsland en Frankrijk. En ook al groeide de productie veel sneller dan Mansholt verwacht had, en al kwam er van het door hem bedachte structuurbeleid weinig terecht, mede dankzij de door zijn beleid bereikte stabiliteit van afzet en prijzen werden vrede, voedselveiligheid en modernisering bereikt. En natuurlijk, hij is ook de man die de overstap maakte naar het kamp van de Club van Rome. Voor sommigen een denkfout, voor anderen opnieuw een teken van grootheid.
Wat betreft zijn geloof in Europa voel ik me aan Mansholt verwant. Net als hij ben ik er van overtuigd dat het verenigde Europa ons veel voorspoed gebracht heeft en ons veel ellende bespaard heeft.

Wat betreft zijn rol in het landbouwbeleid houd ik graag wat meer afstand. Mansholt had weinig vertrouwen in de markt, en in het handelen van miljoenen boeren. Modernisering kon volgens hem slechts via actief structuurbeleid tot stand komen; redelijke prijzen waren alleen maar te bereiken via minutieus ingrijpen. Het dagelijks bepalen van de minimum invoerprijs voor graan is daar een voorbeeld van. En ook toen hij op latere leeftijd milieugevaren wilde bestrijden, stond directe interventie, via quota en verplichtingen, centraal.
Ik heb die benadering altijd technocratisch gevonden. Het is ook voor mij zonneklaar dat niet alles aan de markt overgelaten kan worden, maar overlaten aan een overheid levert soms nog slechtere uitkomsten.

Een voorbeeld daarvan is het Mansholtplan van 1968. Dat plan is nooit uitgevoerd en toch is de beoogde modernisering en rationalisering tot stand gekomen, door marktkrachten. En het omgekeerde kennen we ook: door bewust het landbouwbeleid dat opgezet was door Mansholt tot begin jaren 90 te handhaven, ontstonden grote scheeftrekkingen in binnenlandse en internationale markten.
Kortom, Mansholt was een Europeaan van groot statuur, maar mij te veel een techneut.

Administrator

Eén reactie

  • no-profile-image

    huib rijk

    Op een aantal plaatsen ben ik het niet eens met de schrijver. Dat Mansholt de markt strikt wilde reguleren is denk ik een reactie op de periode voor de oorlog, waarin de landbouw vrijwel geheel aan de markt werd overgelaten. De schrijver stelt dat Mansholt verrast was door de overschotten die het gevolg waren van zijn beleid. Dat heb ik ook steeds gedacht, maar na het lezen van de uitstekende Mansholt-biografie van Merriënboer ben ik van mening verandert. In dat boek komt naar voren dat Mansholt zich juist sterk bewust was dat prijzen die voor de boeren goed waren, het effect hadden dat er grote overschotten zouden ontstaan. Zijn idee was juist om de prijzen te verlagen om die overschotten af te remmen. Omdat dan met name de kleine boeren hieraan ten onder zouden gaan, was zijn gedachte om te komen tot een sterke schaalvergroting door het invoeren van flankerend beleid om die kleine boeren kansen te bieden in bijv. de industrie. Dat Plan Mansholt leidde echter tot zoveel weerstand dat hij het moest terugtrekken. Het gevolg was dat het beleid met overschotproductie veel langer aanhield dan hij wilde. In mijn ogen is Mansholt niet zozeer een techneut, maar juist iemand die zijn ideëen probeerde uit te voeren (op een bevlogen manier) maar die wist wanneer iets wel of niet haalbaar was. Hij was niet star technocratisch, maar juist flexibel.

Of registreer je om te kunnen reageren.