Commentaar

322 x bekeken

De echte prijs van voedsel

Producten over de hele wereld liggen in de winkelschappen. Het assortiment is niet meer seizoensgebonden. De Nederlandse documentairemaker Walther Grotenhuis gaat op zoek naar de werkelijkheid achter de verleidelijke uitstraling in de supermarkt. Het resultaat is fraai, aldus Jan Vullings over de film die op 9 maart in première gaat.

Het keerpunt zit in de supermarkt. De supermarkt drukte de groenteboer en slager uit het straatbeeld en introduceerde nieuwe, én goedkope producten uit de hele wereld. Typische seizoensproducten als aardbeien, sperzieboontjes en garnalen liggen het hele jaar vers en voor een betaalbare prijs in de schappen.

Wat is de daadwerkelijke prijs die wordt betaald voor dit voedsel? Met die vraag gaat documentairemaker Walther Grotenhuis op pad. In zijn filmdocumentaire Smakelijk Eten kiest hij daarvoor het menu van een personeelsuitje: speenvarken, garnalen en sperzieboontjes.

Zijn speurtocht voert hem naar Brazilië waar tropisch regenwoud plaats maakt voor soja-akkers. Soja is een belangrijk bestanddeel van varkensvoer. Het verhaal is niet nieuw, maar het lukt Grotenhuis om de kolonisten aan de praat te krijgen. Ronduit stuitend is het besef van hun daden. ”Savanabos is nutteloos”, zegt een boer, druk bezig met het rooien van bomen. ”Soja is ook natuur.” Hij steekt ’s nachts bos in brand , ’onzichtbaar’ voor satelieten, meent hij naïef.

Enige genoegdoening volgt op het einde van de film. De Braziliaanse milieupolitie legt hem een boete van 1,5 miljoen euro op, een bedrag zo groot als de waarde van zijn totale grondbezit.
Sojaboerin Neúza Wessner in Mato Grosso is bikkelhard. Zij heeft 1.400 hectare ontbost. Zij is er trots op. ”Wij boeren hebben het land vruchtbaar gemaakt.”

Grotenhuis toont ook haar andere kant van de medaille. Multinationals knijpen de sojaboeren af, waardoor zij steeds meer moeten produceren om het hoofd boven water de houden.
De indianenstam Mehinaku’s in het belendende reservaat hebben veel hinder van de ontbossing. Zij worden in hun traditionele levensvorm bedreigd. Wessner heeft hiervoor nauwelijks begrip. ”Twaalf procent van de Amazone is reservaat, terwijl de indianen maar een kwart van de bevolking uitmaken”, zegt ze.

Grotenhuis volgt twee inkopers van een Nederlandse supermarkt die in Kenia poolshoogte nemen van de teelt van sperziebonen. Plantage Homegrown aan de voet van de berg Kenia biedt werk aan 6.500 mensen. Het irrigatiesysteem is modern. Het bedrijf levert volgens de normen van het Westen.

Droogte is de keerzijde van de ernorme tuinbouwbedrijven. De lokale bevolking, veelal levend van vee, kampt met grote droogte. De rivier is drooggevallen als gevolg van het (illegaal) aftappen stroomopwaarts. De manager van Homegrown ontkent in de film dergelijke praktijken.

Garnalen
Bij het derde product speelt de Philippijnse machtstructuur een rol. Jake Vergara, behorend tot de Marcos-clan, ging na de machtsomwenteling garnalen kweken. aanvankelijk een kleine kweekvijver, maar inmiddels is in zijn handen driekwart van het mangrove-bos verdwenen. Hierdoor komen veel lokale vissers in grote problemen.

De aanklacht tegen de voedselproductie is niet nieuw. Al eerder gingen filmmakers Grotenhuis voor, zoals de Oostenrijker Nikolaus Geyrhalter in Our Daily Bread in 2006. Grotenhuis slaagt erin alle partijen aan het woord te krijgen, ook zij die eraan verdienen. Hij filmt zelfs de illegale ontbossing. De documentaire is behalve een fraaie film ook een goed uitgangspunt voor discussie.

De filmmaker spreekt zich in de film niet echt uit; de beelden zijn voldoende. ”Overal worden minderheden opzij gezet, maar hun lot zal ook ons lot worden als we doorgaan met onze overexploitatie van de wereld”, zegt hij in toelichting. ”De Braziliaanse indianen, de herders in Kenia en de Philippijnse vissers zijn eigenlijk een metafoor voor onszelf.”

Jan Vullings is verslaggever voor agd.media
Smakelijk Eten – Hoe voedsel de wereld verandert (90 minuten); Walther Grotenhuis; vanaf 9 maart te zien in ruim twintig filmtheaters

Foto

Of registreer je om te kunnen reageren.