Akkerbouw

Achtergrond 4819 x bekeken 5 reactieslaatste update:2 feb 2016

Fusie vergroot akkerbouwbedrijf zonder grondaankoop

Wil je als akkerbouwer groeien, terwijl grond kopen niet lukt? Misschien is dan een fusie met een andere teler een optie. Samenvoeging zorgt voor groei en geeft meer efficiëntie, de mogelijkheid van specialisatie en meer denkkracht, zegt adviseur Jeroen Willemse van Delphy. Hij hamert daarbij wel op de noodzaak van goede communicatie.

Er heerst onder akkerbouwers een gevoel van urgentie als het gaat om schaalvergroting. Het idee dat bedrijven efficiënter zijn naarmate ze groter zijn, en dat ze daarmee interessantere partijen zijn voor toeleveranciers en afnemers, is redelijk onomstreden.

Tegelijk is het vaak onmogelijk te groeien door grondaankoop. Grond is duur.

Grond kopen voor kleinere akkerbouwers erg moeilijk

Recentelijk zijn op Goeree-Overflakkee twee blokken grond verkocht voor €100.000 per hectare. "Voor een akkerbouwbedrijf van 200 hectare is 10 hectare van zulke dure grond misschien nog te behappen", zegt adviseur akkerbouw Jeroen Willemse van adviesorganisatie Delphy. "Maar voor een akkerbouwbedrijf van 60 hectare is op deze manier groeien uitgesloten."

Waar grond kopen niet kan, is samenwerken een optie

Waar kopen niet aan de orde is, komt dan de optie samenwerking tussen bedrijven om de hoek kijken. Het is een manier om mee te kunnen in de wedloop, zegt Willemse. En dan bedoelt hij niet over en weer wat machines uitruilen of eventueel samen aanschaffen, maar een complete fusie van bedrijven. "Samen rooien is geen echte schaalvergroting. Als je niet verder wilt gaan dan dat, kun net zo goed de loonwerker inschakelen. Samenwerken met wat machines biedt geen echte meerwaarde voor bedrijven die eigenlijk aan de kleine kant zijn. Echte groei van een bedrijf is efficiëntie, is beter plannen, specialisatie." Willemse praat over fusiebedrijven van 200 tot 500 hectare, vof's voor de gezamenlijke exploitatie van hun bedrijven als één onderneming.

'Meer mankracht is meer denkkracht'

Dik Kruijthoff, vennoot in het 750 hectare grote Novifarm dat ontstond door samenvoeging van vijf akkerbouwbedrijven, voegt er het voordeel van toegenomen denkkracht aan toe. "Meer mankracht is meer denkkracht."

Adviseur Willemse spreekt met veel akkerbouwers over min of meer vergaande samenwerking. Communicatie is, zo ziet hij, de sleutel tot succes. Anders gezegd kan een gebrekkige communicatie een deal breaker zijn.

Bij vérgaande samenwerking tussen akkerbouwers is communicatie de sleutel tot succes. Gebrekkige communicatie kan een deal breaker zijn.

Voorbeelden waar het misgaat in samenwerking telers

Willemse geeft voorbeelden van waar het misgaat, die terug te voeren zijn op gebrekkige communicatie:

  • Wrevel bij ongelijke verdeling veldwerk en management/kantoorwerk: Een van de vennoten neemt het spuitwerk voor zijn rekening, de ander doet de handel en zeg maar het netwerken. Dan zit de een in het seizoen bijna iedere avond op de spuit en de ander in de tuin. Áls dat wrevel opwekt en die vervolgens onbesproken blijft, geeft dat op den duur problemen.
  • Niet goed doorgesproken keuzes geven problemen als dingen mislopen: Wanneer de ene vennoot van huis uit een contractenman is en de ander zijn aardappelen juist het liefst vrij verkoopt, moet de keuze voor het ene of het andere systeem ten diepste worden doorgesproken. In een jaar wordt met heel hoge of juist heel lage aardappelprijzen, moet niet de schuldvraag opduiken.
  • Problemen en wrijving bij de balans tussen werk en gezin/relatie: Echtgenotes spelen een rol in het samenwerkingsverband. Hun positie wordt anders dan toen het bedrijf nog voor eigen rekening werd gevoerd. De beleving van de partners van het met het samenwerkingsverband van de mannen gaat, kan voor wrevel in de samenwerking zorgen. ("Ik weet het niet, maar lijkt het alsof Kees meer tijd voor zijn gezin neemt dan jij.")
Adviseur akkerbouw Jeroen Willemse van adviesorganisatie Delphy: "Voor veel bedrijven zijn er goede mogelijkheden tot samenwerking." Foto: Peter Roek
Adviseur akkerbouw Jeroen Willemse van adviesorganisatie Delphy: "Voor veel bedrijven zijn er goede mogelijkheden tot samenwerking." Foto: Peter Roek

Bij tegenslag wreekt matige communicatie zich

Akkerbouwadviseur Willemse: "Juist bij tegenslag kan het door gebrek aan communicatie misgaan. De oplossing is praten, praten, praten. Vertrouwen in elkaar houden kan door communicatie. Altijd, als het goed gaat en als het slecht gaat. Maar zeker liggen er voor veel bedrijven flinke mogelijkheden om langs deze weg zich verder te ontwikkelen."

 

'Meer mankracht is meer denkkracht'

Akkerbouwbedrijf Novifarm in Numandsdorp (Z-.H.) is 750 hectare groot. De vennootschap, opgericht in 2007, exploiteert de grond van vijf bedrijven en gaat haar tiende teeltseizoen in.

Het doel achter het volledig combineren van bouwplan, mechanisatie en bedrijfsvoering was efficiëntie, grootschalige akkerbouw ­bedrijven en betere kansen voor de toekomst creëren. De vennoten hebben een vaste vergoeding afgesproken voor ingebrachte arbeid, grond en kapitaal.
Dik Kruijthoff, een van de vennoten, vertelt over de uitgangspunten van meer efficiëntie door schaalvergroting, de mogelijkheid taken te verdelen en gezamenlijk te kunnen werken aan innovatie en duurzaamheid.
Vergroting van de efficiëntie is een belangrijk punt. De afgelopen jaren ging het bedrijf in verschillende stappen naar de omvang van 750 hectare. De ervaring is dat iedere stap zorgde voor meer efficiëntie. "Wat wij hebben gezien, is dat het blijft doorgaan. Van 400 naar 650 hectare blijf je efficiëntieslagen maken en minder kosten per hectare." Wat daarbij is meegevallen zijn de opbrengsten, aldus Kruijthoff. "We hadden erop gerekend dat we qua opbrengst een pas op de plaats moesten maken, dat we dingen niet zouden zien vanwege de grote omvang en dat dat ons opbrengst zou kosten." Het tegendeel bleek waar.
"Door de specialisatie van mensen hebben we meer aandacht aan teelten kunnen geven en zijn opbrengsten juist wat gestegen. In drukke periodes heeft de een de eindverantwoordelijkheid voor graan, de ander kan zijn volle aandacht geven aan de plant­uien. Het monitoren van gewassen gaat onder alle omstandigheden onverminderd door."
Het bouwplan van Novifarm is redelijk extensief. Op de zware klei is meer dan 40 procent van het areaal wintertarwe en wintergerst. Verder aardappelen, suikerbieten, plant- en zaaiuien, knolselderij en luzerne.
Maximale halen uit intensieve teelten
Verdere schaalvergroting is geen speerpunt. "We willen wel het maximale halen uit de intensieve teelten", zegt Kruijthoff. "Onze omvang maakt dat we dieper in innovatie kunnen duiken. We kunnen tijd vrijmaken om dat te doen. Er is minder risico dat daardoor dan weer andere dingen blijven liggen. Bijvoorbeeld in afzet kunnen we meer tijd investeren. Dat rendeert gauw." Zo heeft Novifarm geïnvesteerd in de speciale teelt van fritesaardappelen voor de Rotterdamse frites­keten Bram Ladage.
"In deze processen is het echt een voordeel dat we met meer zijn. Meer mankracht is meer denkkracht. Die denkkracht speelt een enorme rol bij het halen van een goed resultaat, bij het nemen van goede beslissingen. Veel boeren moeten hun eigen afweging maken, wij hebben elkaar als klankbord. In kleinere beslissingen, maar ook tijdens ons maandelijks overleg. We overleggen iedere drie à vier weken. Dat overleg gaat heel gestructureerd. We werken met een agenda, maken notulen van wat we bespreken en maken een actie- en besluitenlijst."

Landbouwbedrijf Novifarm viert jaarlijks de aardappeloogst met afnemer Bram Ladage. Foto: Peter Roek
Landbouwbedrijf Novifarm viert jaarlijks de aardappeloogst met afnemer Bram Ladage. Foto: Peter Roek

Het idee heerst soms dat in samenwerkingsverbanden zoals bij Novifarm, met gewascodes en een nauwgezette urenregis­tratie de deelnemende akkerbouwers vrijheid en zeggenschap inleveren. Kruijthoff werpt dat idee verre van zich. "Je krijgt juist méér vrijheid. Niet alle taken liggen vast. Ieder heeft zijn verantwoordelijkheden op basis van kwaliteiten. Je werkt misschien meer op deelgebieden, maar dat noem ik geen zeggenschap inleveren."
Kruijthoff: "Hooguit zou je kunnen zeggen dat als je een heel groot ego hebt, je misschien niet moet willen samenwerken. Je moet namelijk je eigen belang ondergeschikt kunnen maken aan het gezamenlijk belang."

 

'Overheid maakt samenwerking onnodig complex'

Bloembollenteler en akkerbouwer Gert Seubring werkt sinds vorig jaar intensief samen met melkveehouder Ad van den Boomen. De twee hebben een afspraak over het grondgebruik, in wederzijds voordeel.
Seubring laat 50 hectare grond van Van den Boomen meedraaien in zijn bouwplan met akkerbouw en bloembollen. Daarbij doet Seubring het teelt­werk en neemt hij aan het eind van het seizoen de oogst over. Deze werkwijze helpt Seubring zijn bouwplan met intensieve gewassen rond te zetten. "Vanwege de noodzakelijke vruchtwisseling hebben we een erg naar buiten gericht bedrijf met veel contacten. Deze vastere basisafspraak over 50 hectare geeft me een steviger basis, meer mogelijkheden."Seubring heeft 80 à 85 hectare tulpen en lelies en verder Parijse wortels, suikerbieten, plantuien en tagetes (afrikaantjes). In totaal zo'n 150 hectare.
Voor Ad van den Boomen past het uitbesteden van de teelt op zijn grond – uitgezonderd 9 hectare vogeltjesland – bij de bijzondere manier waarop hij zijn melkveebedrijf runt. Hij heeft het vorig jaar teruggebracht tot de essentie: melkkoeien melken. Geen jongvee, geen gras- en mais­teelt, geen andere mechanisatie dan een kleine shovel, een mestmixer en een heftruck. Van den Boomen koopt alle voer aan. Hij voert zijn 190 koeien sinds vorig jaar volgens het zogeheten Kempensysteem, wat neerkomt op een rantsoen van dagelijks 7 kilo droge stof uit hooi en kuilgras en maximaal 22 kilo brok. "Het krachtvoer kost me omgerekend 11,9 cent per kilo melk, het ruwvoer 4,5 cent. Samen 16,4 cent. Trek je daar de inkomsten van mijn 50 hectare af, dan kom ik uit op 12,4 cent voerkosten per liter melk. Da's laag."
Van den Boomen werkt sinds kort ook als makelaar. Hij heeft een vaste kracht, 30 uur per week. Vraag is nu of een verdergaande samenwerking, een fusie van beide bedrijven, misschien niet meer mogelijkheden geeft voor de toekomst. Terwijl het akkerbouwbedrijf grond genoeg heeft en de mest goed kan gebruiken, zou het melkveebedrijf van Van den Boomen bij uitbreiding voor voldoende fosfaatruimte grond moeten aankopen. Seubring: "We hebben het wel over een vennootschap gehad. Maar dat is nu een té grote stap voor ons. Zo'n samengaan vraagt heel veel. Voor allebei geldt dat je financieel medeverantwoordelijk wordt voor een bedrijfstak waar je niet goed in thuis bent. Hoe ga je om met dat risico? Maar er zitten zeker aantrekkelijke kanten aan." Seubring vervolgt: "Wat we wel graag zouden zien is dat van overheidswege mogelijkheden geschapen worden om bedrijven als de onze tegemoet te komen. De overheid maakt het enorm complex. Zoals wij het willen, is het landbouwkundig in orde. Het zou raar zijn als een melkveebedrijf met zoveel beschikbare plaatsingsruimte voor mest vlak in de buurt, bij uitbreiding grond zou moeten bijkopen."

Ad van den Boomen (49) en Gert Seubring (32) zijn akkerbouwers in Beilen (Dr.). Bedrijf: akkerbouw en bloembollen. Samenwerking: in de vorm van gewasteelten op de grond van Van den Boomen. Foto: Hans Banus
Ad van den Boomen (49) en Gert Seubring (32) zijn akkerbouwers in Beilen (Dr.). Bedrijf: akkerbouw en bloembollen. Samenwerking: in de vorm van gewasteelten op de grond van Van den Boomen. Foto: Hans Banus

 

Verschillende karakters kunnen juist goed samenwerken

Een goede samenwerking in een professionele omgeving is niet gegarandeerd door mensen met gelijke eigenschappen en vaardigheden bij elkaar te zetten. Meestal niet.
Een goed team bestaat juist uit mensen met verschillende vaardigheden. Bij meer of minder vaste samenwerkingsverbanden van boeren geldt dat evenzogoed. De Engelse onderzoeker Meredith Belbin onderscheidt negen teamrollen:
* Bedrijfsman: nuchtere aanpakker.
* Brononderzoeker: ­enthousiaste netwerker en 'ideeënverbinder'.
* Monitor: bedachtzame analysator.
Plant: creatieve solist.
Vormer: drijvende kracht.
* Voorzitter: neutrale organisator.
* Groepswerker: warme sfeerbewaker.
* Zorgdrager: perfectionistische afmaker.
* Specialist: vakman op zijn eigen terrein.
Mensen kunnen in de regel verschillende rollen goed vervullen, maar in één of twee ervan zijn ze vaak het best. In die rollen komen mensen het best tot hun recht, leveren kwaliteit en zijn vaak het gelukkigst. Via Google onder 'Belbin Teamrollen' is veel informatie over teamrollen te vinden.
Aardig om met partner of vriend eens te kijken welke rollen je het best zouden passen. Een echte teeltman is niet uit hetzelfde hout gesneden als iemand die goed is in het vermarkten van de oogst.
Ook in een situatie waarin een team of samenwerkingsverband maar uit enkele mensen bestaat, kan de exercitie verhelderend werken. Het is ook een manier om eens anders naar jezelf te kijken.
Al naar gelang het type samenwerkingsverband en de ambities, valt te formuleren welke rollen de deelnemers toch wel moeten vervullen. Het maakt namelijk nogal wat uit of je praat over de bedrijfsleiding en bedrijfsvoering van een klassiek akkerbouwbedrijf met een traditioneel bouwplan – dat vooral keurig netjes wil boeren en verder niks - of over die van een bedrijf dat zwaar inzet op innovatie, groei en het ontwikkelen van nieuwe afzetmarkten.

 

Geen letter op papier over samenwerking

Co Stols en Robbert van de Zande in Zierikzee (Zld.) hebben zo pas samen een zelfrijdende AVR vierrijïge aardappelrooier (tweedehands) gekocht. Vanaf komende oogst gaan ze er de 80 hectare aardappelen mee rooien die ze hebben. Met de uien erbij moet zo'n 110 hectare worden gerooid/geladen.
Stols en Van de Zande hebben ieder de helft van de machine betaald. Of dezelfde manier bezitten en exploiteren ze ook samen een de inschuurlijn voor aardappelen en uien en de sorteerinstallatie voor de pootaardappelen.
Het samenwerkingssysteem is zo eenvoudig als het klinkt. De twee bedrijven bezitten samen wat machines en gebruiken ze gezamenlijk voor de oogst en verwerking van aardappelen en uien op. Er wordt over en weer bij elkaar gerooid en binnengereden. Er wordt dan diesel getankt op het bedrijf waar de aardappelen  worden gerooid. En in de regel valt de arbeid van de een bij die van de ander weg. "Soms", zegt Stols "hebben we het idee dat de een wat meer voordeel heeft of juist wat meer heeft ingebracht. Dan trekken we dat weer in evenwicht. Het gaat schattenderwijs, niet op basis van een gedetailleerde berekening."
De samenwerking tussen de bedrijven met de aardappelen dateert van   1986. Robbert nam met de overname van het bedrijf van zijn vader ook automatisch de samenwerking over. In al die jaren is geen letter op papier gekomen over de voorwaarden waarop wordt samenwerkt, of hoe zaken worden afgerekend. "Je kunt nog zoveel op papier zetten, als je niet de wil hem om er bij problemen gezamenlijk uit te komen, dan heb je er niks aan."
Medewerker is er al sinds 1985 bij
Overigens wil Stols wel vermeld hebben dat al die jaren van samenwerking medewerker Cees den Boer erbij is geweest.  Sinds augustus 1985  is hij bij Stols in dienst. Inmiddels dus 30 jaar is hij vaste chauffeur van de aardappelrooier/uienlader. Hij staat klaar om met de 'nieuwe' rooier te beginnen heeft de handleiding al gelezen voordat wij die  gezien hebben. "Hij speelt best een belangrijke rol in onze samenwerking."
Vanaf begin jaren tachtig is er al de samenwerking met de maaidorser en transport van graan en bieten. De sorteerinstallatie in gezamenlijk eigendom staat op het bedrijf van Stols. Dat kwam zo uit toen hij een nieuwe schuur bouwde. De pootaardappelen van beide bedrijven worden er gesorteerd en afleverklaar gemaakt.
Terwijl in moeilijke oogstjaren er in principe kiemen genoeg zijn die kunnen uitgroeien tot grote onenigheid is daar de afgelopen  nooit sprake van geweest. "Ik zal niet zeggen dat in die jaren niet een keer wat hebben gehad, maar nooit zodanig dat we er niet uitkwamen.  Ons uitgangspunt is dat alle aardappelen en uien eruit moeten. Als de omstandigheden slecht zijn dan beginnen we op het perceel waar dat het beste kan. Dat gaat in de regel goed. Afgelopen najaar ging het lastig. Ik heb van een door regen dichtgeslagen stuk lichte grond aardappelen in de schuur gekregen die een tijdhje zuurstofgebrek hadden gehad. Ik heb ze met grote moeite droog kunnen krijgen. Op 350 ton aardappelen heb ik 1.500 liter diesel en 2.500 liter propaan verstookt. Ik zal je zeggen dat ik er erg slecht tegen kan als je buiten komt en je ruikt meteen de aardappelen. Maar dat rotgevoel trekt geen wissel op onze samenwerking. De stemming op de markt of in het veld kan slecht zijn,  hij is niet van invloed op onze samenwerking.
Co Stols denk wel na over intensivering van de samnwerking. Samenvoeging sluit hij niet uit. "Ik ben 61 en heb niet echt een opvolger.  Robbert van de zande is 36. Samen hebben we 300 hectare.  Ik wil er wel naar kijken hoe we bijvoorbeeld bedrijven kunnen samenvoegen op voorwaarden die voor allebei gunstig is. "

Naam: Robbert van de Zande (36) en Co Stols (61). Plaats: Zierikzee (Zld.). Bedrijf: de twee afzonderlijke akkerbouwbedrijven zijn samen 300 ha groot. Samenwerking bij aardappel- en uienoogst. Foto: Peter Roek
Naam: Robbert van de Zande (36) en Co Stols (61). Plaats: Zierikzee (Zld.). Bedrijf: de twee afzonderlijke akkerbouwbedrijven zijn samen 300 ha groot. Samenwerking bij aardappel- en uienoogst. Foto: Peter Roek

 

Zie ook het artikel over dit onderwerp met drie samenwerkingsvoorbeeld in Boerderij 19, die dinsdag 2 februari verschijnt.

Laatste reacties

  • farmerbn

    Ik denk dat Willemse met zijn bedrijf eerst maar eens moet fuseren met de DLV. Als dat goed gaat komen de boeren vanzelf op dit goede idee.

  • Can

    Dit samen voegen van bedrijven is geboren uit financiële armoe .
    Als alle partijen zich hiervan bewust zijn en blijven is het misschien vol te houden
    De boer ( en ) zijn hun identiteit volledig kwijt
    Totdat er een uitgekocht (moet) wordt dan is er weer duidelijkheid

  • Leo Tholhuijsen
    Redactie

    Can, het is maar hoe je 'financiële armoe' definieert. Als je er mee bedoelt dat samenwerken/fusie een manier is om via meer efficiëntie enzo met minder kosten hopelijk meer euro's per hectare over te houden, dan heb je gelijk.

    Maar om dat nou financiële armoe te noemen..Zo worden efficiëntiemaatregelen meestal niet genoemd.

    Je hoort trouwens wel zeggen dat als je pas gaat samenwerken als het slecht gaat, dus echt uit financiële armoe, dat je dan te laat bent.

    Verder: Inderdaad is na een fusie van bedrijven de situatie van 'één boer, één eigen bedrijf, één eigen bouwplan' verleden tijd.
    Of je daarmee je 'identiteit volledig kwijt' bent, daarover kun je twisten.
    Je roert wel een punt aan dat zeker speelt.

  • Can

    Efficiëntie verbeteren is goed
    Samenwerken is prima
    Fuseren boeren bedrijf is gevaarlijk , privé en werk lopen door elkaar en dit geeft op lang termijn een identiteits verandering
    Dit samenwerken zou verder geen extra naam of moeite moeten kosten .
    Om boeren bedrijven samen te voegen op deze manieren vraagt om problemen met de huidige boer maar ook naar de volgende generatie toe .
    Wat is je kind dan.
    Als familie bedrijf weg is , verdwijn er een boer zijn mentaliteit , gaat meer over naar , ik ga aan het werk .
    Dit is een foute of false doelstelling van boer zijn
    Dit is opzetten van mega bedrijf (met andermans geld)
    Eigen vermogen wordt "bedrijfs"vermogen of zoiets , foute boel.
    Als optie zou ik kiezen
    Normale samenwerking of daarna gewoon verkopen

    De politiek zou hier ook grondig onderzoek naar moeten laten doen,

  • Can

    Wij boeren met 1.5 personen 650ha
    Daarnaast als familie hebben wij 12 personen aan het werk , in bedrijven , ook buiten de landbouw
    Als het gaat om geld te verdienen , investeer buiten de landbouw
    Om bedrijf en familie te behouden met een identiteit ,eigen bedrijf is belangrijk ook voor volgende generaties
    Groot is nooit groot genoeg
    Als het rendabel is , is het genoeg
    Desnoods met ruil of zoiets
    Fuseren is identiteit verlies voor ??????
    wat , rendabiliteit , geld ,
    Wat of wie blijft werkzaam als bedrijf grootschalig gemechaniseerd is
    Salaris of deel in de winst
    Vermogens groei in bedrijf .etc
    Dit is graven in iets waar geen einde is
    Wie komt er met zo'n idee .
    In het buitenland zijn er veel mogelijkheden , maak er gebruik van
    Dan blijft er een persoon over met een familie bedrijf

Laad alle reacties (1)

Of registreer je om te kunnen reageren.