Akkerbouw

Achtergrond 1801 x bekeken 2 reacties

Gewasbescherming blijft bron van publieke discussie

De discussie over de toelating van onkruidbestrijder glyfosaat is even verstomd, maar de discussie over gewasbeschermingsmiddelen luwt niet. Loofdoder diquat is de volgende stof die voor discussie gaat zorgen in Brussel. Ondertussen zet Greenpeace supermarkten aan de schandpaal, vanwege het gebruik van voor bijen schadelijke middelen op hun producten.

Het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen zal in de komende maanden en jaren niet onder de publieke belangstelling uit komen. De Europese Commissie heeft zich ternauwernood uit de impasse rond onkruidbestrijder glyfosaat gered. De discussie over de insectenbestrijders (neonicotinoïden) blijft onverminderd doorgaan, ondanks berichten dat het met de bijen een stuk beter gaat.

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) is sinds dit jaar bezig met een onderzoek naar de blootstelling van omwonenden aan gewasbeschermingsmiddelen. Dat onderzoek strekt zich uit over een aantal jaren. De eerste uitkomsten ervan worden verwacht in 2018.

Voor het onderzoek zijn ongeveer 45 verschillende gewasbeschermingsmiddelen (werkzame stoffen) geselecteerd, die vooral in de tulpen- en lelieteelt worden gebruikt. Onder de middelen zitten onkruidbestrijders, insectenbestrijders en schimmelbestrijders.

Urineonderzoek omwonenden

Bij het onderzoek wordt op verschillende niveaus gekeken naar bestrijdingsmiddelengebruik. Dat gebeurt in het veld, maar ook door urineonderzoek bij omwonenden. Telers en omwonenden werken aan het onderzoek mee. Er wordt op verschillende plekken gemeten. Om te zorgen dat het onderzoek niet op de een of andere manier verstoord kan worden, houdt het RIVM voor buitenstaanders geheim waar het onderzoek wordt verricht.

Naast metingen in het veld, kijkt het RIVM ook onder gecontroleerde omstandigheden op een proefboerderij en in het laboratorium hoe bestrijdingsmiddelen zich gedragen.

Loofdoden van pootgoed met diquat. Later dit jaar zal, net als eerder over glyfosaat, ook een besluit moeten worden genomen over diquat.<br /><em>Foto: Jan Willem Schouten</em>
Loofdoden van pootgoed met diquat. Later dit jaar zal, net als eerder over glyfosaat, ook een besluit moeten worden genomen over diquat.
Foto: Jan Willem Schouten

Internationale belangstelling

Het onderzoek heeft inmiddels internationale belangstelling, zo meldt het RIVM op zijn eigen site. Britten en Fransen kijken mee en zijn 'onder de indruk van onze aanpak, zowel van de inhoud als de manier waarop belanghebbenden betrokken zijn'.

De betrokkenheid van belanghebbenden is gegarandeerd door bewonersgroepen (Bloemberg, Stichting Bollenboos), belangenorganisaties (Nefyto, LTO Nederland, Natuur- en Milieufederaties, NFO, Koninklijke Algemeene Vereeniging voor Bloembollencultuur) en vertegenwoordigers van overheden (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, GGD Nederland, Gemeente Schagen) te laten meekijken in een klankbordgroep.

Vervuiling oppervlaktewater met imidacloprid

Terwijl dat onderzoek loopt, ligt het beleid niet stil. Staatssecretaris Martijn van Dam kondigde begin dit jaar aan dat hij de insectenbestrijder imidacloprid wilde verbieden. Als het College voor de Toelating van Gewasbeschermingsmiddelen en Biociden niet eigenstandig tot een verbod zou besluiten, dan zou de staatssecretaris zelf maatregelen nemen.

De staatssecretaris moest bakzeil halen. De Europese wetgeving liet een verbod niet toe, zoals de staatssecretaris dat voor ogen had. Uiteindelijk werd het gebruik van de insectenbestrijder (die behoort tot de groep van neonicotinoïden) in kassen beperkt tot bedrijven die beschikken over apparatuur die het lozingswater kan zuiveren. En daarmee wordt vermoedelijk wel een belangrijke bijdrage geleverd aan de vermindering van de vervuiling van het oppervlaktewater met imidacloprid. Die vervuiling overschreed de normen.

Supermarkten als hefboom

De neonicotinoïden staan onder druk. Greenpeace begon deze zomer een actie gericht op supermarkten. “Red de bij. Maak de supermarkt gifvrij”, roept Greenpeace. De milieugroepering gebruikt de supermarkten als hefboom om het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen bij de teelt van voedingsmiddelen te beperken. De strategie is afgekeken van de acties die Wakker Dier voert in de vleessector om het niveau van dierenwelzijn op de boerderij op te krikken.

Doel van Greenpeace is dat supermarkten een bovenwettelijke zwarte lijst van bestrijdingsmiddelen gaan hanteren; middelen die schadelijk zijn voor bijen, middelen die de waterkwaliteit aantasten, middelen die kankerverwekkende eigenschappen hebben of de erfelijke eigenschappen kunnen aantasten, of de voortplanting verstoren.

Nefyto, de koepel van producenten van gewasbeschermingsmiddelen, stelt dat het goed gaat met de bijen, en dat de invloed van gewasbeschermingsmiddelen op de bijenstand wordt overschat en niet van betekenis is. Een brochure met indrukwekkende statistieken (het aantal bijenvolken groeit, de wintersterfte neemt af, bijensterfte is vooral gevolg van ziekten en plagen onder de bijenvolken) biedt een gefundeerd weerwoord, maar krijgt niet de volle aandacht zoals de radiospotjes van Greenpeace.

Discussie glyfosaat laait weer op

De discussie over onkruidbestrijder glyfosaat is even verstomd, maar komt in de komende maanden in verhevigde mate terug. Aan glyfosaat kleven twee hardnekkige verwijten: het zou kankerverwekkend bij mensen zijn en het zou een hormoonverstorende werking bij mensen hebben. Noch de ene claim noch de andere zijn met overtuigende wetenschappelijke bewijzen aangetoond.

Die overtuiging hoeft er ook niet te zijn. Als er aanwijzingen zijn voor gezondheidsschade bij mens, dier of in het milieu, kan de Europese Commissie uit voorzorg een toelating tijdelijk intrekken. Bij glyfosaat troffen de Europese Voedselveiligheidsautoriteit Efsa en het Duitse Bundesinstitut für Riskobewertung (BfR) geen aanwijzingen aan voor het een of het ander. Dat leek niet te stroken met een vorig jaar gepubliceerde classificatie door het Internationaal agentschap voor kankeronderzoek (IARC) van de Wereldgezondheidsorganisatie. Het IARC zette glyfosaat in het rijtje stoffen die waarschijnlijk kankerverwekkend zijn. Dat oordeel zegt niets tot weinig over de vraag of glyfosaat ook kankerverwekkend is bij het normale gebruik in de landbouw. Dat is de vraag waarover de Efsa en BfR zich bogen. (Zie kader).

Glyfosaat: politiek haasje-over

De verlengde toelating van onkruidbestrijder glyfosaat in Brussel had veel weg van een politiek haasje-over, gecombineerd met een spelletje zwartepieten met steeds veranderende standpunten. Het begon met het voorstel van de Europese Commissie om de toelating met vijftien jaar te verlengen, geheel in lijn met de adviezen van de Europese voedselveiligheidsautoriteit Efsa en het Duitse risicobeoordelingsinstituut BfR.

Het eindigde vlak voor de deadline van 1 juli met een voorlopige toelating voor achttien maanden, aangevuld met een reeks van maatregelen om het gebruik van glyfosaat buiten de landbouw (in openbare ruimten, op speelterreinen) te beperken.

Lidstaten kwamen er niet uit
In de tussentijd had Duitsland zijn positie veranderd (eerst vóór, later tégen toelating), had het Europees Parlement zich uitgesproken (toelating voor een periode van zeven jaar), kwam Nederland als voorzitter van de Europese Unie met een compromisvoorstel (toelating van twee jaar, herbeoordeling door het Europees chemicaliën agentschap Echa), stelde de Europese Commissie de besluitvorming uit, omdat er in het permanent comité voor planten, dieren, voeding en veevoer (Scopaff) geen meerderheid was, paste de Europese Commissie het voorstel aan tot een toelating voor anderhalf jaar en legde de Europese Commissie een aanvankelijk besluit van het Scopaff voor aan een beroepscomité. Uiteindelijk kwamen de lidstaten er niet uit en moest de Europese Commissie alsnog zelf een besluit nemen.

Eind volgend jaar zal de glyfosaatdiscussie opnieuw losbarsten en het is zeker geen gelopen koers. Als het Echa aanwijzingen vindt voor kankerverwekkendheid van het middel, is de kans zeer groot dat het middel zal worden verboden.

Lees het hele artikel in Boerderij Vandaag van vrijdag 22 juli.

Laatste reacties

  • alco1

    Er zijn vele ha's biologische aardappelen dood gebrand met gas.
    Lekker duurzaam bezig.
    Dit moet toch te denken geven dat we niet zomaar overal een streep door kunnen halen.

  • agro1

    lagere kg opbrengsten zijn altijd welkom. voed de wereld en verhonger.

Of registreer je om te kunnen reageren.