Home

Achtergrond 196 x bekeken

Pachters landgoed vinden elkaar en verpachter voor plannen

De pachters en eigenaren van Het Landgoed Scherpenzeel (Gld/Ut) zien allerlei ontwikkelingen op zich afkomen, zoals pachtprijsverhogingen, Reconstructieplan, recreatiedruk en een toenemend aantal natuur- en landschapsplannen. Door gezamenlijk overleg en initiatief kunnen pachters (ook onderling) en verpachter meer bereiken dan in wantrouwen te blijven afwachten. Het LEI deed onderzoek naar het ondersteunen van gebiedsprocessen, met name om belanghebbende partijen te laten samenwerken. Opdrachtgever was het ministerie van LNV.

Factoren als pachtprijsverhogingen, Reconstructieplan, recreatiedruk en de verschillende natuur- en landschapsplannen hebben invloed op het rendement en het toekomstperspectief van de individuele pachtbedrijven, het landgoed en de regio als geheel. Het ministerie van LNV wil graag inzicht in het faciliteren van gebiedsprocessen. Met welke aanpak kan men komen tot oplossingsrichtingen voor bedrijfs- en gebiedsontwikkeling? Het LEI onderzocht deze vraag op het Landgoed Scherpenzeel. Doel was een aanpak te vinden die ook elders toepasbaar is.

Gezamenlijke actie
Bij de gevolgde aanpak stelden pachters en de verpachter eerst een eigen ondernemersplan op. Interactie met de omgeving levert dan voor het eigenbedrijf respectievelijk het Landgoed een toekomstvisie op. De pachters voegen dan de individuele toekomstvisies samen tot één gezamenlijk ambitieplan voor het landgoed voor een bepaalde periode. Eigenaar is de Stichting Landgoed Scherpenzeel, in handen van een familie, met als doel zowel rendement als instandhouding van het Scherpenzeelse natuur-, cultuur- en landschapsschoon. Op het landgoed zijn wandelpaden, een schietbaan en een woonzorgvoorziening (in ontwikkeling).

Verloop onderzoek
Bij de introductiebijeenkomst waren de pachters wantrouwig over de verpachter en de doelstellingen van het project. Op excursie bij de pachters en rentmeester van een ander landgoed viel het de pachters uit Scherpenzeel op dat er weinig vertrouwen en openheid is tussen de bezochte pachters onderling en naar de verpachter. De pachters uit Scherpenzeel zagen dat het nemen van eigen initiatief tot mogelijkheden kan leiden voor rendementsverbetering voor beide partijen. De onderzoekers merkten op dat de pachters van hun landgoed een hecht sociaal netwerk vormen, waarin ze veranderingen snel als bedreigend ervaren voor de sociale verbindingen.

Vervolgens ging een deel van de pachters aan de slag in vijf stappen:

  • 1. Interne analyse. Ze willen meer duidelijkheid over de toekomstvisie op de landbouw van de verpachter. De onduidelijkheid belemmert het nemen van de dagelijkse beslissingen op het bedrijf. De communicatie met de rentmeester vinden zij cruciaal. Er is behoefte aan collectief optreden naar de verpachter toe. Ze zien zowel bij zichzelf als de verpachter een rendementsdoelstelling.
  • 2. Externe analyse. Hierbij wordt vooral aandacht besteed aan de omgeving en de mogelijke toekomstige kansen daarin voor de pachter. De pachters onderzochten zelf vijf mogelijkheden: zorglandbouw, natuurboerderij, melktap, bezoekgelegenheid op de boerderij en energiebesparing.
  • 3. Strategische keuze. Individueel legden de pachters hun strategische keuze voor de toekomst vast in een eigen ondernemingsplan. Persoonlijke omstandigheden van de ondernemer hebben invloed op hun strategische keuzes. De pachters besloten om collectief een actieve houding aan te nemen richting de verpachter met als uitgangspunt oplossingen die voor beide partijen het rendement verbeteren.
  • 4. Verbinding maken. In een bijeenkomst met vertegenwoordigers van de verpachter brengen de pachters gemeenschappelijk landschapsonderhoud, pachteroverleg en verkaveling op het landgoed als onderwerpen in. De partijen vinden dat ze dichter bij elkaar staan dan in het begin van het traject en dat andere inzichten ontstaan.
  • 5. Verbreding draagvlak. Om de doelstellingen te realiseren moet het initiatief verbreed worden naar de overige pachters. In een bijeenkomst met de overige pachters bleek dat zij hetzelfde proces moesten doorlopen om open te staan voor een andere communicatie naar de verpachter. Uiteindelijk gaf de overgrote meerderheid aan collectief als pachters verder te willen in de verbinding met de verpachter naar gezamenlijke initiatieven.

De gevolgde vijf stappen zijn een samensmelting van de ISM- en de Tangomethode. ISM staat voor Interactief Strategisch Management en leidt tot een actief optreden als ondernemer. De Tango-methode analyseert alle betrokkenen in het omliggende netwerk en hoe zij ermee om kunnen gaan. De onderzoekers doen de volgende aanbevelingen voor een gebiedsproces:

  • 1. een voortraject om bewustwording van de betrokkenen te stimuleren;
  • 2. onafhankelijke initiators en procesbegeleiders;
  • 3. betrokkenen zelf laten werken aan strategieën bevordert inzicht en draagvlak;
  • 4. actieve voortrekkers houden de gang erin;
  • 5. betrek andere cruciale stakeholders (bijvoorbeeld verpachters);
  • 6. een structuur om de energie vast te houden als het afgesproken project is afgelopen.
Het onderzoek naar het gebiedsproces van Het Landgoed Scherpenzeel houdt helaas op bij aanbeveling 5. Wat de pachters en hun verpachter daadwerkelijk gaan ondernemen of al voor elkaar hebben gekregen, bespreekt het rapport niet, noch of overheden en eventuele bezwaarmakers tegen hun plannen ook met deze methode tot meewerken te bewegen zijn.

Beleidsmatig faciliteren van het gebiedsproces
De onderzoekers concluderen dat gebiedsprocessen daadwerkelijk te faciliteren zijn. Het vertrouwen tussen pachters onderling en de verpachter is gegroeid. De pachters gaan nu proactief aan de slag met hun eigen strategie en treden gezamenlijk in overleg met de verpachter en de buitenwereld. Overigens moet de conclusie wel beperkt blijven tot het bij elkaar brengen van enkele partijen in een gebied, hier de pachters en de verpachter.

Meer informatie LEI Wageningen UR: Van bedreigingen naar kansen op Landgoed Scherpenzeel

Meer informatie Veelzijdigplatteland.nl: download rapport over Scherpenzeel als PDF

Administrator

Of registreer je om te kunnen reageren.