2638 x bekeken 10 reacties

Bodem is 'black mystery box'

Thierry Stokkermans
De bodem is een 'black mystery box'. Bodemleven speelt een grote rol bij dit geheim. Landbouw kan niet zonder bodemleven. De vraag is hoeveel bodemleven er is en hoe je het op peil kunt houden of vermeerderen.

Over bodemleven en bodemvruchtbaarheid kun je 2 grote vragen stellen:

1) Is een bodem zonder leven vruchtbaar?
2) Is een bodem met meer leven ook vruchtbaarder?

50% microporiën en 50% macroporiën

De bodem is complex. Hij bestaat voor de helft uit ruimtes (poriën) en voor de helft uit vaste stoffen. Er zijn kleine en grote poriën. Microporiën houden water vast en macroporiën vullen zich met lucht. De optimale verdeling van de poriën is ongeveer 50% microporiën en 50% macroporiën. De vaste stoffen bestaan uit minerale en organische stoffen.

Een grof gemiddelde voor Nederland is een verdeling van 97,5% minerale en 2,5% organische stoffen. De laatste zijn: humus, plantenresten, regenwormen, schimmels, bacteriën, aaltjes, wortels, insecten en nog een paar andere levende wezens. Uiteindelijk is een bodem ongeveer een kwart water, een kwart lucht, 48,75% minerale en 1,25% organische stoffen.

Foto: Henk Riswick
Foto: Henk Riswick

Bodemleven is voorwaarde voor bodemvruchtbaarheid

De bodem is een plaats van evenwicht; je moet van alles voldoende hebben. Als je iets mist, gaat het direct fout. Een bodem zonder water is dood net als een bodem zonder lucht. Ook een bodem zonder humus of zonder organismen (bv regenwormen, aaltjes of schimmels) is een bodem die aan het sterven is of al dood is. Een dode bodem is niet vruchtbaar, dus bodemleven is een voorwaarde voor bodemvruchtbaarheid.

Organismen werken samen

Bodemorganismen houden van leven. Ze vechten er voor. Ze zijn 365 dagen per jaar aan het groeien en vermeerderen. De regenwormen planten zich voort, de planten groeien en ontwikkelen wortels, de bacteriën vermenigvuldigen zich steeds. Verrassend is dat de meeste van deze organismen samenwerken. De wortels geven bijvoorbeeld suiker aan de schimmels om P en K van de schimmels te krijgen. Een ander voorbeeld: door de productie en emissie van een gas, roepen de wortels bacterie-etende-aaltjes op om N vrij te maken wanneer ze het nodig hebben. Deze organismen hebben een vruchtbaarheidfunctie. Dus, hoe meer de bodem leeft, hoe vruchtbaarder de bodem is.

De Canadese onderbroek

De vraag is vervolgens: Hoe kun je het bodemleven inschatten? Er zijn meerdere manieren met verschillende kosten. Om te beginnen ga ik de goedkoopste en makkelijkste manier toelichten: de Canadese onderbroek. Canadese boeren zijn innovatief en efficiënt. Ze weten dat wit katoen een organische stof is en dat intensief bodemleven vlug organische stoffen verteert. Het protocol is: neem een witte katoenen onderbroek, begraaf die in je land, na 8 weken graaf je de onderbroek uit en bekijk je de katoenvertering. Voor meer informatie en om je onderbroek te vergelijken, zoek naar #soilyourundies op Twitter.

Massa beheren

Hoe bereik je meer bodemleven? Het doel is om de organismen hard te laten werken. Er zijn 109 tot 1010 organismen per gram bodem (ongeveer 1 koffielepel) verdeeld in 105 t/m 106 soorten. Heel kort gezegd, de toevoeging van één specifieke bacterie of één specifieke schimmel heeft weinig nut. Met zulke aantallen moet je massa beheren. Met andere woorden: een megastal is 'kattenpis' tegenover een koffielepel van bodem en daarom moet je leren om massa te beheren.

Leefgebied niet verstoren

Beheer van het bodemleven bestaat uit 2 pilaren: a) voeren en b) laten doen. Voeren is zorgen voor verse organische stoffen op de bodem (volgende alinea meer uitleg). Laten doen is de kans geven aan de gunstige organismen om te vermeerderen en werken. Die organismen willen niets liever dan zich multipliceren. Dat houdt in dat je hun leefgebied niet moet verstoren, je moet goed overwegen hoe vaak en hoe intensief je de grond gaat bewerken. Om het in perspectief te plaatsen: grondbewerking is voor bodemleven erger dan een aardbeving voor de mens.

Gewasresten, cover-crop en strip-till

Wat kun je doen om het bodemleven dynamischer te maken? Er zijn een aantal efficiënte en goedkope technieken om het bodemleven te stimuleren en de vruchtbaarheid te laten stijgen, zoals de gewasresten op de bodem laten liggen, cover-crops telen (let op: cover-crops en groenbemesters zijn 2 verschillende dingen, ze zijn verschillend in het beheer) of strip-till je suikerbieten. Ja, bodemlevenmassabeheer komt met een aantal nieuwe technieken en kennis. Een compleet overzicht daarvan beslaat meer dan 1 pagina en om niet het risico te lopen om een ondeugdelijke samenvatting te schrijven, stop ik er hier mee.

Goedkoper dan gangbare landbouw

Bodemleven is nodig om boer te zijn en boer te blijven. Het denkpatroon is massabeheer en de kosten om het goed te doen zijn redelijk laag en soms goedkoper dan gangbare landbouw. Naast de positieve aspecten op vruchtbaarheid en gewasrendement, brengt het het organische stofgehalte naar boven. Om te kunnen werken met grond die je niet alleen als fysisch en chemisch medium ziet, maar tevens als levend medium zijn nieuwe werkwijzen en kennis nodig.

Thierry Stokkermans, Bodem en Agrotechniek Consultant

Laatste reacties

  • Can

    Wat ik mis in dit verhaal is de conclusie , wat is de beste bewerkings methode?
    Het lijkt een promotie voor No- till systeem .
    Wij zijn compleet van No-till afgestapt .
    En doen Mulch seeding .
    Dus diep cultiveren en schijven eggen en zaaien in een werking
    Op brengsten hoger , 25 % gemiddeld met uitschieter van dubbele opbrengsten .
    En veel meer bodemleven , zichtbaar.
    Volgens mij een verhaal dat is rechtstreeks vertaalt uit het Engels en onderbouwt met niets , een onderbroek!
    Notill is geen management praktijk , je doet gewoon niets ,structuur bederf en teveel gewas resten boven op , een recept voor langdurige armoe.

  • Can

    De meeste boeren beginnen hun land weer wat te bewerken
    Maar diep kan niet
    De getrokken No-till zaai systemen zijn vaak te zwaar dat een diepe grondbewerking zaaien onmogelijk maakt
    Niet alleen voor de trekkracht maar ook voor zaaidiepte
    Mijn opbrengsten gaan elk jaar omhoog
    Met de percelen waar ik dit het langst doe , zijn de toppers


  • Zandboertje

    Kopieeren wat de bio-collegas doen is ook niet verkeerd. Wat die aan opbrengsten halen met weinig hulpmiddelen vind ik knap. Bodembemesting ipv gewasbemesting lijkt me niet zo verkeerd. Daar is de grond vaak wel mooi rul en makkelijk. Met veel pk de grond acceptabel maken is ook niet alles.

  • agratax(1)

    @Can. Met ondiep bewerken bedoel je dan Stoppel ploegen of schijven e.d.? Laten we zeggen 10 - 12 cm diep, net genoeg om de stoppel en stro resten door de bovengrond te mengen? Op deze wijze krijg je vermoedelijk de snelste omzetting in org. st. Je mag alleen een bouwplan met veel granen (rust gewassen) niet vergelijken met de bouwplannen van de Nederlandse polders en Veenkolonieen waar meer dan 75 % rooivruchten en groentegewassen worden geteeld. Dus veel bewerken en weinig stoppel resten.

  • piethermus1

    Ondertussen merk ik dat ik enigszins om moet gaan denken. Dit is een goed handvat.

  • farmerbn

    Consultants kunnen vaak beter praten dan dat ze wat zeggen. Dit is gewoon geld verdienen. Een mooie oogst komt door de consultant en een slechte door droogte ,ziektes enz. Hoe beter hij praat hoe meer krediet hij van de boer krijgt. Echter na enkele jaren wordt de relatie verbroken omdat er eigenlijk niets veranderd is. Ook hier wordt door het artikel geprobeerd om de aandacht van de boer te krijgen maar het tipje van de sluier wordt net niet opgelicht. Nee , daarvoor moet je hem bellen en een afspraak maken.

  • Can

    Diepte is afhankelijk van het volgende gewas
    Erwten , zo diep mogelijk ..granen 15 cm
    Met een zware cultivator met ganzevoeten
    Gewoon proberen hoe een gewas reageert
    Bespaart veel chemicaliën
    Kost 5 tot 7 litre diesel per hectare
    Ik heb geen ploeg meer,
    Cultivator en een schijven eg , eenvoudig en snel

  • Can

    Met een bouwplan zoals in Nederland is het onderbroeken systeem helemaal niet mogelijk

  • farmerbn

    Misschien met een string?

  • piethermus1

    Volgens mij is deze kennis wel aanwezig en heb je die zonder consulent ook wel zonder te betalen voor handen. Ik denk wel dat afhankelijk van grondsoort en gewassen dit systeem meer of minder mogelijk is. Vond ik het eerst amper toepasbaar voor mijn eigen grond en situatie, nu ga ik er meer over denken hoe en of dit meer mogelijk is.

Laad alle reacties (6)

Of registreer je om te kunnen reageren.