Akkerbouw

Achtergrond 3243 x bekeken 5 reacties

Opbrengstrijk maaigewas winterveldboon biedt teler kansen

De vraag naar Europees geteeld eiwit stijgt en dat biedt kansen voor akkerbouwers. Vanwege de goede opbrengst maakt de winterveldboon kans op een plekje in het bouwplan.

Dit artikel is geüpdatet.

“Je hebt schaalvoordelen met een grote mengvoerfabriek, maar ook schaalnádelen”, zegt Arjan Mager, innovatiemanager van ForFarmers in Lochem. Hij legt uit waarom het mengvoerbedrijf niet zomaar afnemer kan worden van eiwitvervangers van Nederlandse akkerbouwbedrijven. “Met af en toe een vrachtje veldbonen, lupine, erwten of inlands geteelde soja kunnen we in onze fabrieken niet zoveel. Pas vanaf enkele duizenden tonnen kunnen we er hier iets mee, zeg maar vanaf duizend hectare en meer.”

Maar dat laat onverlet dat ForFarmers benieuwd is of hier geteelde eiwitgewassen een alternatief kunnen zijn voor een deel van importsoja. In Hardenberg (Ov.) op humusrijk zand kijkt Mager daarom op proefvelden van 1,6 hectare naar hoe verschillende peulvruchten willen groeien. Het gaat om lupine, wintererwten, zomererwten, winterveldbonen, zomerveldbonen en soja.

Winterveldbonen van oogst 2017. Met soja, erwten en lupine dingt het gewas naar een plaats naast geïmporteerde soja. - Foto: Jan Willem van Vliet
Winterveldbonen van oogst 2017. Met soja, erwten en lupine dingt het gewas naar een plaats naast geïmporteerde soja. - Foto: Jan Willem van Vliet

“Hier geteelde soja klinkt misschien als het meest logische alternatief voor geïmporteerde soja”, zegt Mager, “maar dat hoeft niet zo te zijn. Andersom hoor je mij ook nog niet zeggen dat dan winterveldbonen meer voor de hand liggen, ook al brengt dat gewas mogelijk meer kilo’s op. Het gaat ook om de voederwaarde, hoeveel eiwit er in zit, maar ook om ongewenste inhoudsstoffen als tannines, en om wat met veredeling nog aan opbrengstverbetering is te bereiken. Je moet bedenken dat snijmais in het begin ook lang niet de 20 ton droge stof per hectare gaf, die het nu opbrengt.”

Na de oogst worden voerproeven uitgevoerd met melkvee, en in het laboratorium de voederwaarde-samenstelling van de verschillende erwten- en bonengewassen bepaald.

ForFarmers’ belangstelling voor hier, of elders in Noordwest-Europa, geteelde alternatieve eiwitgewassen staat niet op zich. Onder meer Agrifirm is er mee bezig, net als AgruniekRijnvallei dat partner is in het samenwerkingsverband Cropsolutions. Veevoerproducenten zijn geïnteresseerd in inlands geteeld plantaardig eiwit als grondstof, van akkerbouwkant is men benieuwd in hoeverre eitwitteelt past in het akkerbouwplan.

China hongert naar soja

Bonen zijn niet per se een nieuwe akkerbouwteelt. Eerder is sprake van een comeback ervan in Nederland. Na de afschaffing van de EU-steun in de jaren negentig bleef er van de peulvruchtenteelt weinig over. Afgezien dan van wat bruine bonen en kapucijners in Zeeland en soms wat droge erwten.

Maar nu zijn er signalen dat het weer de andere kant op gaat. Dat er structureel vraag komt naar in Noordwest-Europa geteeld plantaardig eiwit. Om te beginnen krijgt China de honger naar soja maar moeilijk gestild. Ondanks de groei van het soja-areaal in China stijgt de import. Volgens schattingen van de Amerikaanse overheid teelt China dit seizoen 7,8 miljoen hectare sojabonen. Dat levert bij gemiddelde opbrengsten een recordproductie op van 14,1 miljoen ton. Maar China heeft 105 miljoen ton nodig. Daarom wordt 91,5 miljoen ton geïmporteerd, waarvan ruim een derde uit de Verenigde Staten. Dat is 3 miljoen ton meer dan afgelopen seizoen en een nieuw record. De import steeg 30% in vier jaar. De soja is nodig voor zowel humane consumptie (food) als voor de in rap tempo professionaliserende intensieve veehouderij (feed). Daarmee zijn China en ook andere landen in Azië een groeiende concurrent van Europa op de wereldmarkt.

Sojateelt in Europa ondersteunen met ‘sojaverklaring’

Om de teelt in Europa een steun in de rug te geven ondertekenden afgelopen juli 13 EU-landen in Brussel de EU-‘sojaverklaring’, die moet aansporen tot de duurzame teelt van niet genetisch gemodificeerde soja en andere eiwitgewassen.

De afhankelijkheid van importsoja moet omlaag en het areaal eiwitgewassen in Europa moet substantieel omhoog, zo staat in de verklaring. Nederland, dat de verklaring ook ondertekende, promoot al enige tijd de binnenlandse teelt van sojabonen. In eerste instantie gaat het om soja voor menselijke consumptie zoals sojadrinks. De ambitie is groot. Het ministerie van Economische Zaken heeft in een zogenoemde ‘Green Deal soja van eigen bodem’ samen met de noordelijke provincies en coöperatie Agrifirm afgesproken te koersen op minstens 10.000 hectare soja in Nederland ‘binnen enkele jaren’.

Dat is best snel. Praktijkervaringen tonen weliswaar aan dat sojateelt in Nederland haalbaar is, maar van een voor de teler rendabele teelt is nog geen sprake. Wageningen UR onderzoekt samen met Agrifirm eiwitrijke en vroegrijpe sojarassen, die geschikt zijn voor de Nederlandse bodem. Volop werk aan de winkel, want voor een rendabele teelt moet de productiviteit zoals gezegd nog flink omhoog.

Beweeg over de iconen voor meer informatie.

Winterveldboon levert hogere hectareopbrengst dan soja

Juist vanwege die opbrengst ziet Jos Groot Koerkamp van zaadbedrijf Limagrain in Nederland een goede toekomst voor de winterveldboon. De winterveldboon brengt met 7 à 8 ton per hectare ruim meer op dan soja, waarvan de hectareopbrengst niet veel verder komt dan 3 ton. Overigens meldde Agrifirm vorige week een ‘superopbrengst’ van ruim 4 ton per hectare in Zeeuws-Vlaanderen.

Daar komt bij dat de oogst van winterveldbonen eind juli/ begin augustus plaatsvindt, een stuk vroeger dan die van soja, dat pas eind september oogstrijp is. “Na veldbonen is de kans veel groter op een goed geslaagde groenbemester, of om nog wintertarwe of koolzaad te kunnen zaaien”, zegt Groot Koerkamp. “In Engeland groeit vanouds 30.000 à 35.000 hectare per jaar voor vooral export naar Egypte en de Verenigde Staten. Daar wordt de best wel bittere boon gekookt gegeten. Net als linzen.”

Kans op succes

Vanwege het milde zeeklimaat zou de boon ook in Nederland een succes kunnen worden. Vier jaar geleden deed Limagrain er op zeer kleine schaal een test mee in Rilland (Zld.). “Dat ging goed. In 2014 hebben we toen ook wat gezet in Groningen en elders in Zeeland. Het jaar daarop hebben 22 akkerbouwers en veehouders op het zand en op de klei veldbonen gezet. In 2016 stond er tussen 50 en 60 hectare. Dit jaar gaat het om 150 hectare.

Saldoberekening veldbonen volgens Jos Groot Koerkamp van Limagrain. Bij de opbrengstprijs van 30 cent per kilo houdt hij wel een slag om de arm, aangezien er nog weinig handel is in dit product. In de handel voor eitwitgrondstoffen wordt echter ook gesproken over € 0,30 per kilo voor veldbonen.
Voor een verdere opschaling van de teelt van winterveldboon in de Nederlandse akkerbouwgebieden is het saldo bepalend. In de kleine markt die er is, wordt gerekend met zo’n 25 cent per kilo. Volgens Jos Groot Koerkamp mag je daarnaast rekenen met een opbrengst van 7 à 8 ton per hectare, al moet hij toegeven dat die opbrengst dit jaar maar bij uitzondering is gehaald. 2017 was voor de veldboon geen best jaar als gevolg van het effect van het droge voorjaar op de bloei. Groot Koerkamp verwacht ook nog een gunstig prijseffect van de aanzwellende vraag naar plantaardig eiwit vanuit de humane voedingssector. Vleesvervangers zitten in de lift en bestaan voor een belangrijk deel uit peulvruchten.

Waken voor overspannen prijsverwachtingen

Ook Mariët van de Noort, levensmiddelentechnoloog en peulvruchtenspecialist van MFH-Pulses, noemt juist de winterveldboon zeker kansrijk vanwege de goede opbrengst. “Acht ton veldbonen per hectare tegenover 4 ton erwten, 3 à 4 ton lupine en minder dan 3 ton soja per hectare.” Ook het eiwit zou een goed alternatief zijn voor rijsteiwit als vervanger van vet in vlees, of als vleesvervanger.

Tegelijk waarschuwt ze voor overspannen prijsverwachtingen op basis van vraag uit de foodsector. “Voor de teler die zijn product verkoopt geldt: de basis is altijd bulk. Zo wordt het van de teler ingenomen. In de verwerking worden speciale kwaliteiten uitgeselecteerd.”

Van de Noort gelooft niet in het verhaal dat er een aparte, voor de teler lucratieve teelt zal ontstaan voor humane voeding. “Misschien heb je hier en daar wel kleine producten, direct aan de boer gekoppeld, regionaal en bla bla bla... Maar hou dat maar eens vol. Daar zit de groei niet.” Als ze een advies mag geven: “Mijn tip/idee om wat te maken van de NL-veldbonenteelt: Laat het ministerie van Economische Zaken (net als bij soja, red.) stimuleren dat er een paar duizend hectare veldbonen geteeld gaat worden, die de veevoerindustrie dan afneemt. In de zijlijn komen er dan vanzelf ook foodprojecten op gang.”

Laatste reacties

  • farmerbn

    Winterveldbonen is inderdaad een mooie teelt en daarom zie je die ook steeds meer in Frankrijk. Echter we hebben hier een rare milieuminister die het animo laat zakken. Eiwitproducten zoals luzerne, bonen en erwten komen niet meer in aanmerking voor de vergroening als er bestrijdingsmiddelen gebruikt worden. Boeren die die eiwitproducten gangbaar willen telen lopen de vergroeningsbonus mis. Waarschijnlijk komen er volgend jaar ondanks goede bedoelingen voor het vervangen van soja minder eiwitproducten.

  • cobb

    je loopt je vergroeningspremie niet mis maar je moet het anders invullen niet altijd naar een ander wijzen als er iets tegen zit

  • E. van Eyk

    erwin midden europa. limagrain promoot de winterveldboon wel . maar hoe zit het met winterhardheid ???

  • el

    Mooie gewassen die direct van akkerbouwer naar vee of varkens houder kunnen, de akkerbouwer droogt de oogst en slaat het op tot dat de vee of varkens houder het nodig heeft. Die schaft een hamermolen aan om te malen en mengen dan heb je geen voerhandelaar meer nodig. De mest kan dan weer terug naar de akkerbouwer.

  • MaisChallenge

    Beste E. van Eyk,

    In de Benelux hebben we sinds najaar 2015 ervaringen opgedaan met de wintervastheid, op percelen van Zeeuws-Vlaanderen tot in Groningen. De planten hebben afgelopen winter in Groningen vorst tot 15 graden gehad. Er is dan alleen wat schade aan het blad, maar niet aan de plant. Deze groeit vanuit het groeipunt gewoon door in het vroege voorjaar. Voldoende diep zaaien (8-10) cm is wel een voorwaarde.

    Limagrain Nederland

Laad alle reacties (1)

Of registreer je om te kunnen reageren.