Akkerbouw

Achtergrond 1433 x bekeken 4 reacties

Spaanse uienteelt nog niet op Nederlands niveau

Spanje is een uienland in opkomst. De verschillen met de Nederlandse uienketen zijn groot. Spaanse telers zijn kien op kwaliteit, maar hebben nog een slag te slaan.

Spanje is een opkomend uienland, maar bevindt zich nog lang niet op het niveau van Nederland. Dat is te zien op een studiereis van de projectgroep ‘Ui’tmuntend; een groep akkerbouwers uit Flevoland die streeft naar de combinatie van hoge kwaliteit uien met een goede opbrengst. Medio juni, de graanoogst is in volle gang, nemen de Nederlandse telers een kijkje in een Noord-Spaanse ­uienketen. Boerderij reisde mee.

Spaanse uien zijn grof en nauwelijks bewaarbaar

Een aantal aspecten van de Spaanse ­uienketen baart opzien bij de Nederlandse uientelers. Zo is een deel van de uien die daar wordt geproduceerd (100 millimeter en groter) uitzonderlijk grof en daarmee amper bewaarbaar. Vaak worden ze direct verkocht aan (super)markten.

Spaanse uien zijn vaak grof en liggen te bakken in de zon voordat ze worden geraapt.</p>
<p><em>Foto: Petra Vos</em>
Spaanse uien zijn vaak grof en liggen te bakken in de zon voordat ze worden geraapt.

Foto: Petra Vos

 
Die grofte komt tegemoet aan de wens van de Spaanse consument; veel productie is voor eigen gebruik. Spanjaarden eten veel uien, gemiddeld 21 kilo per persoon per jaar. Nederland kent met 5 kilo een lage consumptie. De meeste uien per hoofd van de bevolking worden overigens gegeten in Libië: 33,6 kilo per jaar.

In de Spaanse supermarkten liggen die grove uien. Ze zijn zacht en zitten slecht in de huid. De Nederlandse uientelers ­bekijken ze met enige afschuw, maar de Spaanse consument koopt ze graag. Die wil gewoon zo veel mogelijk ui met weinig huid en staart, makkelijk verwerkbaar in de keuken.

Ook minder grove en beter bewaarbare uien behoren tot de Spaanse productie. In dit land worden kortedag-uien geteeld. Deze zijn per definitie minder lang te bewaren dan de Nederlandse langedag-ui.

Met de hand rooien en irrigatie levert goede uien

De telers zijn echter zeker in staat goede uien te produceren. Ze treffen daarvoor de nodige maatregelen, zoals rooien met de hand en irrigatie van percelen. De lange bewaring en jaarrondlevering waarnaar de Nederlandse teler streeft, kennen de Spaanse telers echter niet. De export blijft veelal binnen de ­Europese grenzen, waar de Spanjaarden – tijdelijk, ­bijvoorbeeld als grove uien worden geoogst – markten overnemen van Nederlandse exporteurs. Spaanse uien gaan met name naar Duitsland en Engeland. Dat maakt Spanje op Europees vlak een concurrent voor Nederland, maar overzee zeker niet, al gaan er beperkt uien naar Brazilië.

Spaanse ui is milder van smaak

Het hoge drogestofgehalte van de Nederlandse ui wordt op verre bestemmingen zeer gewaardeerd, want daardoor is hij uitstekend op smaak. Consumenten in Afrika, India en Engeland waarderen deze pittige ui. De Spaanse ui heeft een milder karakter. Maar als Nederland zichzelf uit de markt prijst met te dure uien in een jaar met kwaliteitsproblemen, komen de Spaanse uien zeker in beeld.
Door het gebrek aan Nederlandse uien met voldoende kwaliteit hebben Brazilië en Spanje de banden het afgelopen seizoen aangehaald. Brazilianen houden van grove, blanke uien. Dat is een bedreiging, want voor Nederland is Brazilië een welkome afzetbestemming met groeipotentie.

Zaaduien voor Spaanse telers

In Spanje worden ook zaad­uien geteeld. Dit gebeurt vooral om Spaanse telers van uitgangsmateriaal te voorzien.
Het uienzaad dat Nederlandse telers gebruiken, komt vooral uit Frankrijk. Frankrijk is niet alleen dichterbij, maar bovenal is het klimaat er uitstekend geschikt voor de zaadteelt voor de Nederlandse markt. Zowel kwalitatief als kwantitatief werkt dat goed.

Het Spaanse klimaat is uitstekend voor de uienzaadproductie. De teelt past bovendien mooi in het landschap.</p>
<p><em>Foto: Petra Vos</em>
Het Spaanse klimaat is uitstekend voor de uienzaadproductie. De teelt past bovendien mooi in het landschap.

Foto: Petra Vos

Het teeltprincipe in Spanje is hetzelfde als in Nederland. De percelen voor bloeiende uien zijn een prachtig gezicht. Naast de percelen staan ­bijenvolken in kasten opgesteld. De bijen doen dienst als bestuivers. Goed oppassen dus dat je niet in de vluchtroutes van deze ijverige beestjes loopt. Er staan vier mannelijke lijnen op acht rouwelijke. Als de bestuiving heeft plaatsgevonden, worden de mannetjes weggehaald. Daarna worden de vrouwelijke planten met de hand geknipt en gedroogd. Vervolgens kunnen de zaden worden geoogst.


  • Bloeiende zaaduien, het is een prachtig gezicht. het zaad in Spanje is vooral voor de eigen teelt.</p>
<p><em>Foto: Petra Vos</em>

    Bloeiende zaaduien, het is een prachtig gezicht. het zaad in Spanje is vooral voor de eigen teelt.

    Foto: Petra Vos

  • Bijen bestuiven de zaaduien. De kasten staan opgesteld langs het perceel.</p>
<p><em>Foto: Petra Vos</em>

    Bijen bestuiven de zaaduien. De kasten staan opgesteld langs het perceel.

    Foto: Petra Vos

 
In Spanje worden de uien met de hand geknipt, omdat personeel er goedkoop is. In Frankrijk gebeurt de oogst met een combine. Zaadproductie kan niet in Nederland plaatsvinden, omdat het klimaat onvoldoende stabiel is.

Spaanse teler verkoopt uien op zijn bedrijf

De uienproductiegebieden liggen in het zuiden, midden, oosten en noordoosten van Spanje. De Spaanse uienketen is wezenlijk anders ingericht dan de Nederlandse, blijkt uit de rondgang in juni.
Waar in Nederland akkerbouwers vaak een relatief klein aandeel uien in hun bouwplannen opnemen, richten de Spaanse collega’s zich puur op uien. Uien uit Emmeloord gaan – vaak via een handelaar – naar de verwerker, waar ze worden gesorteerd en verkocht. De in Fuentes de Ebro geteelde uien worden op het bedrijf van de Noord-Spaanse teler gesorteerd, verpakt en verkocht. Een specialisatie bij de teler in plaats van per schakel in de keten. Dat leidt tot sorteerinstallaties die er in onze ogen verouderd en armoedig uitzien, maar prima voldoen aan de Spaanse wensen. Er gaan immers andere volumes overheen.

Het sorteren van uien op het bedrijf van uienteler Josep Tribó in Huerto. Het gaat lang niet zo efficiënt als bij sorteerders in Nederland, maar het gaat in Spanje ook om heel andere volumes.</p>
<p><em>Foto: Petra Vos</em>
Het sorteren van uien op het bedrijf van uienteler Josep Tribó in Huerto. Het gaat lang niet zo efficiënt als bij sorteerders in Nederland, maar het gaat in Spanje ook om heel andere volumes.

Foto: Petra Vos

Drie irrigatiemethoden: sprinklers, pivots en inundatie

Wat in de teelt opvalt, zijn de drie methoden van irrigatie die de Spanjaarden toepassen. Veel velden staan vol sprinklers. Verder trotseren langwerpige pivotinstallaties de heuvels. Weer andere percelen zijn voorzien van een inundatiesysteem; geulen met schotten waarmee de akkerbouwers het land onder water kunnen zetten.
In droge ­jaren is vochtvoorziening een interessant discussieonderwerp in Nederland. In Spanje is het bittere noodzaak om de irrigatie goed te organiseren. Telers mogen niet irrigeren wanneer ze willen. Om verstandig en eerlijk met water om te gaan, doen ze dat op afspraak. Daarom beregenen ze soms bij zomerse temperaturen van 35 graden.

Inundatie is een van de irrigatiemethodes in Spanje. Met het luik kan het water worden opgeslagen losgelaten over het land.</p>
<p><em>Foto: Petra Vos</em>
Inundatie is een van de irrigatiemethodes in Spanje. Met het luik kan het water worden opgeslagen losgelaten over het land.

Foto: Petra Vos

Oogsten met de hand

Van de opmerkelijke verschillen met de Nederlandse uienteelt spant de oogst de kroon; tot verbazing van de Nederlandse telers gebeurt dit regelmatig met de hand. Dat ziet er achterhaald uit, maar deze handelswijze heeft een goede reden. De bodem in deze regio zit barstensvol stenen. Als de uien machinaal zouden worden gerooid, raken ze beschadigd. Voor behoud van kwaliteit huren de Spaanse teler arbeiders uit onder meer Pakistan en India in.

Op het uienperceel van akkerbouwer Josep Tribó in Huerto rapen mensenhanden voor de machine uit de uien. Dat is beter voor de kwaliteit.</p>
<p><em>Foto: Petra Vos</em>
Op het uienperceel van akkerbouwer Josep Tribó in Huerto rapen mensenhanden voor de machine uit de uien. Dat is beter voor de kwaliteit.

Foto: Petra Vos

De uien worden machinaal gelift, ­zodat de ui niet van de wortels wordt ­getrokken bij de oogst. Soms wordt er machinaal geklapt, wat een groot risico geeft. Spanjaarden hebben namelijk het liefst een ui zonder staart en dat betekent kort klappen. Ondenkbaar in Nederland, want zo kort klappen zet de deur open voor ziekten. De staart fungeert als afvoerkanaal voor vocht. Maar als de uien direct worden geconsumeerd, doen de kwaliteitsaspecten waaraan we in Nederland zo hechten er niet toe.
Kort klappen met een machine leidt ­ertoe dat de grootste uien een stuk van de kop dreigen te verliezen. Dus gaan de Pakistaanse medewerkers, flink ingepakt als bescherming tegen de zon, op de hurken met een groot rond mes het perceel over om elke ui van zijn staart te ontdoen. Het loof ­belandt netjes op een rij, net zoals de uien. Daarna komt de raapploeg. De uien gaan in emmers, de emmers op de schouders en dan lopen de mannen naar de enorme big bags waar de uien in worden gestort. Die big bags gaan per vrachtwagen naar het akkerbouwbedrijf, waar de uien worden gesorteerd.

Op het perceel van akkerbouwer Carlos Traganje Galé in Tauste rapen Pakistaanse medewerkers met de hand uien om deze vervolgens in big bags te storten. De big bags gaan per vrachtwagen naar het akkerbouwbedrijf.</p>
<p><em>Foto: Petra Vos</em>
Op het perceel van akkerbouwer Carlos Traganje Galé in Tauste rapen Pakistaanse medewerkers met de hand uien om deze vervolgens in big bags te storten. De big bags gaan per vrachtwagen naar het akkerbouwbedrijf.

Foto: Petra Vos

Ook bijzonder is de uienteler die weliswaar met een rooimachine het land over gaat, maar de machine alleen gebruikt om de slechte eruit te sorteren. Het daadwerkelijke rooiwerk wordt wederom door mensenhanden gedaan. Zij storten de uien voorin de machine. Bovenop staat iemand aan de sorteertafel en achteraan komen de uien in kisten. Die kisten worden later opgehaald.
Last van de warmte hebben deze medewerkers niet, zeggen enkele Engels-sprekende rooiers. Een van hen drukt zich ter illustratie een aantal keer soepel op. Het is wel zwaar werk, zegt de medewerker erbij, maar dat heeft hij over voor de €7,50 die werkgever Carlos Tagranja Galé hem per uur betaalt. De werklui komen hier voor twee maanden, langer zouden ze ook niet willen.

Fungicidebespuiting is niet nodig

Spaanse uientelers bewaren hun product in gammel gestapelde kisten, gewoon onder een afdak. Droog zijn de uien dankzij het zomerse klimaat immers toch al. Dat klimaat zorgt ook voor een lage schimmeldruk. Mocht er een meeldauwaantasting inkomen, dan brandt de zon die binnen afzienbare tijd weer weg. Fungicidebespuitingen zijn hier dus niet nodig, pesticidebestrijding des te meer. De trips vliegen je soms om de oren. Ook kunstmest wordt hier volop gebruikt.

Controle tot het schap

­Uientelers in Noord-Spanje verwerken hun product zelf. Dat de telers zo veel zelf doen, leidt ertoe dat ze weten welk product er in de winkel ligt. De teler houdt controle van veld tot winkelschap en geeft ook geen marges uit handen. Dat hebben de Nederlandse telers van de projectgroep ook gezien. Dat je zelf verantwoordelijk bent voor het product, kan voor een kwaliteitsimpuls zorgen.

De bewaring hebben ze in Spanje nog niet zo voor elkaar als in Nederland. Ook de logistiek van de export is in het Zuid-Europese land niet zo subliem geregeld als bij ons. Maar de Spanjaarden timmeren aan de weg, zo veel is de Nederlandse uientelers op deze reis wel duidelijk geworden.

Laatste reacties

  • agpros

    In de geprinte versie: Unindatie....? Foei!!!!

  • Jan-Zonderland

    Pesticidebestrijding.....????? Wederom foei !

  • agpros

    Ik ben het met mezelf eens dat "unindatie " niet kan, al heb ik de reactie niet geschreven. Verder "licht " je uien in volgens mij beter Nederlands.

  • WGeverink

    Omdat de Spanjaarden werken onder finaal andere omstandigheden moet je niet te snel de conclusie trekken dat spanjaarden er geen verstand van hebben en achter lopen. Er is waarschijnlijk een hele goede reden dat ze werken zoals ze werken. Laten de banken in Spanje bv toe dat hun klanten zich net zo diep in de schulden steken als boeren in Nederland? Werken met goedkope arbeid en de grond kost waarschijnlijk maar zo'n 10% van wat een Nederlandse boer betaald etc. Het is mooi goedkoop als de uien zolang bewaard kunnen worden in oude gammele afbetaalde kisten onder een goedkoop afdakje omdat het kan door de lage luchtvochtigheid en de manier van vermarkten. Als er geld te verdienen is met een betere dure bewaarplaats ala Nederland dan wordt daar vanzelf in geinvesteerd. Mischien hebben ze een mindere ui, maar ze hebben wel de controle over de keten! Als er geen handelaar tussen zit die er iedere keer bakken vol geld tussen uit haalt en je uien kan weigeren omdat ze niet mooi genoeg zijn dan hoef je als boer ook niet continu op het scherpst van de snede te produceren.

Of registreer je om te kunnen reageren.