Expertblog

3180 x bekeken 3 reacties

'Wateroverlast komt niet alleen van boven'

Aan extreme neerslag en een veranderend klimaat kunnen we niet veel doen. Wél aan de bodem waarop alles terecht komt. En daar zit misschien wel een veel groter probleem dan in die extreme neerslag!

We hoeven de kranten maar open te slaan en het is één en al water op 's lands akkers. Politici staan met laarzen in de blubber, spuitcombinaties worden met twee trekkers voortgetrokken, boeren zijn bezig met gootjes graven en miljoenen euro's aan schades worden gemeld.

Lees de laatste berichten over wateroverlast

Recent gaf ik een tuinfeestje: dat moet in juni toch zeker buiten kunnen? Maar de middag ervoor heb ik me nog nooit zo verbaasd over de veranderlijkheid van Buienradar. Elk kwartier weer nieuwe buien uit onverwachte hoeken. Nu was mijn belang alleen maar een geslaagd tuinfeestje.

Klimaatverandering is een feit

We hoeven niet te twijfelen. Klimaatverandering is een feit. Een jaar of vijf geleden zijn we gestart met het project 'Landbouw op Peil'. Hierbij kijken we met waterschappen en boeren naar wat we op bedrijfsniveau kunnen doen om te anticiperen op klimaatverandering. Een interessant gegeven is dat uw collegae het er allemaal over eens zijn dat we vaker te maken hebben met extreme buien, meer neerslag en zachtere winters. Maar klimaatverandering betekent ook langere drogere periodes. Kortom, het onheil komt in elk geval van boven.

Achteruitgang kwaliteit Nederlandse bodem

Maar daar blijft het niet bij. Tegelijkertijd voltrekt zich in mijn ogen namelijk een nog veel groter maar sluimerend en onzichtbaar probleem. Dat is de achteruitgang van de kwaliteit van onze bodems. Een recente quickscan van Alterra toonde aan dat 50% van de ondergrond in Nederland is verdicht. Dusdanig dat beworteling van de ondergrond niet mogelijk is en infiltratie voor water wordt vertraagd. Zelf heb ik een onderzoek uitgevoerd in Noord-Nederland. Met name op akkerbouwbedrijven op kleigronden zagen we dat er op negen van de tien bedrijven sprake is van ondergrondverdichting. Op het zand in Drenthe viel de bodemverdichting nog mee, maar ook daar zitten veel bedrijven tegen de kritische grens aan.

Losse zode op verdichte laag.</p>
<p><em>Foto: Everhard van Essen</em>
Losse zode op verdichte laag.

Foto: Everhard van Essen

Gezonde bodem buffer tegen wateroverlast

Ik hoor u denken: tegen zo veel regen is toch niemand opgewassen? Daarin kan ik ver meekomen, maar ik ben van mening dat een gezonde bodem een boerenbedrijf veel meer buffer geeft tegen wateroverlast.
Een rekenvoorbeeld dat ik vaak in gastcolleges hanteer: een gezonde bodem, een zand- of kleigrond, heeft een poriënvolume van 45 tot 50%. Dat betekent dat in elke 10 centimeter grond 45 tot 50 millimeter water geborgen kan worden. Nu is dat poriënvolume normaal ook al voor een deel gevuld met water. De mate waarin hangt af van de grondwaterstand en de mate waarin de grond is uitgedroogd door verdamping. In deze sigarendoos-berekening gaan we er voor het gemak eens vanuit dat de helft van de poriën gevuld is met water. Dat lijkt heel veel op een voorjaarssituatie waarbij een boer nét het land op kan. Dat betekent bij een grondwaterstand op 1 meter dat er nog 250 millimeter extra water bij kan in de grond. En laat dat nu precies de hoeveelheid zijn die links en rechts in een maand tijd is gevallen.

Praktijk is weerbarstiger dan berekening

Nu is een theoretische berekening iets anders dan de weerbarstigheid van de praktijk. Zoals geschetst kan er sprake zijn van bodemverdichting. Zeker bij ongelijke percelen krijgen laagtes het nog eens zwaarder te verduren, met oppervlakkige toestroming. Dit geeft alvast wat aanknopingspunten om de bodem beter in conditie te krijgen: voorkomen van bodemverdichting of het opheffen ervan, zorgen voor een goede structuur, doorlatendheid en goede ontwatering (drainage). Maar kijk ook kritisch naar de bodemopbouw en grondwaterstanden door het jaar heen.

Kijk eens vaker kritisch in eigen grond

Ik zie nog veel percelen waarop mais wordt geteeld, die alleen maar geschikt zijn voor grasland. Daarnaast kijken we te snel naar het peil in de sloot. Maar tussen de plas op het land en het water in de sloot moet het water door de bodem, úw bodem! Kijk daarom ook eens vaker kritisch in uw eigen grond. Kort samengevat, het onheil van beneden heeft u zelf in de hand.

Water tussen de mais.</p>
<p><em>Foto: Everhard van Essen</em>
Water tussen de mais.

Foto: Everhard van Essen


O ja, het tuinfeest was bijzonder geslaagd! Drie kwartier voor aanvang trok de hemel open. Nu moet ik eerlijk bekennen dat we al wat hadden geregeld, we konden uitwijken naar binnen.
Hoe gaat u om met onverwachte weer? Wat heeft u geregeld? Wacht u gewoon af, of zorgt u ervoor dat uw bodem het aan kan?

Laatste reacties

  • DJ-D

    Gewoon paar keer strenge vorst en de grond is weer open. En de waterschappen hun werk doen en preventief beginnen met malen had je al heel wat minder schade gehad, maar goed het moet altijd moeilijk en het zogenaamde milieu gaat voor hier in Nederland.

  • Jan-Zonderland

    Wij zijn dit jaar gestart met het spitten met een krukasspitter omdat we hier van de landverhuurder niet mogen ploegen. De bouwvoor is maar 15 cm dik en daaronder zit veelal een verdichtte laag. Door de spitmachine in te stelle op 25 cm diepte en vrij snel te rijden hebben wij de ondergrond gedeeltelijk open gebroken zonder die slechte ondergrond teveel naar boven te halen. Hierdoor is de bewortelbare laag dikker geworden en ik denk dat dat tot nu toe erg goed uitpakt voor de uien nu het een erg droog Seizoen is tot nu toe. De uien houden zich naar omstandigheden goed.

  • Alex63

    ik lees prachtig verhaal maar geen oplossing! Daar zit ik net op te wachten.
    Elk jaar een aanslag op de grond door zware machines die steeds zwaarder worden. Alleen drainage is namelijk niet genoeg. Maar wat is een goede zo niet de beste methode. Met machines in natte grond roeren niet lijkt me en of met groenbemester etc. de grond wel open kunnen krijgen? Is niet zo eenvoudig dan dat de problemen worden beschreven lijkt me

Of registreer je om te kunnen reageren.