Akkerbouw

Achtergrond 2019 x bekeken

Pootcombinaties werken efficiënt

Aardappelen poten en aanaarden in één werkgang neemt toe. Nieuw is het combineren met bemesten en gewasbescherming, aangestuurd via gps.

Steeds meer telers combineren poten met andere bewerkingen. “Poten en gelijktijdig de rug opbouwen begon tien jaar geleden al en zet verder door. Eerst op lichte gronden, maar inmiddels ook vaker op kleigronden”, zegt Guido Mangnus, marketing director van machinefabrikant Miedema. Hij schat dat een derde van de telers met een areaal van circa 50% het poten combineert met aanaarden.

Mangnus, maar ook Arent Lanenga van machinefabrikant Grimme, zien de verkoop van aanaardkappen stijgen. “Zeker onder telers op kleigrond. Op zand worden meer machines met gitterrollen of kooirollen gebruikt”, zegt Lanenga. “Pootgoedtelers in het noorden combineren poten en aanaarden in één werkgang nog het minst.”

Poten en aanaarden combineren

Poten combineren met aanaarden heeft plus- en minpunten (zie kader Twijfels over geschiktheid aanaardkap). Telers dachten altijd dat de plantontwikkeling in een grote rug die in één keer is opgebouwd, trager zou zijn dan bij een kleine rug die in fasen is opgebouwd. Uit proeven van Grimme en Miedema en ervaringen in de praktijk blijkt dat niet het geval. Een grotere rug neemt warmte over een groter oppervlakte op, waardoor de rug net zo snel opwarmt als een kleine rug. Ook houdt een grote rug zijn warmte langer vast bij afkoeling ‘s nachts. De snelheid van opkomst hangt uiteraard ook af van de grondbewerking, het ras, de vitaliteit van het pootgoed, het goed loskomen van het pootgoed, de diepte van poten en de weersomstandigheden tijdens en na het poten.

Op zand gebruiken telers veel machines met gitterrollen of kooirollen in plaats van een aanaardkap, zeker in stuifgevoelige gebieden.<br /><em>Foto: Henk Riswick</em>
Op zand gebruiken telers veel machines met gitterrollen of kooirollen in plaats van een aanaardkap, zeker in stuifgevoelige gebieden.
Foto: Henk Riswick

De combinatie van poten en aanaarden bespaart in elk geval arbeid en brandstof. De afgelopen drie jaar zag Avebe in een strokenproef geen duidelijke opbrengstverhoging bij rugopbouw in één keer ten opzichte van het traditionele systeem. Volgens Avebe wisselen de resultaten sterk per jaar. Een koud voorjaar vertraagt de opkomst in een éénfasesys­teem, bij minder gunstige omstandigheden tijdens aanaarden in een tweefasensysteem is er kans op groeivertraging door wortelbeschadiging.

Mangnus geeft aan dat ook de pootgoedkwaliteit en op welke diepte de aardappels worden gepoot, hier een belangrijke rol spelen. “Wij zien bij één werkgang minder groene knollen dan bij een tweefasensysteem en bij pootgoed meer knollen in de handelsmaat, dus netto meer opbrengst”, zegt Mangnus. “Het combineren van poten en aanaarden is zeker niet nieuw. De combinatie met bemesting en gewasbescherming wel.”

Twijfels over geschiktheid aanaardkap

Maatschap Speelman deed vorig jaar ervaring op met een aanaardkap. Dat gaf meer problemen met stuiven dan met gitterrollen. Het is nu weer aanaarden voor het sluiten van het gewas.

In 2015 combineerde maatschap Speelman het poten met aanaarden in één werkgang met een aanaardkap. "Bij ons in de Veenkoloniën zijn gitterrollen veel in gebruik, maar op bonte grond laat dat ongelijk werk zien. En de losse rug na een bewerking met gitterrollen stond mij nooit zo aan", zegt René Speelman.

De aanaardkap leverde een mooie stevige rugvorm van een constante kwaliteit op. "Het poten ging probleemloos, ook in kortgeklepelde groenbemester die niet kapot gevroren was. De gitterrollen hadden hierbij wel eens last van stropen."

<strong>Naam:</strong> René Speelman (24). <strong>Plaats:</strong> Eerste Exloërmond (Drenthe). <strong>Bedrijf:</strong> Speelman bewerkt samen met zijn vader Jakob (62) 107 hectare dalgrond.<br /><em>Foto: Hans Banus</em>
Naam: René Speelman (24). Plaats: Eerste Exloërmond (Drenthe). Bedrijf: Speelman bewerkt samen met zijn vader Jakob (62) 107 hectare dalgrond.
Foto: Hans Banus

De Drentse akkerbouwer verwachtte dat de wind op een gladde rug minder vat zou krijgen dan op een rulle rug bewerkt met gitterrollen, maar dat kwam niet uit.

Na het poten in 2015 was er een droge koude periode met veel wind en begon het flink te stuiven, ook omdat de aardappelen te langzaam op gang kwamen, net als de gerst als antistuifdek. Om de uien te beschermen tegen stuifschade, werden aardappelpercelen naast de uien met papiercellulose bespoten.

"Na deze ervaring twijfelen wij of de aanaardkap geschikt is op onze grond. De percelen bewerkt met gitterrollen stoven ook wel eens wat, maar nooit zo erg dat extra maatregelen nodig waren." Dit jaar gaat Speelman weer aanaarden voor het sluiten van het gewas. Hij gelooft zeker dat direct opruggen tijdens het poten over meer jaren meeropbrengt geeft ten opzichte van het traditionele systeem. "Maar de techniek moet eerst verbeteren, willen wij er iets mee kunnen. Op stuifgevoelige grond zijn we voorlopig aangewezen op gitterrollen."

Eén werkgang op kleigrond

Poten en aanaarden in één werkgang is zowel op zand- als kleigrond mogelijk en is geschikt voor alle soorten aardappelen. Op kleigrond is bij één werkgang een diepe grondbewerking nodig voor voldoende droge, losse grond voor de rugopbouw. “Telers moeten vaak nog een week wachten, terwijl de buurman al op de akker is. Je moet dan wel het geduld opbrengen totdat de grond bekwaam is”, stelt Lanenga.

Andere aandachtspunten bij één werkgang op klei: poters minder diep wegleggen en de ruggen minder groot maken in vergelijking met rugopbouw in fasen. “Minder diep poten kan zonder problemen, omdat een in één keer opgebouwde rug niet scheurt vanwege droogte, waardoor telers geen groene aardappelen hebben”, zegt Lanenga.

Meer vraag naar machines die bewerkingen combineren

Gijs de Jong, directeur van Weevers mechanisatie in Zeewolde, ziet in Flevoland ook meer vraag naar machines die bewerkingen combineren. “Akkerbouwers denken er zeker over na op het moment dat er een nieuwe pootmachine nodig is”, zegt De Jong. Pootcombinaties hebben meer gewicht en vragen meer pk’s met een hogere tractiekracht op de wielen voor het bewegen van de pootcombinatie. Het ligt voor de hand dat er dan meer kans is op structuurbederf. “Daar ben ik het niet mee eens”, zegt Mangnus. “Als telers een getrokken machine en lage drukbanden gebruiken en wachten tot de grond bekwaam is, is er weinig aan de hand. Als het niet goed wil lukken met een aanaardkap, ben je gewoon te vroeg en kun je beter stoppen en wachten.”

<em>Foto: Henk Riswick</em>
Foto: Henk Riswick

Grote variatie kosten

Grimme en Miedema hebben aardappelpootmachines met aanaardkappen en systemen met veertanden en kooi- of gitterrollen om ruggen in één werkgang op te bouwen. Een aanaardkap gebruikt de grond die uit de volveldsfrees of rotorkopeg komt en vormt een rug met een meer homogene structuur met minder scheuren en verzakking. Een gitterrol maakt een rug nadat een aanaardploeg zijn werk heeft gedaan.

Sensorgestuurde aanaardkappen of gitterrollen kosten circa €12.000. De kosten van geheel nieuwe pootcombinaties variëren van €20.000 tot €75.000, afhankelijk van het aantal bewerkingen die telers in één werkgang willen combineren en de opties van de diverse machines. Veel bewerkingen combineren met het poten is voor alle telers arbeids- en teelttechnisch interessant. “Grotere bedrijven kunnen uiteraard investeringen in nieuwe pootcombinaties eerder rendabel maken”, zegt Mangnus.

Arbeidsbesparing en betere rugopbouw

Marcel Tramper, bedrijfsleider van PPO Westmaas, ziet in Zuidwest-Nederland vooral telers met grotere arealen overgaan op pootcombinaties die veel bewerkingen in één gang combineren. “Arbeidsbesparing en een betere rugopbouw zijn de belangrijkste drijfveren, maar het bespaart ook brandstof en je kunt efficiënter bemesten en behandelen tegen rhizoctonia. Tevens is meer tijd voor toepassing van een bodemherbicide op de bezakte rug.”

<em>Foto: Peter Roek</em>
Foto: Peter Roek

Nieuwe injectiesysteem

Mijno van Dijk Mechanisatie in Sint Annaparochie voert dit seizoen een proef uit op acht akkerbouwbedrijven met een nieuw injectiesysteem, die onder hoge druk vloeibare meststof of gewasbeschermingsmiddel in de ruggen spuit. Het systeem heet Standen SRi Target en Van Dijk importeert dit injectiesysteem uit Engeland. “Het bijzondere is dat injecteren in de rug mogelijk blijft gedurende het groeiseizoen tot 75 procent grondbedekking. Door optimale timing van toediening, claimt de fabrikant dat telers met minder kosten meer opbrengst kunnen realiseren en de kwaliteit kunnen verbeteren. Wij testen het graag uit”, zegt Van Dijk.

Van Dijk en Mangnus geven aan dat veel bewerkingen in één werkgang veel vraagt van de akkerbouwer in het goed monitoren van alle processen tijdens de werkgang. “Niet iedereen kan dat goed overzien of heeft voldoende interesse in de techniek”, zegt Mangnus. “Je moet technisch wel heel goed weten wat je doet en vertrouwen hebben in de techniek”, vult Van Dijk aan.

Lees het hele artikel in Boerderij 34 van woensdag 18 januari.

Of registreer je om te kunnen reageren.